Чжу Суаньцзы: Жін әулетінің императрицасы және сарай саясатындағы рөлі
Chu Suanzi
Чжу Суаньцзы – Жінь әулетінің ықпалды императрицасы, бес император тұсында сарай басқарған, үш императордың регенті болған тұлға. Тарих, билік, саясат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чу Суанцзи (324 – 5 шілде 384), ресми түрде Каньсиан императрицасы (康獻皇后, сөзбе-сөз "қуаныш пен даналық императрицасы"), кейде Чонгдэ император шешесі (崇德太后), Цзинь әулетінің (266–420) императрицасы болды. Оның күйеуі Кан императоры болды, және одан 40 жыл артық өмір сүрген ол бес императордың билігі кезінде император шешесі болды, оның ішінде үш императордың регенті болды: оның ұлы Му императоры (344–357), оның жүрегі туыс Ай императоры (364–366) және оның туысы Сяову императоры (373–376). Өкіметтік билікке ие болғанына қарамастан, ол оған кеңес берген жоғары лауазымды шенеуніктердің пікірлеріне көбінесе бағынып, дерлік шешімдерді өздігінен қабылдамады.
Chu Suanzi (; 324 – 5 July 384), formally Empress Kangxian (康獻皇后, literally "the joyful and wise empress"), at times as Empress Dowager Chongde (崇德太后), was an empress of the Jin Dynasty (266–420). Her husband was Emperor Kang, and, outliving him by 40 years, she was an empress dowager during the reigns of five emperors, including serving as regents for three of them: her son Emperor Mu (344–357), her nephew Emperor Ai (364–366), and her cousin Emperor Xiaowu (373–376). Despite the power she held, she appeared to largely yield to the judgement of high level officials who advised her and rarely made decisions on her own.
Императрицаның өмір жолы
Чу Суанцзидің әкесі Чу Пу, император Кангтың ағасы, император Ченгтің тұсында орта деңгейдегі шенеунік болған. Ол сөйлегенінің дұрыстығы үшін құрметке ие болды. Чу Суанцзи өскен сайын ақыл-ойының кеңдігімен және болашақты көру қабілетімен танылды. Ол Лангье ханзадасы Сима Юэге ханшайым болып үйленді. 342 жылы император Ченг қайтыс болғанда, ұлдарына емес, ағасына тақты қалдырды. Соның салдарынан Сима Юэ император атанды және 343 жылдың 10 ақпанында, ол 21 жаста, ал Чу Суанцзи 18 жаста болғанда, оны императорлық әйел етіп жариялады. Осымен қатар, Чу ханшайымының анасы Си ханшайымы "Сюнянның Сянжюньы" (寻阳乡君) атағымен марапатталды. Сол жылы ол Сима Дан есімді жалғыз ұлын дүниеге әкелді. Бірақ, бір жыл өткен соң қайтыс болды, ал оның нәресте ұлы Сима Дан, император Ченг өлер алдында оны тақ мұрагері етіп тағайындағаннан кейін, император болды (император Му ретінде).
Chu Suanzi's father Chu Pou was a mid level official during the reign of Emperor Kang's brother Emperor Cheng, successively on the staffs of Sima Yang (司馬羕) the Prince of Xiyang and then of Sima Yue the Prince of Wu—the future Emperor Kang. He was respected for the appropriateness of his speech. As Chu Suanzi herself grew older, she was known for her intelligence and foresight, and she was married to Sima Yue, who had then become the Prince of Langye, as his princess. When Emperor Cheng chose to pass the throne to his brother rather than his sons at his death in 342, Sima Yue became emperor, and he created her empress on 10 February 343, when he was 21 and she was 18. At the same time, Lady Chu's mother Lady Xie was also created "Xiangjun of Xunyang" (寻阳乡君). That year, she also bore him his only son, Sima Dan. He died just one year later, however, and her infant son Sima Dan, whom he created crown prince just before his death, became emperor (as Emperor Mu).
