Кіріспе
Копт шіркеуінің басшысы 1250-1261 жылдар аралығында, Александрияның 76-шы папасы және Санкт-Марк тақтың патриархы – Папа Афанасий III. Ол Афанасий ибн Калил (البابا أثناسيوس الثالث ابن كليل) деген атпен танымал болды. Оның епископтық қызметі 1250 жылғы 9 қазаннан (12 Баба / Паопи 967 AM) 1261 жылғы 27 қарашаға дейін (Киахк / Кояхк 978 AM) он бір жыл, бір ай және 18 күнге созылды. Оның қайтысынан кейін Санкт-Марк тақтысы бір ай мен 5 күн бос тұрды, сосын Александрияның Иоанн VII папасы оның орнына келді. Ол Копт Каирындағы Әйіргі Меркурий шіркеуінде (كنيسة مرقوريوس أبو سيفين) жерленді. Оның тұсында Папаның резиденциясы Копт Каирындағы Қасиетті Мария және Қасиетті Дамиана шіркеуінде, сондай-ақ "Ілінген шіркеу" (الكنيسة المعلقة) деп белгілі болды.
Pope Athanasius III of Alexandria, 76th Pope of Alexandria and Patriarch of the See of St. Mark. He was known as Athanasius ibn Kalil (البابا أثناسيوس الثالث ابن كليل). His episcopate lasted for eleven years, one month and 18 days from Sunday 9 October 1250 (12 Babah/Paopi 967 AM) to 27 November 1261 AD (The first of Kiahk/Koiahk 978 AM). The See of St Mark remained vacant for one month and 5 days after his death and he was succeeded by Pope John VII of Alexandria. He was buried in Saint Mercurius Church in Coptic Cairo (كنيسة مرقوريوس أبو سيفين). In his time, the Papal Residence was at the Church of The Holy Virgin Mary & St Damiana known as The Hanging Church (الكنيسة المعلقة) in Coptic Cairo.
Епископтық қызметі кезінде Мысырдың замандастары
Александриялық Афанасий III папасының епископтығы Айюбидтер әулетінің (الأيوبيون) (1171–1250 ж.ж.) Мысырда (1250 ж.) және басқа жерлерде (1260 ж.) құл әскерлеріне (мамлюктар) билігін жоғалтқан тұсында басталды. Бахрия мамлюктері (al Mamalik al Bahariyya المماليك البحرية) – 1250 жылдан 1382 жылға дейін Мысыр мамлюк сұлтандарын билеген, көбінесе түркі тектес мамлюк әулеті. Олардың орнын екінші мамлюк әулеті, Буржи әулеті (1382–1517 ж.ж.) басты. Олардың «Бахрия» деген атауы «өзендік» дегенді білдіреді, бұл олардың бастапқы қонысының орналасқан жеріне сілтеме жасайды – Ніл өзеніндегі (Нахр аль Нил) Аль-Рода аралындағы ортағасырлық Каирде Айюбид сұлтаны Салих Айюб (الملك الصالح نجم الدين ايوب) салған Аль-Рода сарайы (1240–1249 ж.ж. 22 қараша). Александриялық Афанасий III папасы Мысыр сұлтаны Әшраф Муса билік еткен кезде патриарх болды. Әшраф Муса – қуатты мамлюк билеушісі Изз әд-Дин Айбақтың құрылығы болды. Осылайша, Александриялық Афанасий III папасының епископтығы келесі билеушілермен сәйкес келді: Әшраф Муса, Мысыр сұлтаны (الأشرف موسى), Изз әд-Дин Айбақ (عز الدين أيبك), Әл-Мансур Әли (نور الدين على بن أيبك), Құтуз (قطز) және Бейбарс (بيبرس). Төменде Мысырдың сол кездегі түрлі билеушілерінің билік ету кезеңдерінің тізімі берілген. 