Кіріспе

Америка Азаматтық Соғысының шайқасы

Тупело шайқасы, сондай-ақ Харрисбургтегі қақтығыс деп те аталады, 1864 жылдың 14-15 шілдесінде Миссисипи штатының Тупело қаласы маңында болған Америка Азаматтық Соғысының шайқасы. Солтүстік-шығыс Миссисипидегі Конфедерация әскерлеріне қарсы одақтастардың жеңісі Атланта науқаны кезінде Шерманның жабдықтау жолдарының қауіпсіздігін қамтамасыз етті.

Өмірбаян

1864 жылдың көктемі мен жазында Миссисипи штатының халқының назары Вирджиния және Джорджиядағы әскери қақтығыстарға аударылған еді. Солтүстік-батыс Джорджиядағы шайқастармен байланысты және оларға маңызды әсер еткен Миссисипидің солтүстік-шығысындағы әскери операциялар генерал-лейтенант Стивен Д. Ли және генерал-майор Натан Б. Форрест басқаратын Конфедерация әскерлерінің Теннесси штатының орталық бөлігіне шабуыл жасауына, сондай-ақ Шерман армиясының жабдықтануын қамтамасыз ететін жалғыз жолды теміржолды бұзуына жол бермеу мақсатында жүргізілді. Брайс Кросроуд және Тупело шайқастары Одақтың әскери теміржолын қорғау үшін болды.

Кіріспе

Генерал-майор Эндрю Дж. Смит басқаратын 16-шы армия корпусының оң жағы 5 шілдеде Теннесси штатының Ла Гранж қаласынан екі колоннамен Миссисипи штатының солтүстігіне көп қарсылықсыз ілгеріледі. Понтотокқа жақындағанда, оның ілгерілеуін Конфедерация бригадасының генерал-майоры Джеймс Р. Чалмерс тоқтатты, ал Форрест Околона маңында шайқасқа дайындалып жатты. Ли де конфедерациялық күштермен бірге болды және бас қолбасшылыққа өтті. Форрест әскерлері әртүрлі жолдармен үш рет ілгерілеуге тырысты, ал 12 шілдеде екі колонна да Тупелоға бұрылды. Ли Чалмерс және бригада генералы А. Буфордтың дивизияларымен бірге Смиттің қанатына шабуыл жасады, ал Форрест Мабри бригадасымен, күзетпен және өзінің ескі полкімен арттан шабуылдады. Он шақырымға созылған қызу шайқас болды, бірақ екі тарапқа да айтарлықтай үстемдік болған жоқ, тек Чалмерс Раккер бригадасымен Бартрамның шеберханасының жанындағы Федералдық керуенге шабуыл жасады. Ол бір уақытқа керуенді басып алып, барлық есектерін өлтірді, сондықтан Одақ әскерлері жеті вагонды, бір далалық артиллериялық құралды және екі санитарлық машинаны тастап, өртеп жіберуге мәжбүр болды, бірақ көп ұзамай олар шегінуге мәжбүр болды.

Қазақстан Республикасы

Оң қанат, 16-шы армия корпусы: генерал-майор Эндрю Дж. Смит
Бірінші дивизия: бригада генералы Джозеф А. Моуэр
Бірінші бригада: полковник Уильям Л. Макмиллен
Екінші бригада: полковник Александр Уилкин (k), полковник Джон Д. МакКлюр
Үшінші бригада: полковник Джозеф Дж. Вудс
Төртінші бригада: полковник Лайман М. Уорд
Үшінші дивизия: полковник Дэвид Мур
Бірінші бригада: полковник Чарльз Д. Мюррей
Екінші бригада: полковник Джеймс И. Гилберт
Үшінші бригада: полковник Эдвард Х. Волф
Кавалерия дивизиясы: бригада генералы Бенджамин Г. Гриерсон
Екінші бригада: полковник Эдвард Ф. Уинслоу
Үшінші бригада: полковник Датус Э. Кун
Бірінші бригада, АҚШ-тың түрлі терілі әскерлері: полковник Эдвард Бутон

