Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орталық Африканың бірнеше елдерінің валютасы
Currency of several Central African countries
Орталық Африканың CFA франкі (фр. franc CFA немесе жай ғана франк; ISO коды: XAF; қысқарту: F. CFA) – Орталық Африкадағы алты тәуелсіз мемлекеттің валютасы: Камерун, Орталық Африка Республикасы, Чад, Конго Республикасы, Экваториалдық Гвинея және Габон. Бұл алты елдің халқының саны 2020 жылғы мәліметтер бойынша 55,2 миллион адамды құрайды, ал жалпы ішкі өнімі 2021 жылғы мәліметтер бойынша 100 миллиардтан астам АҚШ долларына жетеді. CFA әу баста «Африкадағы француз отарлары» (Colonies françaises d'Afrique) дегенді білдірген, бірақ осы мемлекеттер тәуелсіздік алғаннан кейін «Орталық Африкадағы қаржылық ынтымақтастық» (Coopération financière en Afrique centrale) деп өзгертілді. Валютаны Орталық Африка мемлекеттерінің банкі (BEAC; Banque des États de l'Afrique Centrale) Орталық Африканың экономикалық және валюталық қауымдастығының (CEMAC; Communauté Économique et Monétaire de l'Afrique Centrale) мүшелері үшін Камерунның Яунде қаласында шығарады. Франк номиналды түрде 100 центимеге бөлінеді, бірақ центимелік монеталар шығарылмаған. CFA франкі банкноттарын 1945 жылы құрылғаннан бері Франция Банкі Chamalières қаласында басып шығаруда. Батыс Африканың бірнеше мемлекеттерінде Орталық Африка CFA франкімен бірдей құнға ие Батыс Африка CFA франкі қолданыста.
The Central African CFA franc (French: franc CFA or simply franc; ISO code: XAF; abbreviation: F. CFA) is the currency of six independent states in Central Africa: Cameroon, Central African Republic, Chad, Republic of the Congo, Equatorial Guinea and Gabon. These six countries have a combined population of 55.2 million people (as of 2020), and a combined GDP of over US$100 billion (as of 2021). CFA originally stood for Colonies françaises d'Afrique ("French colonies of Africa"); following the independence of these states, its name was changed to Coopération financière en Afrique centrale ("Financial Cooperation in Central Africa"). The currency is issued by the Bank of Central African States (BEAC; Banque des États de l'Afrique Centrale), located in Yaoundé, Cameroon, for the members of the Economic and Monetary Community of Central Africa (CEMAC; Communauté Économique et Monétaire de l'Afrique Centrale). The franc is nominally subdivided into 100 centimes but no centime denominations have been issued. The production of CFA franc notes has been carried out at Chamalières by the Bank of France since its creation in 1945. In several west African states, the West African CFA franc, which is of equal value to the Central African CFA franc, is in circulation.
Тарих
CFA франкі 1945 жылы Экваторлық Африкадағы француз колонияларына француз Экваторлық Африка франкінің орнына енгізілді. CFA франкін қолданған Экваторлық Африка колониялары мен аумақтары Чад, Француз Камеруны, Француз Конгосы, Габон және Убанги-Шари болды. Бұл валюта осы колониялар тәуелсіздік алғаннан кейін де қолданыста болды. Аймақтағы бұрынғы испан колониясы – Экваториалдық Гвинея 1984 жылы CFA франкін қабылдады, ол Экваториалдық Гвинея эквелесін 1 франк = 4 бипквеле мөлшерлемесімен алмастырды. 1948 жылдан бастап валюта француз франкіне (F) 1 CFA = 2 француз франкісіне бекітілді, ал жаңа франк енгізілгеннен кейін (1 жаңа франк = 100 ескі франк) 1 CFA = 0.02 жаңа франкқа дейін өзгерді. 1994 жылы валюта құны екі есеге төмендеді. 1999 жылдан бастап ол 1 евро = 6.55957 француз франкісі = 655.957 CFA франкісі бағамымен евроға бекітілді. 2023 жылдың 25 сәуірінде Орталық Африканың Экономикалық және валюталық қауымдастығы (Cemac) мен Франция министрлерінің кездесуі өтті. Кездесуде, атап айтқанда, CFA франкі мәселесі талқыланды. Франция тарапы CFA франкіне берілген кепілдік пен оның айырбасталу мүмкіндігін аймақтың экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз етуші фактор деп қарастырады. Франция Батыс Африкадағыдай, Орталық Африкадағы валюталық ынтымақтастықты реформалауға «ашық» және «дайын» екенін мәлімдеді. Франция Cemac-тың ұсыныстарын қабылдауға әзір екенін айтты.