1250 жылдың 2 мамыры – шілдесі: Шажар әл-Дурр (شجر الدر, «Мұржай ағашы»), оның патшалық аты – әл-Малика `Асмат әд-Дин Умм Халил Шажар әд-Дурр (الملكة عصمة الدين أم خليل شجر الدر) (лақап аты: أم خليل, Умм Халил; Халилдің анасы) (1257 жылдың 28 сәуірінде Каирде қайтыс болды). Ол Мысырдың Айюбид әулеті сұлтаны әл-Малик әс-Салих Айюбтың (الملك الصالح نجم الدين ايوب) әйелі болды, кейіннен Бахри мамлюк әулеті сұлтаны Мысыр сұлтаны Изз әд-Дин Айбаққа үйленді. Айбақ оған үйленіп, таққа ие болуға тырысты. Шажар әл-Дурр бірінші күйеуінің 1249 жылдың 22 қарашасында әл-Мансурада жетінші крест жорығы (1249–1250) кезінде қайтыс болғаннан кейін маңызды рөл атқарды. Ол 1250 жылдың 2 мамырында (648 ж.) Мысыр сұлтаны болды, бұл Айюбидтер билігінің аяқталуын және мамлюк дәуірінің басталуын білдірді. Оның билігі қысқа болды, үш айдан аспады. Көптеген мұсылман тарихшылары оның түркі тегінен екеніне, ал кейбіреулері армян тегінен екеніне сенді. 1250 жылдың шілдесі (бес күн, бірінші билік): Мамлюк сұлтаны әл-Муизз Изз әд-Дин Айбақ (1250–1257 ж.ж., 648–655 ж.ж., қаза тапты) (الملك المعز عز الدين أيبك التركماني الجاشنكير). Оның ресми билігі 1254–1257 ж.ж. болды, алайда ол 1250 жылдан бастап де-факто билеуші болды. 1250 жылдың шілдесі – 1254 жылы: Айюбид сұлтаны (әл-Малик) Әшраф II Музаффар әд-Дин [Муса әл-Ашарф موسى الأشرف, (билік ету мерзімі 1250–1254 ж.ж. / 648–650 ж.ж.)]. Әшраф Муса (الأشرف موسى) – Мысырдың соңғы Айюбид сұлтаны. Мысыр сұлтаны Әшраф Муса – қуатты мамлюк билеушісі Изз әд-Дин Айбақтың құрылығы болды. 1254–1257 ж.ж.: Мамлюк сұлтаны әл-Малик әл-Муизз Изз әд-Дин Айбақ әл-Жаушангир әл-Түркмани әл-Салихи (1250–1257 ж.ж., 648–655 ж.ж., қаза тапты) (الملك المعز عز الدين أيبك التركماني الجاشنكير). Оның ресми билігі 1254–1257 ж.ж. болды, алайда ол 1250 жылдан бастап де-факто билеуші болды. Изз әд-Дин Айбақ (عز الدين أيبك) – Шажар әл-Дуррдың билігін есепке алмағанда, түркі Бахри сызығындағы Мысырдың бірінші мамлюк сұлтандары. 1257 жылдың қарашасы – 1259 жылы: Мамлюк сұлтаны Әл-Малик әл-Мансур Нұр әд-Дин `Али ибн Айбақ (1257–1259 ж.ж., 655–657 ж.ж., тақтан алынды) (الملك المنصور نور الدين على بن أيبك). Әл-Мансур Әли (المنصور على) (шамамен 1244 ж., Каирде туған) – түркі немесе Бахри сұлтандарының екіншісі. Кейбір тарихшылар Шажар әл-Дуррды мамлюк сұлтандарының біріншісі деп санайды, сондықтан Әл-Мансур Әли үшінші мамлюк сұлтаны болды. Ол 1257 жылдан 1259 жылға дейін, әкесі Айбақтың өлтірілуінен кейін, ислам әлеміне моңғолдардың басып кіруіне куә болған дүрбелең кезеңде билік жүргізді. 1259 жылдың қарашасы – 1260 жылдың 24 қазаны: Мамлюк сұлтаны әл-Малик әл-Музаффар Сейф әд-Дин Құтуздың (1259–1260 ж.ж., қаза тапты) билігі (لملك المظفر سيف الدين قطز). (Арабша: سيف الدين قطز; d. 1260 жылдың 24 қазаны). Оның басшылығымен мамлюктер Айн Джалут шайқасында (1260 жылдың 3 қыркүйегінде) моңғолдарды жеңді. Құтуз Каирге оралғанда, оны мамлюк басшылары Бейбарс өлтірді. 1260 жылдың 24 қазаны – 1277 жылдың 1 шілдесі: Мамлюк сұлтаны әл-Захир Рұқн әд-Дин Бейбарс (Бейбарс) I әл-Бундукдари (1260–1277 ж.ж., 658–665 ж.