Кіріспе

Метолазон – тиазид тәрізді диуретик, Zytanix, Metoz, Zaroxolyn және Mykrox сауда маркаларымен сатылады. Ол негізінен жүрек жеткіліксіздігі және жоғары қан қысымын емдеу үшін қолданылады. Метолазон бүйрек арқылы қанға қайта сіңірілетін су мөлшерін тікелей емес түрде азайтады, нәтижесінде қан көлемі төмендеп, зәр көлемі артады. Бұл қан қысымын төмендетіп, жүрек жеткіліксіздігі кезінде артық сұйықтық жиналуын болдырмайды. Метолазон кейде фуросемид немесе буметанид сияқты тілмелі диуретиктермен бірге қолданылады, бірақ мұндай өте тиімді комбинациялар сусыздану мен электролиттердің бұзылуына әкелуі мүмкін. 1966 жылы патенттелген және 1974 жылы медициналық қолдануға бекітілген.

Медициналық қолданыстар

Метолазонды қолданудың бастыларының бірі – жүрек жеткіліксіздігімен (ЖЖ) байланысты ісінуді емдеу. Жүрек жеткіліксіздігінің жеңіл түрінде метолазонды немесе басқа диуретиктерді жеке немесе орташа немесе ауыр жүрек жеткіліксіздігі кезінде басқа диуретиктермен бірге қолдануға болады. Сұйықтық жиналуын болдырмаумен қатар, метолазонды қолдану пациентке қажетті натрий мөлшерін шектеуді жеңілдетуге мүмкіндік береді. Көптеген тиазидті диуретиктер бүйрек жеткіліксіздігінде тиімділігін жоғалтса да, метолазон гломерулярлық сүзілу жылдамдығы (GFR) 30–40 мл/мин-нан төмен болған кезде де әсерлі болып қалады (орташа созылмалы бүйрек ауруы). Бұл оған басқа тиазидті диуретиктерге қарағанда айқын артықшылық береді, себебі бүйрек және жүрек жеткіліксіздігі көбінесе бірге кездеседі және сұйықтық жиналуына себеп болады. Метолазонды созылмалы бүйрек ауруы немесе нефротикалық синдром сияқты бүйрек ауруларын емдеу үшін де қолдануға болады. Созылмалы бүйрек ауруы артық сұйықтық жиналуына әкеледі, оны көбінесе диеталық түзетулермен және диуретиктермен емдейді. Метолазон және тікпе тікпе диуретик диурезді күшейтеді, егер әрқайсысын жеке қолданғандағыдан артық нәтиже береді. Бұл комбинацияны қолданғанда диуретикалық әсер нефронның екі бөлігінде байқалады: тікпе тікпе диуретик Хенле ілмегінде, ал метолазон дистальды жинақы түтікшеде әрекет етеді. Метолазонды көбінесе тікпе тікпе диуретикпен бірге тағайындайды. Метолазонды бауыр циррозынан туындаған ісінуді емдеу үшін де қолдануға болады. Метолазонның тағы бір маңызды қолданылуы – гипертонияны (жоғары қан қысымын) емдеу. Тиазидті диуретиктер, әдетте метолазон емес, жеңіл гипертонияны емдеу үшін бірінші қадам ретінде жиі жеке қолданылады. Олар сондай-ақ емдеуге қиын жағдайларда немесе ауыр гипертонияда басқа препараттармен бірге қолданылады. "Жоғары қан қысымын алдын алу, анықтау, бағалау және емдеу жөніндегі Бірлескен Ұлттық Комитеттің жетінші есебі" (ЖҰК 7) гипертонияны емдеу үшін бастапқы препарат ретінде тиазидті диуретиктерді ұсынады. Гидрохлортиазид ең көп қолданылады, өйткені ол метолазонға қарағанда жақсы зерттелген және арзан (шамамен төрт есе), бірақ жоғарыда айтылғандай, метолазон орташа созылмалы бүйрек ауруы бар пациенттерде қолданылады. Осылайша, (1) фосгенмен реакцияласса, реакциялық изотоиды ангидриді (2) түзеді. Орттолуидинмен конденсациялағанда, көмірқышқыл газының бір мезгілде шығуымен ацилдену өнімі (3) пайда болады. Содан кейін оны қышқыл ангидридімен қыздыру арқылы квиназолонға (4) айналдырады. Алюминий хлоридінің қатысуымен натрий борогидридімен реакциялағанда, қос байланыс селективті түрде тотығып, диуретик метолазон (5) түзеді.

Құрылымы мен жіктелуі

Метолазон – квиназолин, ұқсас диуретик квинетазонның туындысы, сонымен қатар сульфанамид. Ол 1,2,4 бензотиадизин 1,1 диоксидінің (бензотиадиазин) аналогтарымен байланысты. Мұндай препараттар бензотиадиазидтер немесе қысқасымен тиазидтер деп аталады; алайда, химиялық тұрғыдан металазон бензотиадиазиннің құрамына енбейді, сондықтан техникалық тұрғыдан тиазид емес. Бірақ, металазон (индапамид сияқты басқа да препараттар) тиазидтермен бірдей мақсатқа әсер етеді және оларға ұқсас фармакологиялық қасиеттерге ие болғандықтан, ол «тиазид тәрізді диуретик» саналады. Сондықтан, металазон және оған ұқсас препараттар тиазидтер болмаса да, тиазидтік диуретиктермен бірге жіктеледі.

Тарих

Метолазон 1970 жылдары жасалған. Оның авторы, Үндістанда туған химик доктор Бола Витал Шетти АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасының дәрілік заттарға қатысты өтінімдерін қарауға және жаңа дәрілерді әзірлеуге белсенді көмектесіп келеді. Метолазон, басқа диуретиктерге (әсіресе тиазидтерге) қарағанда бүйрекке азырақ зиян келтіретіндігінен, созылмалы бүйрек ауруымен ауыратын науқастар арасында жылдам танымал болды.