Кіріспе

Румыния Патриархы, 1977-1986 жылдар аралығында Румыния Православ шіркеуінің Патриархы болған Иустин Мойсеску (5 наурыз, 1910 – 31 шілде, 1986).

Теологиялық дайындық

Мойсеску Аргеш округінің Кендешти қаласында дүниеге келген. 1922-1930 жылдары Кемпулунг Муселдегі соғыс жетімдері семинариясында оқып, үздік дипломмен аяқтады. Патриарх Мирон Кристея 1930 жылғы семинария түлектерінің арасынан оны ғана стипендия алып, Афина университетінде теология бойынша лицензиат алу үшін таңдады. 1934 жылы Румынияға оралып, “ариста” (magna cum laude) дәрежесін алды. Мойсескудың табыстарын бағалаған Кристея оны (Афина университеті мен Грекиядағы Румыния елшілігінің ұсынысымен) Страсбургтегі Адамдар ғылымдары университетінің Рим-католик теология факультетінде оқуын жалғастыруға жіберді. Францияда екі жыл (1934-1936) докторлық диссертациясына материал жинағаннан кейін, 1936 жылы Афинаға оралды. Келесі жылы ол “Эвагрий Понтийский. Өмір, еңбектері мен ілімдері” тақырыбындағы грек тіліндегі диссертациясымен доктор ғылымын қорғады, бұл жұмысы Афина ғылым академиясының сыйлығына ие болды. Содан кейін Бухарест университетінің теология факультетінде теңдестіру емтихандарын тапсырды. Одан кейін профессорлық қызметтердің қарқынды алмасуы және жылдам өрлеуі болды: Бухаресттегі Нифон семинариясының латын тілі профессоры (1937-1938); Варшава университетінің православие теология факультетінің Жаңа өсиет профессоры (1938-1939), ол белгілі профессор Николай Арсениевтің орнын басты. Варшавада ол келесі поляк тіліндегі курстарды ашты: “Жаңа өсиеттің қасиетті кітаптарына жалпы және ерекше кіріспе”; “Пауылдың ғалаттықтарға жолданған хатының түсіндірмесі”; және “Жохан Евангелиясының кіріспесінің түсіндірмесі”. Бұл курстарды профессорлар Милан Шешан және Владимир Прелипчану қарап, олардың ғылыми және дидактикалық құндылығын, сондай-ақ православие шіркеуінің ілімімен толық үйлесімділігін анықтады. Осы кезеңде ол Темір гвардияның мүшесі болды. 1940 жылы доцент болып тағайындалды. 1942 жылы емтихан нәтижесі бойынша Чернаути-Сучава теология факультетінің Жаңа өсиетті түсіндіру профессоры болып тағайындалды. Чернаути мен Сучавада ол тағы үш курс ашты: “Жаңа өсиеттің қасиетті кітаптарына кіріспе”, “Экзегезис” және “Библиялық герменевтика”. Оның румын тіліндегі жазбалары туралы сол баяндамада: “Автордың румын тіліндегі сөйлеу стилі айқындығымен және қысқалығымен ерекшеленеді” делінген. 1946 жылы Бухаресттегі теология факультетінің сол кафедрасына профессор болып ауыстырылды; 1948 жылы Бухарест теология институтында сабақ беруді бастады. Теология профессоры қызметін атқару кезеңінде ол бірқатар мамандық жұмыстарын жариялады.

Трансильвания митрополиті

Көптеген адамдар күтпеген жағдайдан кейін, бірақ Византия ғана емес, Шығыс Еуропа, тіпті Румыния, әсіресе Трансильвания дәстүрі бойынша тағы бір жоғарылаулар болды: Фотийдің Константинополь патриархы болып сайлануына куә болыңыз, Амвросий азаматтық әкімшіліктен Милан епискобы болды, профессор Николае Балан Трансильвания митрополиті болды, және т.б. 1956 жылдың 23 ақпанында, епископ-викарий Теоктист Арапашу оны диакен етіп издеді; келесі күні, басқа патриархтық епископ-викарий Антим Ника оны священник етіп издеді, ал 26 ақпанда Ұлттық шіркеу кеңесі, өз жарғысының талаптарына сәйкес сайлау алқасында жиналып, оны Сибиу архиепискобы және Трансильвания митрополиті етіп сайлады. Ол танымал және жақында қайтыс болған Николае Баланның орнын басты. Содан кейін ол 10 күн бойы ойша талқылап, 1956 жылдың 8 наурызында Құдайдан оны Черника монастырындағы монахтар қатарына қабылдауын сұрады. Бұрын сайланған митрополит бола тұра, 1956 жылдың 15 наурызында Патриарх Юстиниан, Ольтения митрополиті Фирмилиан және Клуж епискобы Николае Колан оны епископқа издеді. Үш күннен кейін, Сибиу митрополиттік соборында оған Андрей Шагунаның скипетрі табысталды. Сибиуда болған қысқа уақыт ішінде, басқа да іс-шаралармен қатар, ол жойылған Revista Teologică орнына Mitropolia Ardealului журналын (№ 1–2, қыркүйек-қазан 1956) құрды. Мойсескуді Трансильвания митрополиті етіп сайлау алдында, Патриарх Юстиниан сайлау алқасының алдындағы ұзақ, мағыналы және мұқият ойластырылған сөзінде сайлануға тиіс үміткерді былай сипаттады: “Біздің шіркеуіміздің бүгінгі дін қызметкерлерінің арасынан ең жақсысын, күшті, жан-жақты дамыған тұлғаны, ерекше теологиялық дайындықпен, қазіргі әлемдегі барлық мәселелерді жақсы білетін адамды жіберуіміз керек”, себебі “жаңа заман жаңа адамдарды талап етеді”.