Император Му тұсында
Чжу ханшайымы жесір император болғаннан кейін, ол ресми өтінішхат алды, онда анасы Си ханшайымының құрметке ие болғандықтан, әкесінің қайтыс болған әйелдері, Хунь және Бьян ханшайымдарына да құрмет көрсетілсін делінген. Император-жесір Чжу өтінішті қабылдамады. Император Му жас болғандықтан, император-жесір Чжу тез арада регенттікке тағайындалды. Хэ Чун оның басты кеңесшісі болды. Хэ бастапқыда билікті әкесі Чу Пумен бөліскісі келді, бірақ Чу Пу император-жесірдің әкесі ретінде бұл лауазымда болудың жөнсіздігін ойлады, сондықтан провинциялық губернатор қызметінде қалды. Ақырында, 345 жылы бұл рөл император Мудың әйелінің ағасы Сима Юға, Куайцзи ханзадасына берілді. 346 жылы Хэ Чун қайтыс болғаннан кейін билік Сима Ю мен Цай Мо арасында бөлісті. 347 жылы генерал Хуан Вэнь Чэн Ханды бағындырғаннан кейін, императорлық үкімет батыс провинцияларға билігін жоғалтты, Хуан тек формалды түрде бағынды. Оған жауап ретінде Сима Ю, сондай-ақ танымал Инь Хао император-жесірдің кеңесшісі ретінде шақырылды. 348 жылы, ол құлаған Кейінгі Чжаоға қарсы үлкен шығынмен сәтсіз жорық жүргізгеннен кейін, Чу Пу 350 жылдың 1 қаңтарында қорлыққа ұшырап қайтыс болды. Бірақ келесі бірнеше жылда Цзинь тарапынан ірі жорықтар болмағандықтан, Кейінгі Чжаоның оңтүстік провинцияларының көпшілігі Цзиньге адалдығын білдірді, бірақ бұл толыққанды болған жоқ. Хуан бірнеше рет солтүстікке аттануға рұқсат сұрады, бірақ Сима Ю мен Инь оны тоқтатты, өйткені олар Цзинь үшін орталық және солтүстік Қытайды қайтарып алса, оны бақылау қиын болады деп уайымдады. 350 жылы император-жесір Чжу Цайды құрметтегенде, Цай көп рет бас тартты, сондықтан император, император-жесір және шенеуніктер император-жесірдің үйіне жіберген елшілерінің қайтып келуін сарайда таңертеңнен кешке дейін күтті, бұл жеті жасар императорды шаршатып жіберді. Инь бұл мүмкіндікті пайдаланып, Цайды құрметсіздікпен айыптады, оны үкіметтен шеттетіп, қарапайым азаматқа дейін төмендетті. 352 және 353 жылдары Инь бұрынғы Ян мен бұрынғы Циньге қарсы солтүстікке екі сәтсіз жорық жасады. Екінші сәтсіздіктен кейін, Иньнің Цзиньге бағынған бұрынғы Кейінгі Чжао генералы Яо Сянға деген мақтанышынан Яо қорқып, ашуланып көтерілді. Хуан Иньге қарсы қылмыстар жасады деп айыптайтын өтініш берді, ал Иньге қарсы халықтың пікірінен Сима Ю Иньді жер аударуға мәжбүр болды. Сол кезден бастап императорлық үкімет Хуанның қалауына қарсы іс-қимыл жасамайтын болды. 354 жылы Хуан бұрынғы Циньге шабуыл жасап, алғашқы жетістіктерге қол жеткізді, бұрынғы Цинь астанасы Чанъаньға бірнеше шақырымға жақындады, бірақ соңында жақын болғанда тоқтап, бұрынғы Цинь қарсы шабуыл жасап, оны кері шегінуге мәжбүр етті. 356 жылы Хуан қайтадан солтүстікке аттанып, Яоны өзі басып алған Луоян аймағынан шығарып, Цзиньге Сары өзеннің оңтүстігіндегі аумақты қайтадан бақылауға алуға мүмкіндік берді (қазіргі Шандунды қоспағанда, онда 351 жылдан бері Дуань Кан әскери әміршісі Цзиньнің формалды вассалы болды, бірақ 356 жылы бұрынғы Ян императоры Муронг Цзюнь басып алды). 357 жылы император Му 14 жасқа толғанда және өзінің ересек болу рәсімінен (jiaguanli (加冠禮)) өткенде, император-жесір Чжу регенттік лауазымынан ресми түрде бас тартып, өмірінің соңына дейін Чонгде сарайына (崇德宮) көшіп барды. 361 жылы император Му 18 жасында қайтыс болды. Оның ұлы болмағандықтан, император-жесір Чжу өзінің туысы Сима Пи Лангье ханзадасын (император Ченгтің үлкен ұлы) император етіп тағайындады, ол император Ай ретінде таққа отырды.
