Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румыния Патриархы, 1977-1986 жылдар аралығында Румыния Православ шіркеуінің Патриархы болған Иустин Мойсеску (5 наурыз, 1910 – 31 шілде, 1986).
Patriarch of Romania from 1977 to 1986
Iustin Moisescu (; March 5, 1910 – July 31, 1986) was Patriarch of the Romanian Orthodox Church from 1977 to 1986.
Теологиялық дайындық
Мойсеску Аргеш округінің Кендешти қаласында дүниеге келген. 1922-1930 жылдары Кемпулунг Муселдегі соғыс жетімдері семинариясында оқып, үздік дипломмен аяқтады. Патриарх Мирон Кристея 1930 жылғы семинария түлектерінің арасынан оны ғана стипендия алып, Афина университетінде теология бойынша лицензиат алу үшін таңдады. 1934 жылы Румынияға оралып, “ариста” (magna cum laude) дәрежесін алды. Мойсескудың табыстарын бағалаған Кристея оны (Афина университеті мен Грекиядағы Румыния елшілігінің ұсынысымен) Страсбургтегі Адамдар ғылымдары университетінің Рим-католик теология факультетінде оқуын жалғастыруға жіберді. Францияда екі жыл (1934-1936) докторлық диссертациясына материал жинағаннан кейін, 1936 жылы Афинаға оралды. Келесі жылы ол “Эвагрий Понтийский. Өмір, еңбектері мен ілімдері” тақырыбындағы грек тіліндегі диссертациясымен доктор ғылымын қорғады, бұл жұмысы Афина ғылым академиясының сыйлығына ие болды. Содан кейін Бухарест университетінің теология факультетінде теңдестіру емтихандарын тапсырды. Одан кейін профессорлық қызметтердің қарқынды алмасуы және жылдам өрлеуі болды: Бухаресттегі Нифон семинариясының латын тілі профессоры (1937-1938); Варшава университетінің православие теология факультетінің Жаңа өсиет профессоры (1938-1939), ол белгілі профессор Николай Арсениевтің орнын басты. Варшавада ол келесі поляк тіліндегі курстарды ашты: “Жаңа өсиеттің қасиетті кітаптарына жалпы және ерекше кіріспе”; “Пауылдың ғалаттықтарға жолданған хатының түсіндірмесі”; және “Жохан Евангелиясының кіріспесінің түсіндірмесі”. Бұл курстарды профессорлар Милан Шешан және Владимир Прелипчану қарап, олардың ғылыми және дидактикалық құндылығын, сондай-ақ православие шіркеуінің ілімімен толық үйлесімділігін анықтады. Осы кезеңде ол Темір гвардияның мүшесі болды. 1940 жылы доцент болып тағайындалды. 1942 жылы емтихан нәтижесі бойынша Чернаути-Сучава теология факультетінің Жаңа өсиетті түсіндіру профессоры болып тағайындалды. Чернаути мен Сучавада ол тағы үш курс ашты: “Жаңа өсиеттің қасиетті кітаптарына кіріспе”, “Экзегезис” және “Библиялық герменевтика”. Оның румын тіліндегі жазбалары туралы сол баяндамада: “Автордың румын тіліндегі сөйлеу стилі айқындығымен және қысқалығымен ерекшеленеді” делінген. 1946 жылы Бухаресттегі теология факультетінің сол кафедрасына профессор болып ауыстырылды; 1948 жылы Бухарест теология институтында сабақ беруді бастады. Теология профессоры қызметін атқару кезеңінде ол бірқатар мамандық жұмыстарын жариялады.
