Кіріспе

Креймсмунстер аббаттығы (Stift Kremsmünster) – Жоғарғы Австриядағы Креймсмунстерде орналасқан бенедиктин монастыры.

Тарих

Монастырь 777 жылы Бавария герцогы Тассило III-ге негізделген. Негізгі аңыз бойынша, Тассило монастырды ұлы Гюнтер аң аулау кезінде жабайы шошқаның шабуылынан қаза тапқан жерде салған. Монахтардың алғашқы тобы Төменгі Бавариядан келді, алғашқы абат – Фатерик болды. Жаңа негізделген монастырьға негізін қалаушы, сондай-ақ Карл I және оның ізбасарлары жомарт үлестерін қосты. Көп ұзамай аббаттықтың мәртебесі мен беделі артып, епископтың (Пассау) қатысуы болмағанда, абаттары епископтық билікті жүзеге асырды. 10 ғасырда монастырь мажарлардың шабуылынан қирады, ал оның мүліктері Бавария герцогы, басқа да ақсүйектер мен епископтар арасында бөлісті. Бірақ ол қайта жаңғыртылып, император II Генрих тұсында, Сент-Готтард абат болған кезде, мүлкін қайта алды. Кремсмюнстер, басқа діни орындар сияқты, құлдырауға ұшырады, бірақ Пассау епископы Альтманның шаралары арқасында бұл процеске тоқтау салынды. Альтман Готтесаудан келіп, аббатқа Клюни реформасын енгізді. Содан кейін ол Германиядағы ең гүлденген монастырьлардың бірі ретінде танылды. Аноним автордың айтуынша, ол "барлық басқа аббаттықтардан жоғары тұрды, тәртібі мен ізгілігімен, жерлерімен, ғимараттарымен, кітаптарымен, суреттерімен және басқа да мүліктерімен, сондай-ақ білім мен өнерде көзге түсетін мүшелерінің санымен". Монастырь кітапханасы әйгілі болды және көптеген көрнекті ғалымдарды Кремсмюнстерге тартты, онда Пассау епископтары мен Бавария герцогтарының тарихы, сондай-ақ аббаттың өзінің жылнамалары сияқты маңызды тарихи еңбектер жазылды. Шрёдль 11-16 ғасырларда Кремсмюнстермен байланысты жазушылардың тізімін және олардың әдеби еңбектерін келтіреді. Ең танымал абаттардың бірі – Ульрих Шоппензаун (1454–1484), сонымен қатар оның шәкірті және ізбасары Иоганн Шрайнер (1505–1524) Реформация кезінде Кремсмюнстердің аман қалуына үлкен үлес қосты. Реформациядан кейін қабілетті абаттар монастырьды дұрыс жолға қойды. 16 ғасырдың ортасында абат Грегор Лехнер (1543–1558) бұрын жекеменшік болған монахтар мектебін мемлекеттік мектепке айналдырып, аймақтағы католицизмді сақтауға үлкен үлес қосты. Бірақ оның ізбасары, абат Вайнер (1558–1565) протестанттық ілімдерге жақын болды, бұл монастырьде келіспеушіліктерге әкеп соқты, олар монастырьдің тұрақтылығына қауіп төндірді. Бұл келесі абаттардың, әсіресе Вольфратттың (1613–1639) шараларымен болдырғысы келмеді, ол монастырьді осылай гүлденген жағдайға жеткізді, осылайша ол үшінші негізін қалаушы ретінде танылды. Оның ізбасары Пласид Бухауэр (1644–1669) кезінде монастырь ғылым мен білім ошағы ретінде одан әрі дамыды. 18 ғасырдағы абаттардың ішінде ең көрнектісі Александр Фиксмиллер (1731–1759) болды, ол үлкен обсерватория салдырып, монастырь жерінде көптеген жолдар салдырды, сондай-ақ ізгі өмір сүрді және кедейлерге көп көмек қойды. Оның туысы Плацид Фиксмиллер, Уран планетасының орбитасын есептеген алғашқы астроном, кейіннен обсерватория директоры болып тағайындалды. 18 ғасырдың соңында император II Иосифтің діни орындарға қатысты саясаты Кремсмюнстердің де жабылу қаупіне ұшырауына себеп болды, бірақ ол бұл жағдайдан құтыла алды. Аббат Наполеон соғыстары кезінде көп зардап шекті және өзінің беделін қайтаруына көп уақыт кетті. Тек Томас Миттерндорфердің (1840–1860) абаттығы кезінде ғана, материалдық жағдайын жақсартып, білім мен тәртіпті қайта орнатып, бұрынғы мәртебесіне қайта қол жеткізді. 19 ғасырдағы абат Целестин Гангльбауэр (1889 жылы қайтыс болды), 1877 жылы негіздің 1100 жылдығын тойлаған, 1881 жылы Вена архиепископы болып тағайындалды және 1884 жылы кардинал дәрежесіне көтерілді. 20 ғасырда энтомолог Леандер Черни 1905 жылдан 1929 жылға дейін абат болды. 1625 жылдан бері монастырь Австрия конгрегациясының мүшесі болып табылады, қазір Бенедиктин конфедерациясының құрамында. Аббат Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуында да маңызды рөл атқарды, өйткені 1945 жылдың 8 мамырында, эмиграциядағы Словакия үкіметі 3-ші АҚШ армиясының XX корпусын басқарған генерал Уолтон Уокерге берілді.