After Lady Chu became empress dowager, she received an official petition stating that since her mother Lady Xie had already received a title, the deceased wives of her father, Ladies Xun and Bian, should be granted titles posthumously as well. Empress Dowager Chu dismissed the petition. Due to Emperor Mu's young age, Empress Dowager Chu was quickly called upon to serve as regent. He Chong was her key advisor. He Chong initially wanted to share that authority with her father Chu Pou, but Chu Pou believed that as the empress dowager's father, it was inappropriate for him to serve in that capacity, and therefore remained a provincial governor. Eventually, in 345, that role went to Emperor Mu's granduncle Sima Yu the Prince of Kuaiji. After He Chong's death in 346, the authority was shared between Sima Yu and Cai Mo. After the general Huan Wen conquered Cheng Han in 347, effectively, the imperial government lost authority over the western provinces, with Huan being only nominally submissive. In response, Sima Yu invited the equally renowned Yin Hao to join as a key advisor to the empress dowager. In 348, after he led a failed campaign against the collapsing Later Zhao with major losses, Chu Pou died in humiliation on 1 Jan 350. During the next few years, however, without major campaigns on Jin's part, many of Later Zhao's southern provinces switched their allegiance to Jin, but not firmly so. Huan repeatedly requested permission to march north, but was constantly rebuffed by Sima Yu and Yin, who were concerned that he would be even harder to control if he recovered central and northern China for Jin. In 350, when Empress Dowager Chu was bestowing a greater honor on Cai, Cai repeatedly declined—so much so that, as the emperor, the empress dowager, and the officials waited at the palace for the messengers that the empress dowager sent to his home to return with him, they waited from morning to evening, causing the seven year old emperor to be drained. Yin used this opportunity to accuse Cai of disrespect and had him excluded from government and reduced to commoner status. In 352 and 353, Yin made two failed attempts at northern expeditions against Former Yan and Former Qin—and after the second failure, which was caused by Yin's arrogance toward one of the former Later Zhao generals who surrendered to Jin, Yao Xiang, causing Yao to rebel in fear and anger—Huan submitted a petition accusing Yin of crimes, and with popular sentiment against Yin, Sima Yu was forced to exile Yin. From that point on, the imperial government rarely went against Huan's wishes. In 354, Huan attacked Former Qin and enjoyed some initial successes, moving within miles of the Former Qin capital Chang'an, but eventually hesitated when he was close, and Former Qin fought back and forced him to retreat. In 356, Huan marched north again and was able to force Yao out of the Luoyang region, which he had occupied, and this allowed Jin to regain control of the territory south of the Yellow River (except for modern Shandong, where the warlord Duan Kan (段龕) had been a nominal Jin vassal since 351 but was conquered by Former Yan's emperor Murong Jun in 356). In 357, as Emperor Mu turned 14 and went through his rite of passage (jiaguanli (加冠禮)), Empress Dowager Chu officially stripped herself of her role as regent, and moved to Chongde Palace (崇德宮), which would be her residence for the rest of her life. In 361, Emperor Mu died at the age of 18. As he had no sons, Empress Dowager Chu ordered that his cousin Sima Pi the Prince of Langye (Emperor Cheng's oldest son) be made emperor, and he took the throne as Emperor Ai.