The CFA franc was introduced to the French colonies in Equatorial Africa in 1945, replacing the French Equatorial African franc. The Equatorial African colonies and territories using the CFA franc were Chad, French Cameroun, French Congo, Gabon and Ubangi Shari. The currency remained in use when these colonies gained their independence. Equatorial Guinea, the only former Spanish colony in the zone, adopted the CFA franc in 1984, replacing the Equatorial Guinean ekwele at a rate of 1 franc = 4 bipkwele. The currency was pegged to the French franc (F) at F. CFA 1 = 2 French francs from 1948, becoming F. CFA 1 = NF 0.02 after introduction of the new franc at 1 new franc = 100 old francs. In 1994 the currency was devalued by half to F. CFA 1 = F 0.01. From 1999 it has since been pegged to the euro at €1 = F 6.55957 = F. CFA 655.957. On April 25, 2023, the ministerial meeting of the Economic and Monetary Community of Central Africa (Cemac) and France is held. In particular, the subject of the CFA franc was discussed. On the French side, the guarantee provided to the CFA franc, and the assurance of its convertibility, is perceived as a vector of economic stability for the region. France remains “open” and “available” to move forward on a reform of monetary cooperation in Central Africa, such as it has been able to take place in West Africa. France says it is ready to receive CEMAC's proposals
Сын
Би-би-сидің хабарлауынша, "CFA-ға қарсы қозғалысты жетекшілік ететін сыншылар, 14 африкалық ел үшін нағыз экономикалық даму олар осы валютадан құтылған жағдайда ғана мүмкін болады дейді. Олар Франция қазынасы ұсынған кепілдіктерге байланысты Африка елдері Францияға көмек ретінде алғаннан гөрі көбірек қаржы жіберуге мәжбүр екенін айтады. Сондай-ақ, олар Еуроаймаққа кіретін еуропалық елдер келісетін маңызды ақша-кредит саясатын қабылдауда ешқандай үлес қоса алмайтынын мәлімдейді".
According to the BBC, "critics, such as those leading the anti CFA movement, say true economic development for the 14 African countries can only be achieved if they get rid of the currency. They argue that in exchange for the guarantees provided by the French treasury, African countries channel more money to France than they receive in aid. They also argue that they have no say in deciding key monetary policies agreed to by European countries, which are members of the Eurozone."
Монеталар
1948 жылы барлық колонияларда (француздық Камерунды қоспағанда) 1 және 2 франк номиналындағы монеталар шығарылды. Бұл 2 франк монетасының шамамен 50 жылға жуық соңғы шығарылымы болды. 1958 жылы 5, 10 және 25 франк монеталары қосылды, олар француздық Камерунда да қолданылды. Бұл монеталардың үстінде «Камерун» атауымен қатар «Экваторлық Африка мемлекеттері» деген жазу болды. 1961 жылы 50 франк никельді монеталар, ал 1966 жылы 100 франк никельді монеталар енгізілді. 1971 жылдан бастап 100 франк монеталары әрбір жеке мүше мемлекет үшін шығарылды, олар шығарылған мемлекеттің атын көрсетеді. 50 франк монеталары да 1976-1996 жылдар аралығында осылай шығарылды, олардың мөлшері кішірейтілді. Бірақ мемлекеттің атын көрсетудің орнына, әрқайсысының артқы жағында идентификациялық әріптер берілді. «А» әрпі Чад үшін, «Б» – Орталық Африка Республикасы үшін, «С» – Конго үшін, «Д» – Габон үшін және «Е» – Камерун үшін 50 франк монеталары шығарылды. 1976 жылы 500 франк мыс-никель монеталары енгізілді. 1985 жылдан бастап оларды жеке мемлекеттер де шығара бастады. Сол жылы Экваторлық Гвинея үшін 5, 25, 50 және 100 франк монеталары пайда болды, ол жақында валюталық одаққа қосылған болатын. Олардың барлық атаулары мен ақпараттары әдеттегі француз тілінде емес, испан тілінде жазылған, әсіресе «франк» орнына «франко» деп көрсетілген. Монеталардың кейбір атауларында айырмашылықтар болғанымен, олардың барлығы мүше елдердің барлығында заңды және айырбасталатын валюта болды. 