ж., билікте қайтыс болды) Әбу әл-Футух және Әбул Футухат (أبو الفتوح; «Тәуіптің атасы», оның жеңістеріне сілтеме жасай отырып) лақап аттарымен аталған. Ол Франция королі Людовик IX-ты жеңіп, жетінші крест жорығын (1248–1254) аяқтаған мұсылман күштерінің қолбасшыларының бірі болды. Людовик IX-ты Айюбид сұлтаны Әл-Муаззам Тураншах жеңді, оған Фарис әд-Дин Актаи Бахария мамлюктері, Бейбарс әл-Бундукдари, Құтуз, Айбақ және Әл-Мансур Қалауун қолдау көрсетті. Людовик IX-ты босату үшін шамамен 800 000 безант төленді. Бейбарс 1260 жылғы Айн Джалут шайқасындағы армияның алғы шебін де басқарды, бұл моңғол армиясының тұңғыш маңызды жеңілісі болды және тарихтағы шешуші кезең деп есептеледі. Бейбарс билігі Шығыс Жерорта теңізінде мамлюк үстемдігінің дәуірінің басталуын белгіледі және олардың әскери жүйесінің беріктігін нығайтты. Ол Крестшілердің Левант аймағындағы қатысуын аяқтауға және Мысыр мен Сирияны аймақтың ең маңызды мұсылман мемлекеті ретінде біріктіруге мүмкіндік берді, Крестшілер мен моңғолдардың қауіптерін тойтарып, тіпті Макурия патшалығын (Судан) бағындыруға қол жеткізді, бұл бұрынғы мұсылман империяларының басып алу әрекеттерінен жеңіліс көрмеген мемлекет ретінде танымал болды. Бұл Мысырдың оңтүстігіне исламның таралуының бастамасы болды.
Pope Athanasius III of Alexandria became the patriarch at the time of the reign of Al Ashraf Musa, Sultan of Egypt (الأشرف موسى) who was the last, albeit titular, Ayyubid Sultan of Egypt (ruled July 1250 – 1254 AD). Al Ashraf Musa was the puppet of the strong Mamluk ruler Izz ad Din Aybak. Thus, the episcopate of Pope Athanasius III of Alexandria coincided with the following rulers: Al Ashraf Musa, Sultan of Egypt(الأشرف موسى), Izz al Din Aybak (عز الدين أيبك), Al Mansur Ali ( نور الدين على بن أيبك), Qutuz (قطز), and Baibars (بيبرس). Below is a tabulation of the periods of reign of various rules of Egypt at the time. 2 May 1250–July 1250 AD: Shajar al Durr (شجر الدر, "Tree of Pearls") whose Royal Name was al Malika `Aṣmat ad Dīn Umm Khalīl Shajar ad Durr (الملكة عصمة الدين أم خليل شجر الدر) (nicknamed: أم خليل, Umm Khalil; mother of Khalil) (died 28 April 1257 in Cairo). She was the wife of Sultan al Malik As Salih Ayyub (الملك الصالح نجم الدين ايوب), Egypt's Sultan of the Ayyubid dynasty and later married Izz al Din Aybak, Egypt Sultan of the Bahri Mamluk dynasty. Aybak married her to claim access to the throne. Shajar al Durr played a crucial role after the death of her first husband in Al Mansura (22 November 1249) during the Seventh Crusade (1249–1250). She became the Sultana of Egypt on May 2, 1250 (648 AH), marking the end of the Ayyubid reign and the start of the Mamluk era. Her reign was short, lasting under three months. Many Muslim historians believed that she was of Turkic origin and some believed that she was of Armenian origin