Император Айдың тұсында
Император Ай император Мудан екі жас үлкен болғандықтан және билікке көтерілген кезде 21 жаста болғандықтан, император жесір Чжу бастапқыда регенттікке тағайындалмады. Бірақ 364 жылы император Ай өлместік іздеуде болғанда, сиқыршылардан алған дәрі-дәрмектерден уланып, ауыр сырқатқа шалдығып, мемлекеттік істерді басқара алмады. Сол кезде император жесір Чжу қайтадан регенттік міндетін атқарды. 365 жылы ұлы болмай қайтыс болғаннан кейін, ол кіші інісі Сима И, Лангье ханзадасының оның орнына (Фей императоры ретінде) отыруын бұйырды.
As Emperor Ai was two years older than Emperor Mu and already 21 at the time of his ascension, Empress Dowager Chu did not serve as regent initially. However, in 364, when Emperor Ai became poisoned by pills given by magicians which he took while trying to seek immortality, he fell ill and could not handle matters of state. Empress Dowager Chu again served as regent at that point. After he died sonless in 365, she ordered that his younger brother Sima Yi the Prince of Langye succeed him (as Emperor Fei).
Фей императорының тұсында
Сол сияқты, император Фэй таққа отырғанда ересек болғандықтан, император жесір Чжу регенттік қызметін атқармады. Бірақ, 369 жылы Хуан Вэннің Бұрынғы Янға жасаған шабуылы Бұрынғы Ян мен Бұрынғы Циньнің біріккен күштерімен тойтарыс беріліп, көптеген адам қаза болғаннан кейін, ол өзінің билікте екенін көрсетудің жолдарын ойлады, әсіресе Цин тағына қол сұғу ниеті болғандықтан. Ол император Фэйдің бедеу екені және оның барлық ұлдарының шын мәнінде оның жақын достарынан туғаны туралы жалған әңгімелер таратты. 371 жылы ол император жесір Чжуға арналған жарлық жобасын жасап, оған сарайдағы буддалық ғибадатханада болғанда тапсырды. Ол оның ұсынысын оқып, өзі де солай күдіктенгенін айтты және жарлыққа қол қойды, бірақ өзінің қайғысын білдіретін бірнеше сөйлем қосты:
Similarly, because Emperor Fei was also already an adult at the time he ascended the throne, Empress Dowager Chu did not serve as regent. However, after Huan Wen's major attack on Former Yan in 369 was repelled, at much loss of life, by joint forces of Former Yan and Former Qin, he pondered ways to demonstrate that he was still in control, particularly because he was interested in usurping the Jin throne. He spread false rumors that Emperor Fei was impotent and that all his sons were actually sons of his close associates. In 371, he drafted a proposed edict for Empress Dowager Chu and submitted it to her while she was at a Buddhist shrine in her palace. She read his submission and commented that she suspected the same thing, and she signed the edict, although she added several sentences showing her grief:
«Бұл жесір жүзден астам қайғыға ұшырады. Өлгендерді де, тірілерді де ойласам, жүрегім пышақпен кесілгендей болады». Хуан бастапқыда император жесір оның жоспарына келіспеуі мүмкін деп қорқып, оның қарсылығына қарамастан келіскеніне қуанды. Содан кейін Хуан император Фэйді тақтан алып, оның әжесі Сима Ю Куаиджи ханзадасымен (император Цзяньвэнь) ауыстырды. Император жесір Чжу бастапқыда бұрынғы императорды Донгхай ханзадасы деп атады – ол Лангье ханзадасы болғаннан кейін император атанған титулы, бірақ Хуан оған қысым жасап, оны Хайси герцогы деп төмендетті, осы титулмен ол көптеген тарихи жазбаларда танылды.
This widow has suffered more than a hundred kinds of grief. I consider those who have died and those who still live, and my heart is like being cut by knives. Huan was initially apprehensive that Empress Dowager Chu might not submit to his plan, so he was happy that she agreed despite her tone. Huan then removed Emperor Fei and replaced him with his granduncle Sima Yu the Prince of Kuaiji (as Emperor Jianwen). Empress Dowager Chu initially created the former emperor the Prince of Donghai—a title he had held previous to becoming Prince of Langye and then emperor—but Huan pressured her into demoting him further to Duke of Haixi, a title that he would be known by in many historical accounts.