Ғимараттар

XVII ғасырдың ортасынан бастап, көне құрылыс материалдарын кеңінен қайта пайдалану жобасының арқасында, кешен осыншалықты кеңейді ki, Австрияда бүкіл ел бойынша тек Мелкке ғана екінші орынды иеленді. Сәулетшісі және құрылысшысы Якоб Прандтауэр болды, ол Мелк аббат шіркеуін салуға да жауапты болған. Кремсмюнстердің ең үлкен көлемі оңтүстік қанатында шамамен 290 метрге дейін жетті. Онда ең маңызды бөлмелер орналасқан: асхана, кітапхана және Императорлар залы. Қанат шығыс жағында 51 метрлік математикалық мұнарамен аяқталады, онда обсерватория орналасқан (Кремсмюнстер обсерваториясы). Сегіз қабатты обсерваторияның төменгі бөлігінде табиғат тарихына қатысты қызықты заттардың жинағы бар; сонымен қатар, мүсіндермен және колоннадамен әсемделген балық аквариумдары ерекше назар аударарлық жайт.

Аббат шіркеуі

Негізгі шіркеу "Құтқарушы Мәсіхке және Киелі Агапитусқа" (Zum Heiligen Erlöser und zum Heiligen Agapitos) арналған. Құрылысы 1277 жылы кешкі романдық және ерте готикалық стильдерде аяқталды. 1613 жылдан кейін шіркеу барокко стилінде қайта жаңартылды. 1680 мен 1720 жылдар аралығында шіркеудің ішкі жағы Карло Антонио Карлоне, Джованни Баттиста Коломба және Джованни Баттиста Барберинидің жобалары бойынша әсем барокколық өрнектермен қайта безендірілді. 1712 жылы Жохан Андреас Вольф жасаған барокко стиліндегі бас құрбандық үстелі, он екі жылдық жобалау және дайындықтан кейін, ерекше көзге түседі. Көптеген қосалқы құрбандық үстелдерінің жанында тізе бүгіп тұрған және тұрып тұрған Иоганн Михаэль Цюрнның кіші ұлының періштелері де австриялық барокконың тамаша үлгілері болып табылады. Шіркеуде Гунтердің мәшһүр қабірі де бар, ол бастапқыда бас құрбандық үстелінің алдына қойылған кенотаф, ал қазіргі түрі 1304 жылға дейінгі кезге жатады.

