Кіріспе

Ұлттық бренд елдердің беделін өлшеуге, құруға және басқаруға бағытталған (аумақтық брендпен тығыз байланысты). "Жаһандану дәуіріндегі дипломатия: теориялар мен тәжірибелер" кітабында авторлар ұлттық брендті "халықаралық қатынастарда беделін арттыру мақсатында елдерге корпоративтік маркетингтік ұғымдар мен техникаларын қолдану" деп түсіндіреді. Көптеген елдер мемлекеттермен ғана шектелмейтін түрлі актерлер арасындағы қарым-қатынастарды құру үшін бренд жасауға тырысады. Бұл мемлекеттің мемлекеттік және жеке секторларын қамтиды және ұлттық сезімді күшейтуге көмектеседі. Мемлекеттер көпжақты жобаларға қатысуға да ниетті. Қолданылатын кейбір тәсілдер, мысалы, өнімдердің символдық құндылығының артуы, елдерді ерекше ерекшеліктерін көрсетуге итермеледі. Ұлттық мемлекеттің бренді мен имиджі "және осы имиджді экспортқа табысты жеткізу, олар өндіретін және сататын нәрселермен бірдей маңызға ие". Бұл сондай-ақ өндіруші елдің әсері деп те аталады. Ұлттық бренд – ғалымдар біртұтас теориялық базаны іздеуді жалғастырып жатқан дамып келе жатқан сала. Көптеген елдер өз елдерінің беделін жақсартуға ұмтылады, себебі елдің имиджі мен беделі оның экономикалық өркендеуіне зор әсер етеді. Олар туризм мен инвестициялық капиталды тартуға, экспортты арттыруға, талантты және шығармашылық жұмыс күшін тартуға және әлемдегі мәдени және саяси ықпалын күшейтуге тырысады. Ұлттар өз брендін танытудың әртүрлі жолдарына экспорт, тікелей шетелдік инвестициялар және туризм жатады. Экспорттық өнімдердің мысалы ретінде Германияны атауға болады, ол өзінің автомобиль өнеркәсібімен танымал, себебі Мерседес, Ауди және BMW сияқты әйгілі автомобиль компаниялары – неміс компаниялары. Ұлттық брендке көмектесетін тікелей шетелдік инвестициялардың мысалы – АҚШ компанияларының макиладоралар салуы және Еуропа елдерінің басқа елдерде зауыттар ашуы.

Іс жүзінде

Көптеген елдер, соның ішінде АҚШ, Канада, Франция, Ұлыбритания (онда ол ресми түрде қоғамдық дипломатия деп аталады), Малайзия, Жапония, Қытай, Оңтүстік Корея, Сингапур, Оңтүстік Африка, Австралия, Жаңа Зеландия, Израиль және көптеген Батыс Еуропа елдері ұлттық бренд құруды жүзеге асырады. Бұған ерте мысал ретінде Жаңа лейбористік үкіметінің алғашқы күндері қолданылған Cool Britannia тәсілі (Demos ұйымының Марк Леонардтың «Britain (TM)» памфлетінен кейін), бірақ қазір ол сенімді Қоғамдық дипломатиялық кеңеспен алмастырылды. Cool Japan – Жапонияның шығармашылық индустриясын дамытуға бағытталған жаңа жоба. Кедей мемлекеттердің бұл тұжырымға қызығушылығы артып келеді, себебі жақсартылған имидж шетелдік тікелей инвестициялар, туризм, сауда және тіпті басқа мемлекеттермен саяси қатынастар үшін жағдай жасауы мүмкін. Танзания, Колумбия және Перу сияқты дамушы елдер жалпы беделін арттыруға және Колумбияның жағдайында халықаралық қабылдауды өзгертуге бағытталған ұлттық брендтік бағдарламаларды құрып жатыр. Ұлттық бренд Швецияның қоғамдық дипломатиясының бір бөлігі болып табылады, әсіресе Brand Sweden арқылы. Швеция өз ұлттық брендін зерттеу үшін Utrikesdepartementet және Швеция институты деп аталатын екі негізгі институтты пайдаланады. Олар баспасөз арқылы жақсы беделді көрсетуді және Швецияның шетелдегі өкілдіктері туралы әртүрлі есептерді жинауды мақсат етеді. Brand Sweden-ті насихаттау үшін түрлі шаралар мен кампаниялар ұйымдастырылды, мысалы, АҚШ-тағы Швеция елшілігі – «Швеция үйі». Тағы бір кампания – «Швецияның екінші үйі», ол интернет арқылы Швеция елшілігін виртуалды түрде таныстырды. Швеция зерттеушілері сондай-ақ мәліметтерді жинау үшін Nation Brand Index (NBI) нәтижелерін зерттеді.

Академиялық ортада

Ұлттық брендті академиялық тұрғыдан әлеуметтік ғылымдар, саяси ғылымдар, гуманитарлық ғылымдар, коммуникация, маркетинг және халықаралық қатынастар салаларында зерттеуге болады. Оттава университетінің профессоры Эван Х. Поттер сияқты ғалымдар ұлттық брендтерді ұлттың жұмсақ күшінің бір түрі деп қарастырады. Кез келген деңгейдегі үкіметтің ұлттық брендті тікелей немесе жанама түрде қолдауға бағытталған барлық әрекеті – бұл қоғамдық дипломатия болып табылады. Глобализацияға қарсы тұратындар көбінесе глобализация жергілікті мәдени алуандықты кемітеді және оған қауіп төндіреді деп мәлімдейді, бірақ жаһандық мәдени біртектілікке қарсы бәсекелесу үшін елдер жергілікті ерекшеліктерін бәсекелестік артықшылығы ретінде көрсетуге және насихаттауға тырысады деген дәлелдер бар.

Futurebrand Country Brand Index (Футуребрэнд елдік бренд индексі)

Futurebrand жыл сайын 75 елдің жалпы рейтингісін және өлшемдер бойынша рейтингтерді қамтитын Country Brand Index жариялайды. FutureBrand 17 елде (АҚШ, Канада, Бразилия, Аргентина, Ұлыбритания, Германия, Франция, Ресей, Түркия, Оңтүстік Африка, БАӘ, Үндістан, Қытай, Таиланд, Жапония, Мексика және Австралия) шамамен 2500 пікір қалыптастырушы және жиі халықаралық бизнес немесе демалыс саяхаттарын жасайтын адамдардан сандық және сапалық деректер жинады. Топ-5 ел брендтері, аймақтық көшбасшылар және болашақта назарда болуға лайық елдер үшін толыққанды түсініктер жинағы ұсынылады. FutureBrand ел брендтеріне қатысты адамдардың хабардар болуын, танысуын, байланыстарын және қалауын анықтауға негізделген Иерархиялық Шешім Моделі (HDM) бойынша жаһандық зерттеу үлгісін сынақтан өткізеді. 2018-19 жылғы рейтингтегі ең үздік 5 ел бренді (біріншіден бесіншіге дейін) Германия, Швейцария, Жапония, Швеция және Канада болды.