Молдавия және Сучаева митрополиті

Митрополит Юстин Сибиуда қысқа ғана уақыт өткізді. 1957 жылдың 10 қаңтарында ол Молдавия және Сучава митрополиті болып сайланды, ал үш күннен кейін Яссыдағы өзінің алдыңғылары – Дософтей, Варлаам, Вениамин Костаке сияқты ең танымалдарының орнына тағайындалды. Молдавия және Сучава митрополиті болып сайланғаннан кейін ол өзінің бағдарламасын былайша сипаттады: «Барлық күш-жігерімді жұмсап, қасиетті орындарды – шіркеулерді, монастырларды және скиттерді – Молдавия митрополиясының әсемдік белгісін құрайтын көркем өнер туындыларын қорғауға және сақтауға белсенді түрде кірісемін. Сондай-ақ, ежелгі сеніміміздің осы қазыналарына мұқтаж жандарға, Шіркеуге, Отанға және халықтың игілігіне адал қызмет ететін дін қызметкерлерін тәрбиелеуге тырысамын. Епархиямыздың дін қызметкерлерінің Шіркеу және Отан алдындағы міндеттерін толық орындауын үнемі қадағалаймын. Діни қызметкерлер еңбегінің жемісін біздің құдай орындарымызды тиімді басқаруда, Отанның барлық ұлдары арасында махаббатты уағыздауда және халықтың игілігі үшін қайырымдылық жасауда көруге барынша тырысамын». 1957 жылдың 3 ақпанында митрополит Юстин алғаш рет Ұлы Ұлттық Ассамблеяның депутаты болып сайланды. Ол тағы алты рет сайланды және өмірінің соңына дейін осы лауазымда қызмет етті. Молдавия митрополиті ретінде ол көптеген іс-шаралар атқарды. Яссы епархиялық орталығының аумағында жаңа ғимараттар – нағыз сәулет ескерткіштері салынды, ал оның соборы мен резиденциясы жаңадан жасалды. Епархияның тарихи ескерткіштері болып табылатын көптеген монастырлар мен шіркеулер де қалпына келтірілді. Көптеген ескерткіштермен байланысты мұражайлар немесе мұражай жинақтары құрылды. Неамц монастырының теологиялық семинариясында жаңа ғимараттар салынды, ал ескілері жаңғыртылды. Молдавияда көптеген саяхаттары мен сыртқы қамқорлықтарымен қатар, ол туған сәулетшінің талантымен Митрополит орталығын кездейсоқ үйлесімсіз ғимараттардан заманына сай заманауи орталыққа айналдырды. Сонымен қатар, күтпеген практикалық қабілетке ие болған ол, толыққанды коммунизм кезеңінде епархиялық орталықта үш үлкен ғимаратты (екі әкімшілік ғимарат және дін қызметкерлеріне арналған жатақхана), 70-тен астам жаңа шіркеулер мен шапкіштарды, 52 приход үйлерін және бес архиерейдің резиденциясын салдырды. Ол мемлекеттен және шіркеу мүшелерінің қайырымдылықтарынан қаржы жинап, он шіркеу өнер мұражайларын құрды. Ол толық немесе ішінара жиырмадан астам монастырлар мен скиттерді қалпына келтірді: Путна, Сучевица, Молдовица, Воронец, Арборе, Гумор, Слатина, Доброват, Цетацуя, Рашка, Неамц, Сихастрия, Секу, Бистрица, Варатек. Ол басқа шіркеулер мен елдерге барған бірнеше румындық православиелік делегацияларды басқарды: Англия шіркеуі (1958), Малабар сирия шіркеуі (1961), АҚШ (1970), Дания ұлттық шіркеуі (1971) және Экуменикалық патриархат (1974). Ол Патриарх Юстиниан басқарған бірнеше синодтық делегацияларға қатысты және Яссыда немесе Яссы архиепископтығында көптеген шетелдік делегацияларды қабылдады. Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің Орталық комитетінің мүшесі (1961-1977) ретінде ол Нью-Делиде (1961), Упсалада (1969) және Найробиде (1975) өткен жалпы конгрестерге, сондай-ақ Париждегі (1962), Женевадағы (1966, 1973 және 1976) Орталық комитетінің жыл сайынғы сессияларына қатысты. Ол Еуропалық шіркеулер конференциясының президиумы мен оның Консультативтік комитетінің мүшесі болды, Nyborg IV (1964), Nyborg V (1966), Nyborg VI (1971) және Engelberg (1974) Бас ассамблеяларына, сондай-ақ президиум мен Консультативтік комитеттің отырыстарына қатысты. Ол Румыния Православие шіркеуінің делегацияларын Родоста (1961, 1963, 1964) және Чамбезиде (1968) және Киелі және Ұлы Пан Православие Синодының бірінші дайындық конференциясына (Чамбези, 1971) алып барды. Митрополит ретінде ол көптеген мақалалар, пасторлық хаттар, баяндамалар мен редакциялық мақалалар жариялады, әсіресе оның тікелей бақылауында жиырма жыл бойы жарық көрген «Молдавия және Сучава митрополиясы» журналында. Сонымен қатар, Яссы қалалық орталығы басқа да еңбектерді редакциялады, олардың ішінде «Молдавия және Сучава митрополиясының шіркеу тарихи ескерткіштері» (1974) және Дософтейдің «Псалтирьдегі өлеңдері», сындық басылым (1975); «Яссы қалалық соборы» және «Цетацуя монастыры» (екеуі де 1977) монографиялары; Молдавия монастырларын танымал ету үшін брошюралар альбомдары, дұға кітаптары және т.б.