Moisescu was born in Cândești, Argeș County. He studied at the war orphans’ seminary in Câmpulung Muscel from 1922 to 1930, finishing with top honours. Patriarch Miron Cristea selected him alone, of all 1930 seminary graduates, to receive a scholarship and take his licentiate in theology at the University of Athens. In 1934, he returned to Romania, having received a degree “arista” (magna cum laude). Cristea, following Moisescu's progress, sent him (upon the recommendation of the University of Athens and of the Romanian Embassy in Greece) to continue his advanced studies at the Faculty of Roman Catholic Theology at the Université des Sciences Humaines in Strasbourg. After two years in France (1934–36), having obtained material for his doctoral thesis, he returned to Athens in 1936. The following year he obtained his doctorate with the Greek language thesis “Evagrius Ponticus. Life, writings and teachings”, which received an award from the Athens Academy of Sciences. He then took equivalence examinations at the University of Bucharest’s Faculty of Theology. There followed a quick succession of professorates, with rapid promotion: Professor of Latin at Bucharest’s Nifon Seminary (1937–38); New Testament Professor at the University of Warsaw’s Faculty of Orthodox Theology (1938–39), where he replaced the celebrated professor Nicolae Arseniev. In Warsaw, he established the following Polish language courses: “General and specific introduction to the holy books of the New Testament”; “Exegesis of Saint Paul’s Epistle to the Galatians”; and “Exegesis of the prologue to the Gospel of John”. These courses were examined by professors Milan Șesan and Vladimir Prelipceanu, who “determined their scientific and didactic value, as well as their full harmony with the teachings of the Orthodox Church”. During this time, he was also a member of the Iron Guard. In 1940, he was named associate professor. In 1942, after an examination, he was named Professor of New Testament Exegesis at the Cernăuţi Suceava Faculty of Theology. At Cernăuți and Suceava he created three more courses: “Introduction to the holy books of the New Testament”, “Exegesis” and “Biblical hermeneutics”. About his Romanian language writings, the same report notes that “The author’s form of expression in Romanian is distinguished by conciseness and clarity”. In 1946 he was transferred as professor to the same department at the Faculty of Theology in Bucharest; in 1948, he began teaching at the Bucharest Theological Institute. During his time as a theology professor, he published a number of specialised works.
Трансильвания митрополиті
Көптеген адамдар күтпеген жағдайдан кейін, бірақ Византия ғана емес, Шығыс Еуропа, тіпті Румыния, әсіресе Трансильвания дәстүрі бойынша тағы бір жоғарылаулар болды: Фотийдің Константинополь патриархы болып сайлануына куә болыңыз, Амвросий азаматтық әкімшіліктен Милан епискобы болды, профессор Николае Балан Трансильвания митрополиті болды, және т.б. 1956 жылдың 23 ақпанында, епископ-викарий Теоктист Арапашу оны диакен етіп издеді; келесі күні, басқа патриархтық епископ-викарий Антим Ника оны священник етіп издеді, ал 26 ақпанда Ұлттық шіркеу кеңесі, өз жарғысының талаптарына сәйкес сайлау алқасында жиналып, оны Сибиу архиепискобы және Трансильвания митрополиті етіп сайлады. Ол танымал және жақында қайтыс болған Николае Баланның орнын басты. Содан кейін ол 10 күн бойы ойша талқылап, 1956 жылдың 8 наурызында Құдайдан оны Черника монастырындағы монахтар қатарына қабылдауын сұрады. Бұрын сайланған митрополит бола тұра, 1956 жылдың 15 наурызында Патриарх Юстиниан, Ольтения митрополиті Фирмилиан және Клуж епискобы Николае Колан оны епископқа издеді. Үш күннен кейін, Сибиу митрополиттік соборында оған Андрей Шагунаның скипетрі табысталды. Сибиуда болған қысқа уақыт ішінде, басқа да іс-шаралармен қатар, ол жойылған Revista Teologică орнына Mitropolia Ardealului журналын (№ 1–2, қыркүйек-қазан 1956) құрды. Мойсескуді Трансильвания митрополиті етіп сайлау алдында, Патриарх Юстиниан сайлау алқасының алдындағы ұзақ, мағыналы және мұқият ойластырылған сөзінде сайлануға тиіс үміткерді былай сипаттады: “Біздің шіркеуіміздің бүгінгі дін қызметкерлерінің арасынан ең жақсысын, күшті, жан-жақты дамыған тұлғаны, ерекше теологиялық дайындықпен, қазіргі әлемдегі барлық мәселелерді жақсы білетін адамды жіберуіміз керек”, себебі “жаңа заман жаңа адамдарды талап етеді”.