Император Цзяньвэнь тұсында
Император Цзяньвэньнің қарындасы ретінде император жесір Чжу оның билігі кезінде аз ғана рөл атқарды, әсіресе Хуанның өзі таққа отыруды көздегендіктен, Хуан оған қастандық жол салып, оның осы жолмен келіссөздер жүргізуіне тура келді. Император Цзяньвэнь оны сарайының атына орай, Чонгдэ император жесірі деп құрметтеді. 372 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның орнын ұлы және тақ мұрагері Сима Яо (Император Сяову) басты. Алғашында ол Хуанды регент етіп тағайындау керек деп ойлады, бірақ императорлық әулетке адал Ван Танцзи және Ся Ан, Хуанның билікті басып алуына жол бермеуге тырысып, оны тағы да регент болуға көндірді. Ол келісті, бірақ бастапқыда ресми регенттік қызметін атқармады.
As the niece of Emperor Jianwen, Empress Dowager Chu had few roles during his reign—particularly because he himself had to negotiate a treacherous path that Huan had laid for him, as Huan himself intended to take the throne. Emperor Jianwen honored her as Empress Dowager Chongde, based on the name of her palace. After he died in 372, he was succeeded by his son and crown prince Sima Yao (as Emperor Xiaowu), and while she initially instinctively thought that Huan should be named regent, Wang Tanzhi and Xie An, officials loyal to the imperial clan and trying to prevent a Huan usurpation, persuaded her to become regent again. She agreed, but did not take official regent capacity initially.
Император Сяовуның тұсында
373 жылы Хуан Вэнь Цзянькан астанасына сапар шекті, сол кездегі әңгімелер Ван Танцзи мен Сзэ Аньды өлімге кесуді және содан кейін таққа отыруды жоспарлап отырғанын көрсетті. Бірақ Ван мен Сзэ онымен кездескеннен кейін, ол ойын өзгертіп, Гушудағы (қазіргі Мааньшань, Аньхой) қорғаныс бекетіне қайтып келді. Дегенмен, ол императорлық үкіметтен өзіне тоғыз нығмат беруді талап етуді жалғастырды, бірақ Ван мен Сзэ бұл мәселені создытты. 373 жылы Хуан қайтыс болғаннан кейін, оның иеліктері ағалары Хуан Хуо мен Хуан Чонгқа, сондай-ақ оның туған інісі Хуан Шисиуға (石秀) бөлінді. Хуан Чонг императорлық үкіметке адал болғандықтан, Хуанның билікті басып алу қаупі сейілді. Хуан Вэнь қайтыс болғаннан кейін, император жесір Чу ресми түрде регенттікке кірісті. 376 жылы император Сяову 14 жасқа толғаннан кейін және ересек болу рәсімінен өткен соң, император жесір Чу тағы да регенттік билігінен бас тарды және император жесір Чонгде атағын қайта алды. 384 жылы қайтыс болғаннан кейін, күйеуі император Канмен бірге императорлық дәрежеде құрметпен жерленді.
In 373, Huan Wen visited the capital Jiankang, and the rumor at the time was that he was going to execute Wang Tanzhi and Xie An, and then take over the throne. However, after Wang and Xie met him, he apparently changed his mind and returned to his defense post at Gushu (姑孰, in modern Ma'anshan, Anhui), although he continued to pressure the imperial government to grant him the nine bestowments, but Wang and Xie dragged on, and after Huan died later in 373, his territories were divided among his brothers Huan Huo and Huan Chong, and his nephew Huan Shixiu (桓石秀). As Huan Chong was loyal to the imperial government, the threat of a Huan usurpation dissipated. After Huan Wen's death, Empress Dowager Chu formally took over as regent. In 376, after Emperor Xiaowu turned 14 and had his rite of passage, Empress Dowager Chu again gave up her regent authorities and was again referred to as Empress Dowager Chongde. She died in 384 and was buried with honors due an empress, with her husband Emperor Kang.