Румыния православие шіркеуінің патриархы

Патриарх Юстиниан 1977 жылдың наурыз айында қайтыс болды. 1977 жылдың 12 маусымында митрополит Юстин Бухарест архиепискобы, Унгро-Влахия митрополиті, Румынияның барлық патриархы болып сайланды. 1977 жылдың 19 маусымында Бухаресттегі Румыния патриархалды соборында таққа отырғызылды. Юстин 1986 жылдың 31 шілдесінде Бухарест қаласында қайтыс болғанға дейін қызмет етті және Патриарх соборында жерленді. Патриарх ретінде ол басқа шіркеулерге бірнеше синодтық делегацияларды жетектеді: Экуменикалық патриархат (1978), Америкадағы православиелік шіркеудің румын епископтығы (1979), Ресей православиелік шіркеуі (1980), Сербия православиелік шіркеуі (1981), Швеция шіркеуі (1981), Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің Женевадағы бас кеңсесі (1981), Болгария православиелік шіркеуі (1982), Венгриядағы реформат шіркеуі (1982) және Грекия шіркеуі (1984). Оған көптеген шіркеу басшылары, сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпірінен келген басқа да шіркеулер мен христиан дін өкілдері келді. Патриарх Юстин баспа ісіне ерекше мән берді. Ол үлкен жинақты бастады – Părinți și scriitori bisericești (90 томдық жоба), сондай-ақ алты томдық жинақ – Arta creștină în România. 1982 жылы синод бекіткен Киелі кітаптың жаңа басылымы, 1979 жылы Жаңа өсиет, сондай-ақ жоғары діни білім және діни семинариялар үшін оқулықтар, докторлық диссертациялар мен рухани кітаптар жарық көрді. Патриархаттың журналдары, митрополиттердің журналдары және шетелдегі румын православиелік қауымдарына арналған бюллетеньдер шығарыла берді. Ол Румынияның ең маңызды шіркеулері мен монастырларын қалпына келтіруге көмектесті, бұл жұмысты ол Яссиде бастаған еді. Аталған монастырлардың ішінде Curtea de Argeș, Cheia, Zamfira, Viforâta, Dealu, Cernica, Pasărea, Țigănești, Căldărușani, Sfântul Spiridon Nou және Sfântul Gheorghe бар. Сонымен қатар, ол өзінің Патриарх соборында және басқа да шіркеулерде жұмыс істеді.