Кіріспе

Буддистік діни практика

Чод (санскритте "кесу") – негізінен Юндрунг Бон дәстүрінде, сондай-ақ Тибет буддизмінің Ньингма және Кагью мектептерінде (Кагьюда Ануттарайога Тантра, ал Ньингмада Ануйога деп саналады) кездесетін рухани практика. "Эгоны кесу" деп те аталады, бұл практика буддалық философияның "бос" тұжырымдамасын түсіндіретін Праджняпарамита немесе "Даналықтың толықтығы" сутраларына негізделген. Махаяна буддистерінің пікірінше, бос – барлық нәрсенің өздігінен жаратылғандығын түсінудің ең жоғары даналығы. Чод Праджняпарамита философиясын нақты медитация әдістерімен және тантрикалық ритуалдармен үйлестіреді. Чодты тәжірибелеуші адам зираттардағы ритуалдар мен тантрикалық тойда өз денесін құрбан етуді көру сияқты амалдар арқылы қорқыныш күшін пайдалануға тырысады, осылайша бос екенін түсінудің соңғы шегіне жетеді.

Анықтама

және санскрит тіліндегі chedasādhanā сөзбе-сөз "кесу тәжірибесі" дегенді білдіреді. Стандартты тибет тілінде (Буддизммен байланысты, Лхасада сөйленетін беделді диалект) gcod дыбысының айтылуы IPA // болып табылады.

Үндістанның ата-бабалары

Х ғасырдан бұрын Үндістанда будда махасиддхалары чодтың бір түрін қанағаттандырған. Буддизмдегі және Бондағы чодтың екі тәсілі – ерекше әулеттер. Авадуталар, тибет буддизмінде ньонпа деп аталады, олар өздерінің рухани түсініктерін қарапайым адамдарға түсіндіруге келмейтін "ессіз даналық" арқылы білдіруімен белгілі. Чод тәлімгерлері – ерекше құрметті, қорқыныш тудыратын және/немесе олардың қабірстандықтардың тұрғындары ретіндегі рөліне байланысты зор құрметке ие ақылсыз қасиеттілер. Тибеттанушы Жером Эдудың сөзіне сәйкес, чодпен айналысушылар көбінесе шаман және жын-шайтанды қуушы рөлімен байланысты болған.

Иконография

Чодта адепт өз денесінің етін ганачакра немесе тантрикалық той түрінде символдық түрде ұсынады. Иконографиялық тұрғыдан алғанда, тәжірибешінің денесінің терісі сыртқы шындықты немесе майяны көрсете алады. Ол – сана ағынының нағыз шындығын бейнелейтін сүйектерден кесіледі. Түсіндірушілер чод ритуалы мен шаманның бастамасы арасындағы ұқсастықтарды атап көрсетті, бірақ бір автор екеуінің арасындағы маңызды айырмашылықты анықтайды: шаманның бастамасы ерікті емес, ал чодпа чод рәсімінің ритуалдық өлімін өз еркімен қабылдайды. Дәстүрлі түрде, чод қиын, потенциалды түрде қауіпті және кейбір тәжірибешілер үшін қолайсыз деп есептеледі.

Шығу тегі

Кейбір дереккөздерде Мачиг Лабдрон чод практикасының негізін қалаушы ретінде сипаттайды. Бұл рас, себебі ол Тибет буддистік Махамудра чод салаларының негізін қалаушы. Мачиг Лабдрон "чод" атауын берген және осы практикаға ерекше көзқарастарды дамытқан. Биографияларында бұл оған махасиддха және тантрикалық дәстүрлер арқылы жеткені айтылады. Ол Дзогчен салаларын құрмаған, бірақ олар оны мойындайды, ал ол Бон чод салаларында мүлдем кездеспейді. Махамудра чодқа ықпал еткен маңызды туындылардың бірі – Дампа Сангьедің "Қайғыны басу" еңбегі.