1996 жылы 100 франк монетасын орталықтандырылған түрде шығару қайта басталды, ал 1998 жылы бір ғана 500 франк монетасы қайтадан енгізілді. Мемлекеттік атаулар мен кодты әріптерді алып тастауға қарамастан, монеталардың жалпы дизайны салыстырмалы түрде өзгермеді. 2006 жылы CFA франкінің барлық номиналдары қайта жобаланды, сонымен қатар 2 франк монетасы енгізілді. 1, 5, 10 және 25 франк монеталарының мөлшері кішірейтілді, ал жаңа 100 франк монетасы екі металдан жасалған, сондай-ақ жаңа және кішірейтілген 500 франк монетасы, оның ішінде лазерлік таңбалау сияқты қауіпсіздік элементтерімен бірге енгізілді. Барлық жаңа монеталарда «Орталық Африка экономикалық және валюталық қауымдастығы» деген мағынаны білдіретін «CEMAC» аббревиатурасы бейнеленген. Ескі мөлшердегі монеталар жаңадан жасалған монеталармен бірге заңды төлем құралы болып қала береді. Барлық CFA монеталарында монета соққан үйдің белгісі мен гравёрдің жеке белгісі бейнеленген. Монета соққан үйдің таңбасы номиналдың сол жағында, ал гравёрдің таңбасы оң жағында орналасқан. Орталық Африка CFA франкінің монеталары:
Сипаттамасы
Номиналы
Техникалық параметрлер
Дөңгелек диаметрі
Жуандығы
Салмағы
Құрамы
Шеті
Алдыңғы жағы
Артқы жағы
1 франк
14.94 мм
1.39 мм
1.65 грамм
Тот баспайтын болат
Тұрғын
«1» саны; «Орталық Африка мемлекеттерінің банкі» және «1 FCFA» деген жазу
Шаруашылық өнімдерінің (какао және маниок екі бұтасы) үстінде номинал; «CEMAC» деген жазу
2006
2 франк
18 мм
1.4 мм
2.45 грамм
Тот баспайтын болат
Тұрғын
«2» саны; «Орталық Африка мемлекеттерінің банкі» және «2 FCFA» деген жазу
Шаруашылық өнімдерінің (какао және маниок екі бұтасы) үстінде номинал; «CEMAC» деген жазу
2006
5 франк
15.9 мм
1.65 мм
2.41 грамм
Мыс
Тұрғын
«5» саны; «Орталық Африка мемлекеттерінің банкі» және «5 FCFA» деген жазу
Шаруашылық өнімдерінің (какао және маниок екі бұтасы) үстінде номинал; «CEMAC» деген жазу
2006
10 франк
18 мм
1.67 мм
3 грамм
Мыс
Тісті
«10» саны; «Орталық Африка мемлекеттерінің банкі» және «10 FCFA» деген жазу
Шаруашылық өнімдерінің (какао және маниок екі бұтасы) үстінде номинал; «CEMAC» деген жазу
2006
25 франк
22.75 мм
1.55 мм
4.2 грамм
Мыс
Тісті
«25» саны; «Орталық Африка мемлекеттерінің банкі» және «25 FCFA» деген жазу
Шаруашылық өнімдерінің (какао және маниок екі бұтасы) үстінде номинал; «CEMAC» деген жазу
2006
50 франк
22 мм
1.93 мм
5 грамм
Тот баспайтын болат
Шұңқырлы
«50» саны; «Орталық Африка мемлекеттерінің банкі» және «50 FCFA» деген жазу
Шаруашылық өнімдерінің (какао және маниок екі бұтасы) үстінде номинал; «CEMAC» деген жазу
2006
100 франк
24 мм
2 мм
6 грамм
Екі металдан (Тот баспайтын болаттан жасалған орталық бөлік және мыстан жасалған сыртқы сақина)
Тісті
«100» саны; «Орталық Африка мемлекеттерінің банкі» және «100 FCFA» деген жазу
Шаруашылық өнімдерінің (какао және маниок екі бұтасы) үстінде номинал; «CEMAC» деген жазу
2006
500 франк
26 мм
2.03 мм
8 грамм
Мыс-никель
Жазулы (15 тістің 5 жиыны және «CEMAC» (Орталық Африка экономикалық және валюталық қауымдастығы) аббревиатурасы жоғары және төмен қарай 8 рет қайталанады)
«500» саны; «Орталық Африка мемлекеттерінің банкі» және «500 FCFA» деген жазу
Шаруашылық өнімдерінің (какао және маниок екі бұтасы) үстінде номинал; «CEMAC» деген жазу
2006
In 1948, coins were issued for use in all the colonies (not including French Cameroun) in denominations of 1 and 2 francs. This was the last issue of a 2 franc coin for nearly 50 years. In 1958, 5, 10, and 25 franc coins were added, which were also used in French Cameroun. These bore the name Cameroun in addition to États de l'Afrique Equatoriale. In 1961, nickel 50 franc coins were introduced, followed by nickel 100 franc pieces in 1966. From 1971, the 100 franc coins were issued for each of the individual member states, depicting the state name in which they were issued. 50 franc coins were also issued in this manner between 1976 and 1996, after being reduced in size. However instead of depicting the state name each was given an identification letter on the top reverse. 