Another series of promotions followed after a turn unforeseen by many at the time, but in the best tradition of precedents not only Byzantine, but also Eastern European and even Romanian, especially Transylvanian: witness Photius’ elevation to Patriarch of Constantinople from general, Ambrose becoming Bishop of Milan from civil administrator, professor Nicolae Bălan becoming Metropolitan of Transylvania, etc. On February 23, 1956, Vicar Bishop Teoctist Arăpașu ordained him deacon; the next day, the other Patriarchal Vicar Bishop, Antim Nica, ordained him priest, and on February 26, the National Church Council, gathered in electoral college according to its statute’s provisions, elected him Archbishop of Sibiu and Metropolitan of Transylvania. He replaced the eminent and recently deceased Nicolae Bălan. He then spent ten days in meditation before asking God to receive him into the ranks of the monks at Cernica Monastery on March 8, 1956. Already elected metropolitan, on March 15, 1956 Patriarch Justinian, Metropolitan Firmilian of Oltenia and Bishop Nicolae Colan of Cluj ordained him into the episcopate. Three days later, in the Sibiu Metropolitan Cathedral, he was given Andrei Șaguna’s crozier. During his short stay in Sibiu, among other activities, he founded the theological magazine Mitropolia Ardealului (nr. 1–2, Sep–Oct 1956) in place of the defunct Revista Teologică. Before Moisescu’s election as Metropolitan of Transylvania, Patriarch Justinian, in a long, meaningful and well considered speech before the electoral college, described thus the candidate who should be elected: “There we will have to send the best of today’s clerics from our Church, a vigorously well rounded personality, with a distinguished theological preparation, thoroughly aware of all the problems that our contemporary world presents”, for “new times require new people”.
Молдавия және Сучаева митрополиті
Митрополит Юстин Сибиуда қысқа ғана уақыт өткізді. 1957 жылдың 10 қаңтарында ол Молдавия және Сучава митрополиті болып сайланды, ал үш күннен кейін Яссыдағы өзінің алдыңғылары – Дософтей, Варлаам, Вениамин Костаке сияқты ең танымалдарының орнына тағайындалды. Молдавия және Сучава митрополиті болып сайланғаннан кейін ол өзінің бағдарламасын былайша сипаттады: «Барлық күш-жігерімді жұмсап, қасиетті орындарды – шіркеулерді, монастырларды және скиттерді – Молдавия митрополиясының әсемдік белгісін құрайтын көркем өнер туындыларын қорғауға және сақтауға белсенді түрде кірісемін. Сондай-ақ, ежелгі сеніміміздің осы қазыналарына мұқтаж жандарға, Шіркеуге, Отанға және халықтың игілігіне адал қызмет ететін дін қызметкерлерін тәрбиелеуге тырысамын. Епархиямыздың дін қызметкерлерінің Шіркеу және Отан алдындағы міндеттерін толық орындауын үнемі қадағалаймын. Діни қызметкерлер еңбегінің жемісін біздің құдай орындарымызды тиімді басқаруда, Отанның барлық ұлдары арасында махаббатты уағыздауда және халықтың игілігі үшін қайырымдылық жасауда көруге барынша тырысамын». 