Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Телико Мойтой (1741 жылы қайтыс болды), сондай-ақ Аматоя Мойтой Канагаота деген атпен де белгілі, Американың оңтүстік-шығысындағы чероки тайпасының көрнекті басшысы болған.
Moytoy of Tellico (died 1741), also known as Amatoya Moytoy Kanagaota was a prominent leader of the Cherokee in the American Southeast.
Атаулары
Мойтойға сол кездегі Оңтүстік Каролина провинциясындағы шотланд-англикалық сауда өкілі сэр Александр Камминг «Чероки императоры» атағын берді, ал ресми ағылшын тіліндегі есептерде оны «патша» деп атайды, себебі бұл атау отарлаушыларға таныс болған. Ол қазіргі Теннесси штатындағы ежелгі Чероки қаласы – Грейт Телликодан шыққан. 1730 жылы Оңтүстік Каролина отаршылдық үкіметімен байланысы бар шотланд авантюрисі Камминг Мойтойдың барлық Чероки қалаларының императоры болуына арналған рәсім ұйымдастырды, бұл Каммингтің отаршылдық демеушілеріне ұнату үшін жасалған еді. Чероки Никваси қаласында «Таннасси тәжі» деп аталатын бас киіммен тәжді киді. Камминг Мойтойды және бір топ Черокиді Англияға алып, Георг II патшамен кездесуді ұйымдастырды. Мойтой әйелінің ауруына байланысты барудан бас тартты, ал Аттакуллакулла (Кіші Жоңғақ) оның орнына ерікті түрде сапарға шықты. Черокилер «тәжді» төрт шашылған баспен бірге Георг патшаның аяқтарына қойды.
Moytoy was given the title of "Emperor of the Cherokee" by Sir Alexander Cumming, a Scots Anglo trade envoy in what was then the Province of South Carolina, and is regularly referred to as "King" in official English reports, as this was a familiar term of rank to colonists. He was from Great Tellico, an historic Cherokee town in what is now Tennessee. In 1730 Cumming, a Scottish adventurer with ties to the colonial government of South Carolina, arranged for Moytoy to be crowned emperor over all of the Cherokee towns in a ceremony intended to appeal to Cumming's colonial sponsors. The Cherokee was crowned in the town of Nikwasi with a headdress referred to as the "Crown of Tannassy." Cumming arranged to take Moytoy and a group of Cherokee to England to meet King George II. Moytoy declined to go, saying that his wife was ill. Attakullakulla (Little Carpenter) volunteered to go in his place. The Cherokee laid the "Crown" at King George's feet, along with four scalps.
Отбасы
Оның әйелінің есімі Квацси "Квацси" Телеко болған, генеалогиялық деректерге сәйкес. Мойтой қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Амускозит "Император" лауазымын иеленуге тырысты. Алайда, 1753 жылға қарай Оверхилл қалаларындағы Чотадан Конокотокко (Ескі Хоп) аймақтағы ең беделді көшбасшы болып қалыптасты. Кейбір қазіргі дереккөздер Теликодағы Мойтой, Ситикодағы Мойтойдың інісі болған деседі, бірақ бұл мәліметті тарихи құжаттар растамайды.
His wife's name was Quatsy "Quatsie" of Tellico, according to genealogical sources. After the death of Moytoy, his son, Amouskositte, tried to succeed him as "Emperor". However, by 1753 Conocotocko (Old Hop) of Chota in the Overhill Towns had emerged as the dominant leader in the area. Some modern sources have stated that Moytoy of Tellico was the uncle of Moytoy of Citico, but there appears to be no historical references for this information.