Конфедерация

Форресттің кавалериясы: лейтенант-генерал Стивен Д. Ли, генерал-майор Нейтан Б. Форрест (w)
Бірінші дивизия: бригада генералы Джеймс Р. Чалмерс
Роддей бригадасы: бригада генералы Филипп Д. Роддей
МакКаллоктың бригадасы: полковник Роберт МакКаллох (w)
Рукер бригадасы: полковник Эдмунд В. Рукер (w), полковник В. Л. Дафф (w)
Екінші дивизия: бригада генералы Абрахам Буфорд
Мэйбри бригадасы: полковник Хинчи П. Мэйбри
Үшінші (Кентукки) бригадасы: полковник Эдвард Кроссланд (w)
Төртінші (Теннесси) бригадасы: полковник Тайри Х. Белл
Морганның жасағы: капитан Уильям Кэмпбелл

Шайқас

14-ші күні Смит Харрисбургте бекем позиция алып, бекінді. Ли оң жақта Роддей бригадасын, сол жақта Мэйбри бригадасын және ортада Кросленд бригадасын орналастырып, қатарға түсті. Белл бригадасы Мэйбридің оң жағындағы бірінші қатарға қойылды. Әскердің бәрі аттан түсті. Чалмерс және Бьюфорд дивизиялары резервте қалды. Шабуыл жоспары оң жақтан жасау болды, бірақ Лион бригадасы бірінші болып шайқасқа түсіп, ауыр шығынмен кері шегінуге мәжбүр болды. Чалмерс дивизиясы, аттан түсіп, алға жылжытуға бұйырылды. Мэйбри мен Белл кері қайтарылғаннан кейін, Раккер бригадасы да тиімсіз шабуыл жасады. Олар қарсыластың басым күші мен бекінісінен ығысып, отқа түсіп, шілде айының күшті ыстығында көптегені шаршап құлады. Түстен кейін Конфедерация әскері кері шегініп, бекінді, бірақ Одақ әскері оларға шабуыл жасаған жоқ. Олар Тупело маңындағы теміржолды қиратты және Харрисбург қаласын өртеп жіберді. 15-і күні Смит шабуылға көшпейтіні анық болған соң, Бьюфорд оның сол қанатында демонстрация жасады. Бірден кейін Смит кері шегіне бастады, және күшті қуғын-сүргін басталды. Олд Таун Крикте Бьюфорд Одақ әскерімен шайқасқа түсіп, шатақтап кері шегінді. МакКаллох бригадасына шабуыл жасау бұйырылды, бірақ полктар бойынша жіберілгендер тез кері қайтарылды. Осы жерде генерал Форрест пен полковник МакКаллох ауыр жарақат алды, ал алдыңғы күштердің басқаруы Чалмерске жүктелді. Қуғын-сүргін жалғасты, бірақ одан кейін ұсақ шайқастар болды.

Салдары

Шерман Атлантаға жақындап келе жатқанда, Смит Форрестке Тюпелода тиісті қысым көрсетпегеніне ашуланды, оның қашып кетуіне мүмкіндік бермеу керек еді. Егер Форрест Атлантаны басып алуға дейін Теннесидің орталығына шабуыл жасауға рұқсат алғанда, Одақ үшін қатаң салдарлар тууы мүмкін еді. Смит Тупелода Форресттің кавалериясын жоя алмаса да, оның жауынгерлік қабілетін әлсіретті. Форрест кавалериясын қайтадан қаһарлы шабуылдарға дайындаса да, енді ешқашан жаяу әскермен жеңіске жете алмайды.

Жауынгерлік алаңның сақталуы

Тупело қаласы мен оның төңірегінің өсуі шайқасқа байланысты көптеген нысандарды жасырып тастады. Шайқас алаңының бір бөлігі сақталған және 1929 жылдың 21 ақпанында құрылған Тупело ұлттық шайқас алаңына үй иесі болып табылады. 2023 жылдың ортасына дейін Америка шайқас алаңы қоры мен оның серіктестері де Тупело шайқас алаңының бір бөлігін сатып алып, сақтап қалды.