July 1250 AD (five days, first Reign): Mamluk Sultan al Muizz Izz al Din Aybak (1250 1257 AD, 648 655 AH, Assassinated) (الملك المعز عز الدين أيبك التركماني الجاشنكير) His official reign was from 1254 1257 AD, however, he was the de facto ruler since 1250 AD. July 1250 – 1254 AD: Ayyubid Sultan (al Malik) al Ashraf II Muzaffar ad Din [Musa Al Asharf موسى الأشرف, (reign 1250 1254 AD / 648 650 AH)]. Al Ashraf Musa (الأشرف موسى) was the last, albeit titular, Ayyubid Sultan of Egypt. Al Ashraf Musa, Sultan of Egypt, was the puppet of the strong Mamluk ruler Izz ad Din Aybak. 1254 1257 AD: Mamluk Sultan al Malik al Mu'izz Izz al Din Aybak al Jawshangir al Turkmani al Salihi (1250 1257 AD, 648 655 AH, Assassinated) (الملك المعز عز الدين أيبك التركماني الجاشنكير) His official reign was from 1254 1257 AD, however, he was the de facto ruler since 1250 AD. Izz al Din Aybak (عز الدين أيبك) was the first of the Mamluk sultans of Egypt in the Turkic Bahri line, if the reign of Shajar al Durr is discounted. 1257 November 1259 AD: Mamluk Sultan Al Malik Al Manṣūr Nūr ad dīn ʾAlī ibn Aybak (1257 1259 AD, 655 657 AH, Dethroned) (الملك المنصور نور الدين على بن أيبك). Al Mansur Ali (المنصور على) (b. c. 1244, Cairo) was the second of the Mamluk Sultans of Egypt in the Turkic, or Bahri, line. Some historians, however, consider Shajar al Durr as the first of the Mamluk Sultans; thus, Al Mansur Ali was the third Mamluk Sultan He ruled from 1257 to 1259 after the assassination of his father Aybak during a turbulent period that witnessed the Mongols invasion of the Islamic world. November 1259 24 October 1260 AD: The Reign of Mamluk Sultan al Malik al Muzafar Seif al Din Qutuz (1259 1260 AD, Assassinated) (لملك المظفر سيف الدين قطز). (Arabic: سيف الدين قطز; d. 24 October 1260). Under his leadership, the Mamluks defeated the Mongols in the key Battle of Ain Jalut (3 September 1260). Qutuz was assassinated by a fellow Mamluk leader, Baibars, on his triumphant return journey to Cairo. 24 October 1260 1 July 1277 AD: The Reign of Mamluk Sultan al Zahir Rukn al Din Baibars (Baybars) I al Bunduqdari (1260 1277 AD, 658 665 AH, died in office)(الملك الظاهر ركن الدين بيبرس البندقداري) nicknamed Abu al Futuh and Abu l Futuhat (أبو الفتوح; "Father of Conquest", referring to his victories) — He was one of the commanders of the Muslim forces that defeated King Louis IX of France to end the Seventh Crusade (1248 to 1254). Louis IX was defeated by the Ayyubid Sultan Al Muazzam Turanshah, supported by Faris ad Din Aktai's Bahariyya Mamluks, Baibars al Bunduqdari, Qutuz, Aybak, and Al Mansur Qalawun. Louis was taken prisoner, and approximately 800,000 bezants were paid in ransom for his release. Baibars also led the vanguard of the army at the Battle of Ain Jalut in 1260, which marked the first substantial defeat of the Mongol army and is considered a turning point in history. The reign of Baibars marked the start of the age of Mamluk dominance in the Eastern Mediterranean and solidified the durability of their military system. He managed to pave the way for the end of the Crusader presence in the Levant and reinforced the union of Egypt and Syria as the region's pre eminent Muslim state, able to fend off threats from both Crusaders and Mongols, and even managed to subdue the kingdom of Makuria (in the Sudan), which was famous for being unconquerable by previous Muslim empire invasion attempts. This marks the start of the spread of Islam south of Egypt.
