Кіріспе

Неміс генералы (1721–1792)
Фридрих Ұлының фельдмаршалы

Фердинанд, Брансвик-Лүнбург герцогі (12 қаңтар 1721, Вольфенбюттель – 3 шілде 1792, Вехельде) – неміс-пруссиялық фельдмаршал (1758–1766), Жеті жылдық соғысқа қатысқандығымен белгілі. 1757 жылдан 1762 жылға дейін ол Батыс Германиядағы ағылшын-неміс әскерін басқарды және француздардың Ганноверді басып алу әрекеттерін сәттің кері қайтарды.

Ерте өмір

Брансвик-Люнебург герцогы Фердинанд Альберт II-нің төртінші ұлы Фердинанд 1740 жылы полковник шенімен пруссиялық армияға қосылды. Ол Моллвиц және Чотуциц шайқастарында қатысты. 1744 жылы Прагада Бранденбург маркграфы Вильгельм Шведт қаза болғаннан кейін Фердинанд Ұлы Фридрихтің Лейбгвардия батальонына қолбасшы болып тағайындалды. Соор шайқасында (1745) ол өзін ерекше көзге түсірді, әсіресе тік беткейге шабуыл жасағанда, ол жерді оның ағасы, герцог Людвиг Эрнест Брансвик-Люнебург қорғап тұрған еді. Ол 1756 жылы Жеті жылдық соғыс кезінде Саксония мен Богемияға жасалған шабуылдың бір бөлігін басқарғанға дейін Екінші Силезия соғысына қатысты. Ол Россбах шайқасына қатысып, кейін одақтас Ганновер армиясының бас қолбасшысы болды. Ол сонымен қатар 1740 жылы Берлиндегі «Үш глобус» ложасына қабылданған еркін мүсіншілердің мүшесі болды және 1743 жылы Бреслауда Мастер мүсінші дәрежесін алды. Он жылдық бейбітшілік кезеңінде ол Ұлы Фридрихтің әскери ісімен тығыз байланыста болды, ол гвардиялық батальонның жаттығуларын бақылап, оны пруссиялық армияның үлгісіне айналдыруға тырысты. Фердинанд патшаның ең жақын достарының бірі болғандықтан, ол кейіннен оған жүктелген міндеттерді атқаруға ерекше дайын болды. Осы кезеңде ол генерал-майор, содан кейін генерал-лейтенант шеніне көтерілді.

Жеті жылдық соғыс

Жеті жылдық соғыстың бірінші жорығында Фердинанд Дрезденге бет алған прус колонналарының бірін басқарды және Пирнада (1756) саксон армиясының тапсырылуына әкелген операцияларға қатысты. Лобосиц шайқасында ол прус жаяу әскерінің оң қанатын жетекшілік етті. 1757 жылы Прагада өзгеше көзге түсті, сондай-ақ Россбах жорығында да қызмет атқарды.

Ганновер

Осыдан кейін көп ұзамай ол Батыс Германияны қорғау үшін Ұлыбритания құрған және қаржылаған, бірақ бұрынғы қолбасшы Герцог Камберленд басқарғанда француз әскерлерінің Ганноверге басып кіруіне тосқауыл қоя алмаған Ганновер армиясының бастығы болып тағайындалды. Фердинанд бұл қызметке Ганновер мен Ұлыбританияның билеушісі Георг II-ге тікелей қатынас жасау шартымен келісті. Оның жаңа міндеті оны пруссиялық немесе британдық емес, ганноверлік қызметке қойды. Осыған қарамастан Фридрих онымен тікелей бағыныштысы секілді байланысқаннан жалықпады. Ол бұл әскердің жеңіліс пен капитуляциядан мұңайған күйде екенін көрді, бірақ қолбасшылыққа келгеннен бір апта өткен соң ол шабуылға көшті, осылайша оның әскери сардар ретіндегі даңқына апарып соққан жеңістер жолын бастады. Ол француз әскерлерінің оккупация кезінде жасаған түрлі қиянаттарын жариялап, ганноверліктердің соғысқа қолдауын ұйымдастыруға тырысты. 1758 жылдың көктеміне қарай ол француздарды Ганноверден қуып шығып, Рейн өзенінен арғы бетке ығыстырды, бұл оған Ұлыбританияда талантты генерал ретінде танымал болды және британдықтардың неміс соғысына қатысуына қолдау көрсетуге көмектесті. 1758 жылдың маусымынан бастап, Эмденді басып алғаннан кейін британдық әскерлер континентке жетіп, Фердинандтың әскерлеріне тікелей қосылды. Соғыс барысында британдық әскерлердің саны артты.