1957 жылдың 3 ақпанында митрополит Юстин алғаш рет Ұлы Ұлттық Ассамблеяның депутаты болып сайланды. Ол тағы алты рет сайланды және өмірінің соңына дейін осы лауазымда қызмет етті. Молдавия митрополиті ретінде ол көптеген іс-шаралар атқарды. Яссы епархиялық орталығының аумағында жаңа ғимараттар – нағыз сәулет ескерткіштері салынды, ал оның соборы мен резиденциясы жаңадан жасалды. Епархияның тарихи ескерткіштері болып табылатын көптеген монастырлар мен шіркеулер де қалпына келтірілді. Көптеген ескерткіштермен байланысты мұражайлар немесе мұражай жинақтары құрылды. Неамц монастырының теологиялық семинариясында жаңа ғимараттар салынды, ал ескілері жаңғыртылды. Молдавияда көптеген саяхаттары мен сыртқы қамқорлықтарымен қатар, ол туған сәулетшінің талантымен Митрополит орталығын кездейсоқ үйлесімсіз ғимараттардан заманына сай заманауи орталыққа айналдырды. Сонымен қатар, күтпеген практикалық қабілетке ие болған ол, толыққанды коммунизм кезеңінде епархиялық орталықта үш үлкен ғимаратты (екі әкімшілік ғимарат және дін қызметкерлеріне арналған жатақхана), 70-тен астам жаңа шіркеулер мен шапкіштарды, 52 приход үйлерін және бес архиерейдің резиденциясын салдырды. Ол мемлекеттен және шіркеу мүшелерінің қайырымдылықтарынан қаржы жинап, он шіркеу өнер мұражайларын құрды. Ол толық немесе ішінара жиырмадан астам монастырлар мен скиттерді қалпына келтірді: Путна, Сучевица, Молдовица, Воронец, Арборе, Гумор, Слатина, Доброват, Цетацуя, Рашка, Неамц, Сихастрия, Секу, Бистрица, Варатек. Ол басқа шіркеулер мен елдерге барған бірнеше румындық православиелік делегацияларды басқарды: Англия шіркеуі (1958), Малабар сирия шіркеуі (1961), АҚШ (1970), Дания ұлттық шіркеуі (1971) және Экуменикалық патриархат (1974). Ол Патриарх Юстиниан басқарған бірнеше синодтық делегацияларға қатысты және Яссыда немесе Яссы архиепископтығында көптеген шетелдік делегацияларды қабылдады. Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің Орталық комитетінің мүшесі (1961-1977) ретінде ол Нью-Делиде (1961), Упсалада (1969) және Найробиде (1975) өткен жалпы конгрестерге, сондай-ақ Париждегі (1962), Женевадағы (1966, 1973 және 1976) Орталық комитетінің жыл сайынғы сессияларына қатысты. Ол Еуропалық шіркеулер конференциясының президиумы мен оның Консультативтік комитетінің мүшесі болды, Nyborg IV (1964), Nyborg V (1966), Nyborg VI (1971) және Engelberg (1974) Бас ассамблеяларына, сондай-ақ президиум мен Консультативтік комитеттің отырыстарына қатысты. Ол Румыния Православие шіркеуінің делегацияларын Родоста (1961, 1963, 1964) және Чамбезиде (1968) және Киелі және Ұлы Пан Православие Синодының бірінші дайындық конференциясына (Чамбези, 1971) алып барды. Митрополит ретінде ол көптеген мақалалар, пасторлық хаттар, баяндамалар мен редакциялық мақалалар жариялады, әсіресе оның тікелей бақылауында жиырма жыл бойы жарық көрген «Молдавия және Сучава митрополиясы» журналында. Сонымен қатар, Яссы қалалық орталығы басқа да еңбектерді редакциялады, олардың ішінде «Молдавия және Сучава митрополиясының шіркеу тарихи ескерткіштері» (1974) және Дософтейдің «Псалтирьдегі өлеңдері», сындық басылым (1975); «Яссы қалалық соборы» және «Цетацуя монастыры» (екеуі де 1977) монографиялары; Молдавия монастырларын танымал ету үшін брошюралар альбомдары, дұға кітаптары және т.б.
