Кіріспе

Мәдениет сарайы (Palatul Culturii) – Румынияның Яссы қаласында орналасқан ғимарат. 1955 жылға дейін бұл ғимарат Әкімшілік және Әділет сарайы ретінде пайдаланылды, содан кейін мақсаты өзгеріліп, қазіргі уақытта Молдавия Ұлттық мұражай кешені деген атпен біріктірілген төрт мұражайға берілді. Сондай-ақ, ғимаратта Мәдени мұраны сақтау және қалпына келтіру орталығы орналасқан, түрлі көрмелер мен басқа да шаралар ұйымдастырылады. Мәдениет сарайы Ұлттық тарихи ескерткіштер тізіліміне енгізілген.

Тарих

Ортағасырлық Молдавия князьдік сарайының (1434 жылдан бастап) шеңберінде орналасқан бұл құрылыс, Молдавияның бұрынғы князьдік сарайын қайта жаңарту және кеңейту жобасы ретінде жоспарланған. Сарай князь Александру Морузинің (1803–1806, сәулетші Йохан Фрейвальд) тұсында салынған және князь Михаил Стурдза (1841–1843, сәулетші Николае Сингуров) тарапынан жаңартылған. Ол өзінің іргетасын және алғашқы екі қабатын сақтап қалды. Аңыз бойынша, сарайға 365 бөлме туралы әңгіме осы соңғы ғимараттан мұра болып жеткен, бұл бір жылдың күндері санымен тең. Румын сәулетшісі И. Д. Бериндейге қайта құру процесін жоспарлау және басқару тапсырылды. Неоклассикалық стильде салынған ескі сарайдан өзгеше, Бериндей оны әсем неоготикалық стильде жобалауды ұсынды. 1906–1907 жылдары басталган реконструкциялық жұмыстар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ресурстардың жетіспеуіне байланысты тоқтап қалды. Алайда, аяқталмаған ғимарат румын және орыс әскерлеріне, сондай-ақ түрлі мемлекеттік мекемелер мен әскери госпитальдарға пана болды. Басты жұмыстар 2016 жылдың сәуір айында аяқталды. 1955 жылдан 2010 жылға дейін Мәдениет сарайы Яссы округі кітапханасының бас филиалын қонақ етті.

Сәулет

Сарайда 298 үлкен бөлме бар, жалпы ауданы – 92 терезесі бар. Декоративтік тұрғыдан алғанда, орталық зал готикалық бестиардың әртүрлі бейнелерін қамтитын бейнелі мозаикамен безендірілген, олар концентрлі шеңберлермен орналасқан: екі басты бүркіттер, айдаһарлар, грифондар, арыстан. Залдың үстінде әуелде жылыжай орналасқан шыны төбелі бөлме орналасқан. Ескірген көрінісіне қарамастан, сарай заманауи материалдар мен технологияларды интеграциялау үшін жобаланған. Осылайша, тас блоктар жеңіл және әлдеқайда арзан материалдармен алмастырылды. Сонымен қатар, кейбір бөлмелер Анри Коанданың лицензиясымен шығарылған, емен ағашын имитациялайтын "босс цемент" деп аталатын арнайы материалмен әсемделген. Воеводалар залының есіктерінде көрініп тұратындай, сәндік темір бұйымдары да ерекше көзге түседі. Бұл ғимарат сол кездегі жоғары технологиялық жабдықтармен жабдықталған, оларға электр жарығы, (пневматикалық) жылыту, желдету жүйесі, термостат және шаңсорғыштар кірді, барлығы жер асты деңгейіндегі машиналар бөлмесінен басқарылды. Бұрынғы ғимараттарды қампқан 14 өртті ескере отырып, бас сәулетші Бериндей шатырдың ағаш конструкциясын "орнитон" деп аталатын отқа төзімді құралмен өңдеді, ал шатырға "этернит" деп аталатын арнайы материал қолданды.

Сағат мұнарасы

Сарайға кіру үлкен мұнара арқылы жасалады, мұнарада тік тік тіреулер мен ойыстар орналасқан, олардың үстінде қанаттары жайылған бүркіт бейнесі орналасқан. Бұл мұнара сарайдың негізгі сәулеттік ескерткіші болып табылады. Мұнараның үш ашық жағында диаметрі 12 метр болатын сағаттар орналасқан. Сағат беттері 12 астрологиялық белгіні бейнелейтін әйнектермен әсемделген. Сағат беттерінің екі жағында ұлттық костюм киген екі жас жігіт сағатты күзетіп тұр (бұл дизайн Peleș қамалынан шабыттанған). Әйнектер мен крест тәрізді тіреулер түнгі уақытта электр жарығымен жарықтандырылады. Мұнарадағы карильонда 8 қоңырау бар, олар 69 тігізі бар барабанның көмегімен әр сағат сайын "Хора унири" әнін орындайды.