Қысқаша өмірбаяны
Александрияның 75-ші Папасы және Санкт-Марктың Патриархы Кирилл III (Кирилл III ибн Лаклак) 10 наурызда 1243 жылы қайтыс болғаннан кейін, Санкт-Марктың епископтық креслосы жеті жарым жыл бойы бос қалды. Копттар жаңа Папаны тағайындаған сайын 3000 динар төлеуге міндетті болды, бұл өте үлкен сома еді. Алайда, 1250 жылы Сұлтан Езддин Айбақ ((الملك المعز عز الدين أيبك التركماني الجاشنكير)) іс жүзінде билеуші болған кезде, копттер оған осы тағайындалу үшін 500 динар сыйлық ұсынды, ол оны қабылдады. Оның үстіне, бұл мұндай алымның соңғы рет қолданылған көрінеді, өйткені тарихта копттерге бұл алымды қайта төлеуге тура келгені туралы ешқандай дерек жоқ. Патриархатқа таңдалған адам Шығыс Шөл даласындағы Сент-Антон монастырының діни қызметкері мен монахы болды. Оның аты Пауль ибн Калиль әл-Масри (القس بولس الراهب الأنطوني المعروف بابن كليل المصري) болды. Ол діни қызметкердің ұлы, диякон болған. Содан кейін ол Пауыл (القس بولس بن كليل) деген атпен монах және діни қызметкер болды және «Құрметті Мақарим ибн Калилдің ұлы» (ولد القس مكارم بن كليل) деп аталды. Ол Танбади епискобы Абба Петрдің туысы болған Габриэль есімді діни қызметкер мен монахқа қарағанда таңдалды (بطرس أسقف طنبدي), ол бұл лауазымға үміттенді, оны Аль Ассалдың балалары қолдады (أولاد العسال), бірақ адамдар монах Габриэльді қабылдамады. Фух және Жоғарғы Меноуф епискобы Абба Юсаб, шіркеу тарихы бойынша пайдалы еңбектің авторы (الأنبا يوساب صاحب التاريخ أسقف فوه ومنوف العليا), діни қызметкер Пауыл ибн Калилдің діни қызметкер болуын орнатуда маңызды рөл атқарды және ақырында бәрі оның діни қызметкер болуына келісті. Патриархатқа сайланғаннан кейін, ол Қайырда 2 қазан 1250 жылы (Баба 967 AM) үлкен даңқ пен мерекемен Хесумен (درجة الإيغومانوسية) дәрежесіне көтерілді. Каирде гегумен дәрежесіне көтерілгеннен кейін ол әдет бойынша патриарх болып тағайындалу үшін епископтар, жоғары діни қызметкерлер және копт басшыларымен бірге Александрияға барды. Сол жерде ол 1250 жылы 9 қазанда Александриядағы Сотир шіркеуінде (Құтқарушы шіркеуі) Патриарх болып тағайындалды (كنيسة الستوتير كنيسة المخلص). Папа Афанасий III діни қызметке тағайындалған кезде Александрияда Саид әл-Наизидің (الوزير شرف الدين أبي سعيد هبة الله بن صاعد النايزي) ұлы шазир Шарафуддин Әби Саид болды. Папа онымен кездесіп, везир оны ұзақ уақыт қабылдады. Александриядан кетер алдында жаңа папа бірнеше шіркеуді құдайлық қызметке бағыштап, бірнеше діни қызметкер тағайындады. Содан кейін ол жаңа патриархтардың ырымға тағайындалған кездегі әдет-ғұрыптары бойынша Нитрия (Вади аль-Натрун, وادي النطرون) монастырына барды. 