Metropolitan Iustin spent only a short time at Sibiu. On January 10, 1957, he was elected Metropolitan of Moldavia and Suceava, and three days later he was installed in the seat once held by Dosoftei, Varlaam, Veniamin Costache, to name only the most prominent of his predecessors at Iași. Upon his election as Metropolitan of Moldavia and Suceava, he described his programme thus: “With all my efforts I will undertake with steadfast resolve to protect and keep the Holy places: churches, monasteries and sketes – glorious works of art – that form the diadem of the Metropolitanate of Moldavia; and for those who need these treasures of our ancient faith, I will strive to produce priests who are hard working and devoted to the Church, the Fatherland and the good of the people. Unceasingly I shall keep watch over the direction my Diocese’s priests are taking, for the complete fulfillment of its duties toward the Church and the Fatherland. I will ensure as far as possible that the fruits of priestly work will be seen in the good administration of our places of worship, in the preaching of love among all the sons of the Fatherland and in the charitable giving for the popular good”. On February 3, 1957, Metropolitan Iustin was first elected deputy to the Great National Assembly, representing Hârlău. He would be elected six more times, sitting until his death. As Metropolitan of Moldavia, he undertook numerous activities. New buildings – veritable architectural monuments – were erected on the grounds of the Iași diocesan centre, while his Cathedral and residence were redone. Numerous monasteries and churches, the diocese's historic monuments, were also restored. Museums or museum collections associated with these monuments were started for many of them. New buildings were raised at the Neamț Monastery Theological Seminary, and the old ones were modernised. In Moldavia, along with his numerous travels and external cares, he initiated, with the talent of a born architect, the radical transformation of the Metropolitan Centre from a random assortment of run down buildings into a modern centre fit for his time. Also endowed with an unexpected practical spirit, he had constructed, under conditions of full blown Communism, three large buildings in the diocesan centre (two administrative buildings and a dormitory for priests), over 70 new churches and chapels, 52 parish houses and five archpriests’ residences. He founded ten museums of ecclesiastical art, having obtained funds from the state and from parishioners’ donations. He restored, in full or in part, over twenty monasteries and sketes: Putna, Sucevița, Moldovița, Voroneț, Arbore, Humor, Slatina, Dobrovăț, Cetățuia, Râșca, Neamț, Sihăstria, Secu, Bistrița, Văratec. He led several Romanian Orthodox delegations visiting other churches and countries: the Church of England (1958), the Malabar Syriac Church (1961), the United States (1970), the Danish National Church (1971) and the Ecumenical Patriarchate (1974). He took part in several synodal delegations led by Patriarch Justinian and received numerous foreign delegations at Iaşi or within the Iaşi Archdiocese. As a member of the Central Committee of the World Council of Churches (1961–77), he participated in general congresses at New Delhi (1961), Uppsala (1969) and Nairobi (1975) as well as at the annual sessions of the Central Committee at Paris (1962), Geneva (1966, 1973 and 1976), Heraklion (1967), Canterbury (1969), Addis Ababa (1971), Utrecht (1972), Berlin (1974), etc. He was part of the Presidium of the Conference of European Churches and of its Consultative Committee, participating in the Nyborg IV (1964), Nyborg V (1966), Nyborg VI (1971) and Engelberg (1974) General Assemblies, as well as at sessions of the Presidium and the Consultative Committee. He led delegations of the Romanian Orthodox Church to pan Orthodox conferences at Rhodes (1961, 1963, 1964) and Chambesy (1968), and to the first preparatory conference of the Holy and Great Pan Orthodox Synod (Chambesy, 1971). As metropolitan, he published numerous articles, pastoral letters, speeches and editorials, especially in the magazine Mitropolia Moldovei și Sucevei, which appeared for twenty years under his direct supervision. In addition, the Iaşi Metropolitan Centre edited other works, among them Monumente istorice bisericești din Mitropolia Moldovei și Sucevei (1974) and Psaltirea în versuri a lui Dosoftei, ediție critică (1975); the monographs Catedrala Mitropolitană din Iașui and Mănăstirea Cetățuia (both 1977); brochure albums to popularise the monasteries of Moldavia, prayer books, etc.