Молдованың ұлттық музей кешені

"Молдова" ұлттық музей кешені (Complexul Muzeal Național "Moldova") Мәдениет сарайында орналасқан төрт музейді қамтиды: Көркем өнер мұражайы, Молдова тарихы мұражайы, Молдова этнографиялық мұражайы және "Штефан Прокопиу" ғылым және техника мұражайы. Мұражайлардың құрамында өз дүкендері мен кітапханалары, сондай-ақ уақытша көрмелерге арналған залдар да бар.

Өнер мұражайы

1860 жылы құрылған Көркемсурет мұражайы Румыниядағы ең көне және ең ірі көркем коллекция болып табылады, онда 8700-ден астам туынды бар, олардың 1000-ы ұлттық және бүкіләлемдік мұраға жатады. Сарайдың бірінші қабатында орналасқан мұражайда үш галереяда (Жалпы өнер галереясы, Румын заманауи өнер галереясы және Қазіргі заманғы өнер галереясы) орналасқан 24 көрме залы бар. Галереяларда Караваджо, Паоло Веронезе, Пьетро Либери, Карло Дольчи, Сальватор Роза, Франческо Солимена, Бартоломе Эстебан Мурильо, Энтони ван Дейк, Ян Бот, Бартоломей ван дер Хельст, Эгберт ван Хеемскерк II, Никола Пуссен, Филипп де Шампань, Эсташ Ле Сюер, Гийом Кусто, Франсуа Буше және тағы да көптеген суретшілердің туындылары қойылған.

Молдавияның тарихи мұражайы

Молдавия тарих мұражайы 1916 жылы құрылған және археология, нумизматика, декоративтік өнер, көне кітаптар, құжаттар сияқты әртүрлі салалардан 48 000-нан астам затты ұсынады. Тарих мұражайы сарайдың ішінде, батыс жағында орналасқан және 1916 жылы Орест Тафрали құрған Ежелгі тарих мұражайының жалғасы болып табылады. Онда төрт бөлім бар: тас дәуірі мен ежелгі тарих, орта ғасыр тарихы, жаңа тарих және қазіргі тарих. Бұл бөлімдер аймақтағы қауымдастықтардың палеолит дәуірінен екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі дамуының негізгі аспектілерін көрсетеді. "Одақ мұражайы" және Яссыдағы "Михаил Когэлничану еске алу мұражайы", Ругиноасадағы "Ал. И. Куза ескерткіш сарайы" және "Кукутени археологиялық қорығы" Молдавия тарих мұражайымен үйлестіріледі.

Молдавияның этнографиялық мұражайы

1943 жылы құрылған Молдавия Этнографиялық мұражайында румындардың тарихы бойынша 13 000-нан астам заттар сақталған. Яссы қаласындағы "Пони Чернатеску" еске алу мұражайы да Ғылым және техника мұражайының тікелей басқаруында.

Басқа көрікті жерлер

Төрт мұражайдан басқа, Мәдениет сарайы тағы да бірнеше қызықты орындарды ұсынады. Солардың бірі – Готикалық бөлме, онда ортағасырлық бестиарий (грифондар, екі басты бүркіттер, арыстандар) бейнеленген мозаиканы тамашалауға болады. Бірінші қабатта орналасқан Воеводалар бөлмесі де бар, онда Молдавияның билеушілері мен Румынияның корольдерінің портреттері ілулі тұр, олар Децебал мен Траяннан бастап, Стефан Димитреску мен оның шәкірттері салған суреттер. "Генри Коанда" бөлмесі атақты румын өнертапқышының өзі жасаған цементтен жасалған ою-өрнектері мен бейнелеулерінің құрметіне аталған. Оң жақта – Turnul de Strajă (Құзет мұнарасы), Яссының ескі князьдық сарайының естелігі, сарай ауласының астындағы галереялармен бірге. Сол жақта лапидарийде жиналған капительдер мен басқа да тас сәулет элементтерінен тұратын коллекция бар. Залдың үстінде әйнек жабынған бөлме орналасқан, онда бастапқыда жылыжай құрылған. Сарайдың алдында Румынияның Тәуелсіздік соғысының трофейлері – екі Крупп зеңбірегімен шеңберленген Ұлы Стефанның атты мүсіні тұрғызылған.