1257 жылы Папа Афанасий III Макарий (Аби Макар, دير أبي مقار) монастырында Құрбандық шалудың қасиетті майын (Мирон, الميرون) құрды. Бұл рәсімге бірнеше епископ қатысты. Олардың қатарында Саманнод епискобы Абба Иоанн (الأنبا يوأنس أسقف سمنود), Махалла епискобы Абба Грегориус (أنبا غريغوريوس أسقف المحلة), Эль Барамон епискобы Михаил (أنبا ميخائيل أسقف البرمون), Фух және Жоғарғы Меноуф епискобы Абба Юсаб, шіркеу тарихы бойынша пайдалы еңбектің авторы ((الأنبا يوساب صاحب التاريخ أسقف فوه ومنوف العليا), Нестрох епискобы Абба Абраам (أنبا ابرآم أسقف نستروة), Синжар епискобы Абба Бутрос (أنبا بطرس أسقف سنجار), Лакана епискобы Абба Юанес (أنبا يؤانس أسقف لقانة), Дафри епискобы Марк (أنبا مرقس أسقف دفري), Тигрдің епискобы Абба Иоанн ибн Альц (أنبا يوأنس ابن الخازن أسقف أبو تيج), Бахманахар епискобы Юсаб (أنبا يوساب أسقف أخميم), Файюм епискобы Абба Бутрос (أنبا بطرس أسقف الفيوم) және (12) Аль Бахнаса (Оксиринх) епискобы Абба Иоанн (أنبا يوانس ابن الراهبة أسقف البهنسا) болды. Ол епископтық қызметі кезінде шіркеудегі бейбітшілік үшін күресті және Симонияның (парыздықты ақшаға сатып алу) жаман әсерлеріне қарсы күресті. Патриарх болғаннан кейін ол шіркеуді сауықтыру және оның алдыңғысы Кирилл III (البابا كيرلس بن لقلق) келтірген зардапты жөндеу үшін қолынан келгеннің бәрін істеді. Ол епископтық қызметке симеонисттік жолмен көтерілген епископтарға қатты қысым жасады, бұл Кирилл III папаның епископтық лауазымдарды сату тәсілі. Осыған байланысты көптеген копт епископтары православие дінінен кетіп қалды. Оның заманында, бұрын копт дінінде болған (قبطي الأصل) Ассад Шараф ад-Дин Хибатулла ибн Са'ад ан-Найзи (الوزير الأسعد شرف الدين هبة الله بن صاعد النايزي) атты әкім христиандардан белгіленген салықтың есесінен екі есе көп ақша алды. Оның заманында Дамаскіде мұсылмандар көтеріліс жасап, ішіндегі заттарды өртегеннен кейін Әмір Сұлтанның шіркеуін қиратты (Аль-Макризи, 4-том, 402-бет). Сондай-ақ, 1259 жылы (976 AM) Дамаскіде бір топ христиан өлтіріліп, олардың үйлері тоналды, бұл Айн Жалут шайқасынан аз бұрын болды. Айн Жалут шайқасынан кейін және моңғолдардың жеңілісінен кейін, Мамлюк сұлтаны әл-Малик әл-Музафар Сейф ад-Дин Қутуз Дамаскіге кіріп, христиандарға 150 000 дирхам төлеуді бұйырды, олар оны Парсы князі Фарис ад-Дин Актайдың (الأمير الفارسي فارس الدين أقطاي المستعرب أتابك المعسكر) елшілігі арқылы жинап, оған жеткізді. Осы күндері Дамаскіде көптеген копттар болды және Дамаскіде көптеген копт шіркеулері болды.