Рейннің арғы жағында шабуыл

Фердинанд француздарды кері қайтарудағы табысын жаңа шабуылдың бір бөлігі ретінде Рейн өзенінен өту арқылы жалғастырды. Бұл Францияда алаңдаушылық тудырды, өйткені көптеген британдық күшейткіштердің теңізден түсуі Фердинандтың ілгерілеуімен үйлестіріледі деп қорқынышты, бірақ жақын арада түсудің бағыты Төменгі елдер емес, Бретаньдегі Сент-Мало екені анықталды. Осыған қарамастан Фердинанд әлі де айтарлықтай қауіп төндіріп тұрды және ол Австриялық Нидерландыға немесе тіпті Солтүстік Италияға шабуыл жасауға дайын тұрғанына сенді. 1758 жылдың 12 маусымында ол Рейнберг шайқасында шешімсіз аяқталған соң, Крефельд шайқасында жеңіске жетті, бірақ осыншалықты алға жылжуды ұстап тұру қиын болды және Липпе өзеніне қайта шегінді.

Миден

1759 жылы ол қайтадан батыл шабуылға көшті, бірақ 1759 жылғы 13 сәуірде Берген шайқасында Францияға жеңіліп қалды. Шайқастан кейін Фердинанд француздардың шабуылына қарсы шегінді, бірақ Минден шайқасында шешуші жеңіспен оларды тоқтата алды. Бұл Франция армиясының алға жылжуға мүмкіндігі болмағандықтан, Ганноверге француз қауіп-қатерінің дереу тоқтатылуын қамтамасыз етті. Виллингхаузен, Вильгельмсталь, Варбург және басқа да жеңістер Фердинандтың күшінің артып бара жатқанын көрсетті. Шығыс майданында ауыр жағдайға түскен Фридрих өзінің жетістіктерінің көп бөлігін Фердинандтың батыстағы үздіксіз қысымына қарызды болды. 1758 жылғы қарашада оны фельдмаршал еткен кезде Фридрих өзінің міндетін: "Мен тек тиіс болғанды ғана жасадым, жақын Фердинанд" деген сөздермен мойындады. Минденнен кейін Ұлыбритания королі Георг II герцогке Жартер орденін табыс етті, сондай-ақ британ парламенті сол кезде Минден жеңімпазына алғыс айтты.

Кейінгі мансап

Соғыстан кейін ол басқа патшалар тарапынан құрметке бөленді және австриялықтардан фельдмаршал шені мен полк алды. Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде оған британдық әскерлерге қолбасшылық ету ұсынылды, бірақ бұл жоспар іске аспады. Ол түрлі лауазымдарынан алған шағын табысының көп бөлігін және одақтас князьдар берген сыйлықтарды Жеті жылдық соғыста қасірет көргендерге көмектесуге жұмсады. 1766 жылы Фридрих пен Фердинанд арасындағы суық қарым-қатынас герцогтың пруссиялық қызметтен зейнетке шығуына себеп болды, бірақ ескі достардың арасында ашық жанжал болған жоқ, және Фердинанд 1772, 1777, 1779 және 1782 жылдары патшаға барып қайтты. Фердинанд Брансвикке және Вехельдедегі қамалына зейнетке шықты, онда ол құрылыс және басқа да жақсартулармен айналысты. Ол ғылым мен өнерді қолдады және кедейлерге зор көмек көрсетті. Ол 1792 жылдың 3 шілдесінде қайтыс болды. Князьдың азаматтық және әскери еңбектері Пруссия мен Ганноверде ғана емес, сонымен қатар Данияда, Батыс Германия мемлекеттерінде және Англияда ескерткіштермен құрметтелді. Пруссиядағы ескерткіштердің ішінде 1863 жылы Берлинде орнатылған атты мүсін бар.