Тибетке жіберілу

Хёдтың Тибетке қалай келгені туралы бірнеше агиографиялық әңгімелер бар. Бір наматр (рухани өмірбаян) Камаласиланың Тибетті "бірден" ағарту жолын немесе "кезең-кезеңмен" ағарту жолын қабылдауы керек пе деген Мохейанмен болған атақты дебатта жеңіске жеткеннен кейін көп ұзамай, Камаласила пхова техникасын қолданып, өзінің сана ағынын жұқпалы аурумен ластанған мәйітке көшіріп, оның қаупін қауіпсіз түрде жылжытты деп айтады. Камаласиланың сана ағыны басқаша болғандықтан, Дампа Сангье есімді махасиддха Камаласиланың бос ктенін ("физикалық негізін") кездестірді. Падампа Сангье эстетикалық дене пішінімен кармалық түрде жарылқамағандықтан, Камаласиланың өте әдемі және дені сау бос денесін тапты, ол жаңадан өлген мәйіт деп ойлады және өзінің сана ағынын Камаласиланың денесіне ауыстыру үшін пхованы қолданды. Падампа Сангье санасы Камаласиланың денесінде Гималайға қарай жол тартты, соның арқасында Азапты басу туралы ілімдер мен Мачиг Лабдронның Махамудра хёдына үлес қостан, Үнді хёдының түрін жеткізді. Камаласиланың санасы өз денесіне қайта орала алмады, сондықтан ол Падампа Сангьедің бос денесіне кіруге мәжбүр болды.

Үшінші Кармапа: шодты жүйелеуші

Чод - маргиналды және шеткі практика, оған қатысқан чодпалар дәстүрлі тибет буддистік және үнділік монастырь мекемелерінен тыс болды, ең озық тәжірибелілерден басқалардың бәрі мәйітті жерлеу алаңына барып, тәжірибеге түсуге қарсы. Шодқа қатысты мәтіндер ерте дәстүрлі мектепте ерекше және сирек кездесті. Шын мәнінде, практиктардың көшпелі және көшпелі өмір салтына байланысты олар тек бірнеше мәтінді алып жүруге қабілетті. Сондықтан олар кусулу немесе кусулупа деп те аталды, яғни мәтіндерді ой жүгіртуге және практикага назар аударған кезде сирек зерттейді: "Қоғамның шетінде өмір сүрудің дәстүрлі емес ұстанымы чодпаларды бай монастырлық мекемелер мен баспаханалардан аулақ ұстады. Нәтижесінде, көбінесе қолмен көшірілген түпнұсқа мәтіндер мен түсініктемелер кеңінен таратылып, көпшілігі мәңгілікке жоғалып кетті". Ранджунг Дордже, 3-ші Кармапа Лама (12841339) чод ілімдерін жүйелеудің маңызды адамы болды және Кагью, Ньингма және әсіресе Дзогченнің әдеби және практикалық ұрпақтарында оларды жариялауға айтарлықтай көмектесті. Бұл жерлердегі мәйіттерден тибет буддизмі монастырь мекемелеріне ауысу кезінде чод ырысы ішкі практикаға айналды; мәйіттер жері ішкі қиялға айналды. Шеффер Үшінші Кармапа Мачиг Лабдрон әзірлеген чодтың жүйелеушісі болғанын айтады және оның тибет тіліндегі бірнеше еңбектерін тізімдейді. Басқалары арасында, еңбектерге редакциялар, контурлар мен түсініктемелер кіреді.

Батыс елдерінде

Тарихи тұрғыдан алғанда, чöd көбінесе тибеттік монастырь жүйесінен тыс, чöдпалардың – йогтар, йогинилер және нгагпалардың арасында таралған, бірақ бхикшулар мен бхикшунилердің арасында емес. Осы себепті, чöd туралы материалдар батыс оқырмандарына басқа тантрлық буддалық практикаларға қарағанда аз қолжетімді болды. Чöd туралы алғашқы батыстық хабарламалар Тибетте тұрған француз саяхатшысы Александра Дэвид-Нельден келді. Оның 1932 жылы жарық көрген «Тибеттегі сиқыр мен құпия» атты саяхат кітабында осы туралы айтылған. Уолтер Эванс Вентц 1935 жылы шығарған «Тибет йогасы және құпия ілімдер» кітабында чöd литургиясының алғашқы аудармасын жариялады. Анила Ринчен Палмо 1987 жылы «Cutting Through Ego Clinging: Commentary on the Practice of Tchod» жинағында чöd туралы бірнеше эсселерді аударды. Содан бері Чöd батыстық ғылыми және академиялық жазбалардың бағытына көбірек енді.