50 franc coins with the letter "A" were issued for Chad, "B" for Central African Republic, "C" for Congo, "D" for Gabon, and "E" for Cameroon. In 1976, cupro nickel 500 franc coins were introduced. From 1985, these were also issued by the individual states. That year also saw the introduction of 5, 25, 50 and 100 franc coins for use in Equatorial Guinea, which had recently joined the monetary union, depicting all titles and information in Spanish instead of the usual French, most notably the denomination as "franco" instead of "franc". Despite titular differences in some of the coinage, all were legal and exchangeable tender in all member nations. In 1996, centralized production of the 100 franc coin was resumed, with a single 500 franc coin reintroduced in 1998. Despite dropping state names and code letters, the overall design of the coins remained relatively unchanged. 2006 saw a redesign of all denominations of coins for the CFA franc, along with the introduction of a 2 franc piece. The 1, 5, 10, and 25 franc coins were reduced in size, while a new bi metallic 100 franc coin was introduced, along with a new and reduced size 500 franc coin with heightened security features, including laser marking. All newer coins depict the acronym "CEMAC" for "Communauté Économique et Monétaire de l'Afrique Centrale". Older sized coins continue to remain legal tender alongside the newly configured coins. All CFA coins depict both a mint mark, along with an engraver's privy mark. The mint mark is located on the reverse on the left side of the denomination while the engraver's mark is located on the right. Coins of the Central African CFA franc Image Value Technical parameters Description Date of first minting Diameter Thickness Mass Composition Edge Obverse Reverse 1 franc 14.94 mm 1.39 mm 1.65 grams Stainless steel Smooth Numeral "1"; legend "BANQUE DES ÉTATS DE L'AFRIQUE CENTRALE" and "1 FCFA" Denomination above agricultural products (two shrubs of cacao and cassava); legend "CEMAC" 2006 2 francs 18 mm 1.4 mm 2.45 grams Stainless steel Smooth Numeral "2"; legend "BANQUE DES ÉTATS DE L'AFRIQUE CENTRALE" and "2 FCFA" Denomination above agricultural products (two shrubs of cacao and cassava); legend "CEMAC" 2006 5 francs 15.9 mm 1.65 mm 2.41 grams Brass Smooth Numeral "5"; legend "BANQUE DES ÉTATS DE L'AFRIQUE CENTRALE" and "5 FCFA" Denomination above agricultural products (two shrubs of cacao and cassava); legend "CEMAC" 2006 10 francs 18 mm 1.67 mm 3 grams Brass Reeded Numeral "10"; legend "BANQUE DES ÉTATS DE L'AFRIQUE CENTRALE" and "10 FCFA" Denomination above agricultural products (two shrubs of cacao and cassava); legend "CEMAC" 2006 25 francs 22.75 mm 1.55 mm 4.2 grams Brass Reeded Numeral "25"; legend "BANQUE DES ÉTATS DE L'AFRIQUE CENTRALE" and "25 FCFA" Denomination above agricultural products (two shrubs of cacao and cassava); legend "CEMAC" 2006 50 francs 22 mm 1.93 mm 5 grams Stainless steel Indented Numeral "50"; legend "BANQUE DES ÉTATS DE L'AFRIQUE CENTRALE" and "50 FCFA" Denomination above agricultural products (two shrubs of cacao and cassava); legend "CEMAC" 2006 100 francs 24 mm 2 mm 6 grams Bi metallic (Stainless steel center plug with a brass outer ring) Reeded Numeral "100"; legend "BANQUE DES ÉTATS DE L'AFRIQUE CENTRALE" and "100 FCFA" Denomination above agricultural products (two shrubs of cacao and cassava); legend "CEMAC" 2006 500 francs 26 mm 2.03 mm 8 grams Copper nickel Lettered (5 sets of 15 reeds and the non aligned acronym "CEMAC" (Economic and Monetary Community of Central Africa) repeated 8 times alternatively up and down) Numeral "500"; legend "BANQUE DES ÉTATS DE L'AFRIQUE CENTRALE" and "500 FCFA" Denomination above agricultural products (two shrubs of cacao and cassava); legend "CEMAC" 2006