Этимология
Мойтой есімінің шығу тегі мен нағыз мағынасы белгісіз. Көптеген қазіргі заманғы дереккөздер бұл есімнің «А Ма До Я» деген цалаги (чероки) сөзінен шыққандығын және оның «жаңбыр шақырушы» дегенді білдіретінін айтады. Бірақ бұл 1900 жылдардың ортасынан бастап дереккөздері жоқ кітаптарда таралған нашар аударма сияқты көрінеді. Чероки тілінде «А Ма» — «су», ал «До Я» — «сусар» дегенді білдіреді. Тағы да көптеген дереккөздері жоқ аудармалар ұсынылған, мысалы, чероки тілінде «А Ма» — «су», ал француз тілінде «Matai» — «ие болу» дегенді білдіреді. Бірақ бұл француз тіліндегі дұрыс емес аударма болып көрінеді. Сондай-ақ, чероки тайпасының сол кезде француз сөздерін осы деңгейде қабылдағаны да күмәнді. «Амо адау эхи» немесе «Амо адавехи» деген есімдер де екі Мойтой басшысының чероки есімі ретінде ұсынылған, бірақ олардың түпнұсқасы немесе аудармасы да нақты емес. Джеймс П. Браунның кітаптарында Мойтой басшыларына қатысты «Аматоя» немесе осыған ұқсас есімдер 1900 жылдардың ортасынан бұрын жазбаша кездеспейді, және бұл кітаптардың ешқайсысында осы аударманың көзі көрсетілмеген. Ескірек дереккөздерде Телико Мойтой немесе Ситико Мойтой есімдерінің ешқайсысы да осы қазіргі аудармалармен байланыстырылмаған. Қазіргі дереккөздер «Мойтой» есімінің чероки отбасының есімі болғанын және ол әкеден балаға беріліп келген атаққа айналғанын мәлімдейді, бірақ мұны растайтын тарихи дәлелдер жоқ. Бұл аңыз, көбінесе, 1900 жылдардың соңында бірнеше дерексіз шежірелерді чероки басшысымен байланыстыру үшін пайда болған болуы мүмкін. Керісінше, чероки мәдениетінде барлық мүлік анадан балаға берілетіні анық, ал сол кезде әкеден ұлға атақ беруі де ықтимал емес. Джеймс Муни чероки туралы кітаптарында «жаңбыр шақырушы» үшін мүлдем басқа аударма ұсынады, бұл кітаптар 1800 жылдардың соңында чероки тайпасының арасында тұрып зерттелген. Оның ұсынған аудармасы — «a'nigani'ski». Чероки тілі уақыт өте келе сәл өзгергендіктен, бұл аударма Телико Мойтой өмір сүрген кезеңге қазіргі аудармалардан гөрі сәйкес келуі мүмкін. Бұл есімнің дұрыс жазылмауы да мүмкін, өйткені ол тек ағылшын тіліндегі дереккөздерде жазылған. Бұл есімді чероки әліпбисімен жазу қиын, себебі ол чероки тіліне тән емес дауысты дыбыстарды қолданады.
The origin and true meaning of Moytoy's name is unknown. While many modern sources have suggested that it comes from the Tsalagi (Cherokee) word "A Ma Do Ya" and this means "rainmaker," this seems to be a poor translation popularized in unsourced books from the mid 1900s. In the Cherokee language, "A Ma" means "water" and "Do Ya" means beaver. Many other unsourced translations have also been suggested such as "A Ma" in Cherokee meaning "water," and the French word "Matai" meaning "to master," but this also appears to be an incorrect French translation. It's also not clear that the Cherokee adopted French words to this degree at the time. The names "Amo adaw ehi" or "Amo adawehi" have also been suggested as a Cherokee name for both chief Moytoys, but the source or translation of these names are also not clear. The word "Amatoya" or any similar names in reference to a chief Moytoy do not appear to have been used in writing prior to the mid 1900s in James P. Brown's books, and none of these books contain a source for this translation. No earlier sources appear to link either Moytoy of Tellico or Moytoy of Citico to any of these modern translations of his name. Modern sources also claim that "Moytoy" was a Cherokee family name that became a title that was passed down by fathers, but there is no historical evidence of this. It seems this myth was most likely created in the late 1900s to link a few unsourced family trees to a Cherokee chief. Instead the evidence is clear that in Cherokee culture everything was passed down through the mother instead, and titles passing from father to son at the time are unlikely. James Mooney provides a very different translation for "rain maker" in his books on the Cherokee that were well researched in the late 1800s while living among the Cherokee. The translation he provides is "a'nigani'ski." As the Cherokee language has slightly changed over time, this translation is also more likely to be correct for the time Moytoy of Tellico lived than more modern translations. It's also likely this name was misspelled as it was only written down by English sources. It's not possible to write this name with the Cherokee Syllabary as it uses unusual vowel sounds for the Cherokee language.
Уампум белбеулері
Батыс черокилері әлі күнге дейін иелік ететін жеті қасиетті вампум белбеуінің бірінің бір шетінде үлкен "А. М." әріптері жазылған. Екінші шетінде келісім-шарттарды бейнелейтін вампум белбеулерінде жиі кездесетін үлкен шаршы пішін бар. Екі шетін байланыстыратын өте ұзын ақ "жол" екі тарапты бөліп тұрған ұзақ қашықтықты көрсетеді. Бұл белбеу 1730 жылы британдықтар мен Аматоя Мойтой (А.М.) арасындағы келісімді (Достық және сауда шарты) еске түсіретін және онда айтылған белбеу болуы мүмкін. Дегенмен, белбеуді сақтап тұрған черокилер оның мағынасын өте әртүрлі түсіндіреді. "Аматоя Мойтой" есімі бұл көшбасшы туралы тарихи жазбаларда 1900 жылдардың ортасынан бұрын қолданылмаған.
One of the seven sacred wampum belts still in the possession of the Western Cherokee has the large initials A. M. at one end. The other end has a large square feature that is often seen on wampum belts that are commemorating treaties. There is a very long white "path" connecting the two ends possibly referring to the great distance that separates the two parties. It is possible that this is the belt that is mentioned in and that commemorates the treaty between the British and Amatoya Moytoy (A. M.) in 1730 (Articles of Friendship and Commerce). The Cherokees who are in possession of the belt, however, give a very different interpretation of its meaning. The name "Amatoya Moytoy" also doesn't seem to be used in historical references to this leader before the mid 1900s.