Румыния православие шіркеуінің патриархы
Патриарх Юстиниан 1977 жылдың наурыз айында қайтыс болды. 1977 жылдың 12 маусымында митрополит Юстин Бухарест архиепискобы, Унгро-Влахия митрополиті, Румынияның барлық патриархы болып сайланды. 1977 жылдың 19 маусымында Бухаресттегі Румыния патриархалды соборында таққа отырғызылды. Юстин 1986 жылдың 31 шілдесінде Бухарест қаласында қайтыс болғанға дейін қызмет етті және Патриарх соборында жерленді. Патриарх ретінде ол басқа шіркеулерге бірнеше синодтық делегацияларды жетектеді: Экуменикалық патриархат (1978), Америкадағы православиелік шіркеудің румын епископтығы (1979), Ресей православиелік шіркеуі (1980), Сербия православиелік шіркеуі (1981), Швеция шіркеуі (1981), Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің Женевадағы бас кеңсесі (1981), Болгария православиелік шіркеуі (1982), Венгриядағы реформат шіркеуі (1982) және Грекия шіркеуі (1984). Оған көптеген шіркеу басшылары, сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпірінен келген басқа да шіркеулер мен христиан дін өкілдері келді. Патриарх Юстин баспа ісіне ерекше мән берді. Ол үлкен жинақты бастады – Părinți și scriitori bisericești (90 томдық жоба), сондай-ақ алты томдық жинақ – Arta creștină în România. 1982 жылы синод бекіткен Киелі кітаптың жаңа басылымы, 1979 жылы Жаңа өсиет, сондай-ақ жоғары діни білім және діни семинариялар үшін оқулықтар, докторлық диссертациялар мен рухани кітаптар жарық көрді. Патриархаттың журналдары, митрополиттердің журналдары және шетелдегі румын православиелік қауымдарына арналған бюллетеньдер шығарыла берді. Ол Румынияның ең маңызды шіркеулері мен монастырларын қалпына келтіруге көмектесті, бұл жұмысты ол Яссиде бастаған еді. Аталған монастырлардың ішінде Curtea de Argeș, Cheia, Zamfira, Viforâta, Dealu, Cernica, Pasărea, Țigănești, Căldărușani, Sfântul Spiridon Nou және Sfântul Gheorghe бар. Сонымен қатар, ол өзінің Патриарх соборында және басқа да шіркеулерде жұмыс істеді.
Patriarch Justinian died in March 1977. On June 12, 1977, Metropolitan Iustin was elected Archbishop of Bucharest, Metropolitan of Ungro Vlachia, Patriarch of All Romania. He was enthroned at the Romanian Patriarchal Cathedral, Bucharest, on June 19, 1977. Iustin remained in office until he died in Bucharest on July 31, 1986, and was buried in the Patriarchal Cathedral. As patriarch, he led several synodal delegations to other churches: the Ecumenical Patriarchate (1978), the Orthodox Church in America Romanian Episcopate (1979), the Russian Orthodox Church (1980), the Serbian Orthodox Church (1981), the Church of Sweden (1981), the Geneva headquarters of the World Council of Churches (1981), the Bulgarian Orthodox Church (1982), the Reformed Church in Hungary (1982) and the Church of Greece (1984). In return, he was visited by a number of church leaders, as well as by numerous representatives of other churches and Christian denominations from all over the world. Patriarch Iustin paid special attention to publishing activity. He began the great collection Părinți și scriitori bisericești (projected to span 90 volumes), as well as the six volume set Arta creștină în România. A new synod approved edition of the Bible appeared in 1982, a new New Testament in 1979, as well as textbooks for higher theological education and for theological seminaries, doctoral theses and devotional books. The Patriarchate's magazines continued to be published, as well as those of the metropolitanates and bulletins for Romanian Orthodox communities abroad. He helped restore some of Romania's most important churches and monasteries, continuing the work he had begun at Iași. Among the monasteries in question are Curtea de Argeș, Cheia, Zamfira, Viforâta, Dealu, Cernica, Pasărea, Țigănești, Căldărușani, Sfântul Spiridon Nou and Sfântul Gheorghe. Moreover, he put work into his own Patriarchal Cathedral, as well as others.