Мектеп

Монастырь мектебі кем дегенде 1549 жылдан бері бар. Ақын және жазушы Адалберт Стифтер осы мектепте тәрбиеленген. Монахтар бүгінге дейін білім беру ісімен айналысып, мектепті ұстап тұр, сондай-ақ діни қызмет көрсетіп келеді.

Балаларды қорлау

2010 жылдың наурыз айында бірнеше монахтар жыныстық тұрпайылық пен физикалық зорлық-зомбылық туралы ауыр айыптаулар бойынша қызметтен шеттетілді. 1970 жылдардан 1990 жылдардың соңына дейінгі кезеңде болған оқиғалар полиция тергеуіне алынды. Үш айыпталушы дін қызметкерінің екеуіне қатысты қылмыстық іс мерзімнің өтуіне байланысты жабылды, бірақ интернат-мектептің бұрынғы директоры Август Мандорферге (әке Альфонс) қарсы 30-ға жуық іс бойынша үш жылдық тергеу жүргізілді. 2010 жылы монастырдағы тінтеу кезінде айыпталушы мұғалімнің басқа қарулармен қатар, сорғылы мылтығы да табылды. Бірнеше құрбандардың көрсетуіне сәйкес, Кремсмюнстер аббаттығы балаларды жүйелі түрде зорлаудың ұзақ тарихына ие. Әке Альфонсқа қатысты ағымдағы оқиғалардан ондаған жыл бұрын, сондай-ақ әке Бенедикт пен әке Петрусқа қатысты істердің тоқтатылуына дейін, 1960 жылдары әке Георг пен 1950 жылдарға дейін және оның ішінде әке Алтман Келлнердің қатысуымен жасалған жыныстық зорлық-зомбылықтың ауыр оқиғаларына күшті дәлелдер бар. 2013 жылдың шілдесінде австриялық сот Мандорферді 24 расталган жағдайда балаларды зорлау және жыныстық зорлық-зомбылық жасағаны үшін кінәлі деп тапты және бұрынғы дін қызметкерін он екі жылға бас бостандығынан айырды. 2015 жылдың наурыз айында неміс социологы Хайнер Кеупп басқаратын зерттеу тобы Кремсмюнстер интернатындағы жыныстық зорлық-зомбылық, психологиялық және физикалық зорлық-зомбылық тақырыбындағы ғылыми зерттеудің нәтижелерін ұсынды. Зерттеу 1945 жылдан 2000 жылға дейінгі кезеңде 16 зорлық-зомбылық және 8 жыныстық зорлық-зомбылық жасаушыны анықтады. 2013 жылы мектептің даудың басталуынан бері шамамен 700 000 евро өтемақы төлегені белгілі болды.

Кітапхана

Керемет монастырь кітапханасы 1680 және 1689 жылдар аралығында, Карло Антонио Карлонемен салынған. Бұл Австрияның ең маңызды кітапханаларының бірі және 160 000 томдық кітаптан, сондай-ақ 1 700 қолжазбадан және шамамен 2 000 баспадан тұрады. Ең құнды кітап – "Codex Millenarius", шамамен 800 жылы Мондзее монастырында жазылған Ілтебіл кітабы. Осы кодекстің көшірмелерін әлемдегі көптеген университеттердің кітапханаларында табуға болады.

Қазыналар

Монастырь қазынасының ең әйгілі нәрсесі – монастырға негізін қалаушы Тассило III сыйлаған Тассило тостағаны. Мыс және күміспен жалатылған (алтынмен қапталған) тостағанның биіктігі 25,5 см, салмағы 3 кг, сыйымдылығы 1,75 литр. Ол шамамен 768/769 және 788 жылдар аралығында, мүмкін Мондзее немесе Зальцбургта жасалған. Тассилоның екі шамдығы бастапқыда Тассилоның скипетрінен (сабынан) жасалған деп есептелген, бірақ қазір олар 10-ғасырдың ортасына жататын туындылар екені анықталды. Тассило тостағаны, шамдықтар және "Мыңжылдық кодексі" осы күнгә дейін діни қызметтерде қолданылып келеді, бірақ тек ерекше жағдайларда ғана.