Кіріспе

Традитор, көпше түрі: traditores (лат. Traditor) — «тапсырған адам» деген мағына беретін термин. Merriam-Webster анықтамасына сәйкес, бұл «Римдік қуғын-сүргін кезінде заң өкілдеріне Құранды, қасиетті ыдыстарды немесе өз бауырларының есімдерін тапсырған христиандар». Бұл термин Рим билігіне қасиетті жазбаларды тапсырып, қудалау қорқынышымен христиан достарын сатқан епископтар мен басқа христиандарға қатысты қолданылған. Диоклетианның 303 және 305 жылдар аралығындағы қуғыны кезінде көптеген шіркеу басшылары христиандарды билік органдарына тапсырып, қасиетті діни мәтіндерді өртеу үшін «тапсырған». Филипп Шафф олар туралы былай дейді: «Бұл, бұрынғы қуғын-сүргін сияқты, көктегі өмірден гөрі жердегі өмірді бағалаған адасқандардың саны өте көп болды. Осыған қоса, жаңа топ – traditores пайда болды, олар қасиетті жазбаларды жазыққыштарға өртеу үшін тапсырды». Көптеген шіркеу мүшелері traditor-ларды кешірсе де, донатистер оларды кешірген жоқ. Олар осы дін қызметкерлері мен епископтардың өткізген барлық қасиетті рәсімдерін жарамсыз деп жариялады. Донатистер сектасы әсіресе Солтүстік Африкада дамыды, онда олар Аптунги епискобы Феликсті traditor деп айыптады. Феликс Карфаген епискобы Цецилианды қадағалағандықтан, олар оның қадағалауын жарамсыз деп есептеп, орнына Майорин епископын тағайындады. Бұл кейбір қалаларда екі епископтың болуына әкеп соқты: біреуі Цецилианмен байланыста болса, екіншісі Майоринге адал болды. 313 жылы Римде өткен синодта донатистер Феликс епископтың traditor екенін дәлелдеуге тырысты, бірақ сәтті болмады. Синод Цецилианның пайдасына шешім шығарды. Донатистер император Константинге жүгінді, ол 314 жылы Арль соборын шақырды. Мәселе талқыланды және шешім донатистерге қарсы қабылданды. Донатистер собор шешімін қабылдаудан бас тартты. Риммен «бірге жұмыс істеген епископтарға деген олардың наразылығы» империяға деген олардың жалпы көзқарасынан туындады. Traditor-ларға қарсы мысал ретінде Сарагосалық құрметті әулие Винсент келтірілді, ол Құранды өртеуге келісуден гөрі шейіт болуды жөн көрді. Ол діни суреттерде өмірінен гөрі сақтауды қалаған кітабын ұстап тұрған күйінде бейнеленген. Traditor сөзі латын тіліндегі transditio сөзінен шыққан, ол trans (арқылы) + dare (табу, беру) дегенді білдіреді және қазіргі «сатқын» және «сатқындық» сөздерінің бастауы болып табылады. (Осы шығу тегі, кімге не тапсырылғанына байланысты басқа мағынада, «дәстүр» сөзін де береді.)