Кіріспе

Көңілді тереңдету дұғасының түрі. Орталықтандырылған дұға – Құдайдың қатысуына назар аудару мақсатымен жасалатын христиандық көңілді тереңдету дұғасының бір түрі.

Атауы

Бұл атау Томас Мертонның ойша дұға туралы берген сипаттамасынан алынған, ол оны "Құдайдың қасында болуға толыққанды бағытталған" дұға деп атады. Осы контексте, ол ойша дұғаның дискурсивті емес стилін жақтады, оны шектеулі және иррационалды адамның өзінің мәнімен тікелей бетпе-бет кездесуі ретінде қарастырды. Цистерциандық монах Томас Китинг, орталықтандырылған дұғаның негізін қалаушы, 1960 және 1970 жылдары Массачусетс штатының Спенсер қаласындағы Сент-Джозеф аббаттығының абаты болды. Бұл аймақта діни сарайлар көп, соның ішінде әйгілі Будда теравада орталығы – Insight Meditation Society. Китинг көптеген жастармен кездескенін айтады, олардың кейбіреулері Сент-Джозефке жайдан келсе, көптегені католик болып туған, бірақ ойша жұмыс үшін шығыс тәжірибелеріне жүгінген. Ол олардың көпшілігі христиандықтегі ойша дәстүрлер туралы білмейтінін анықтады және осы тәжірибелерді одан да қолжетімді етуге кірісті. Осының нәтижесінде қазіргі "Орталыққа қарай дұға ету" деп аталатын тәжірибе пайда болды. Ойша дұғаның тұқымдары, грек тілінде θεωρία (теория) деп аталатын, христиандық дәуірдің басында себілді. Орталықтандырылған дұға қозғалысының негізін қалаушылар өздерінің тамырларын ерте христиандық монахтардың, Desert Fathers-тің ойша дұғасына, Бенедикт монахтарының Lectio Divina дәстүріне, сондай-ақ "The Cloud of Unknowing" және Авильский Святая Тереза мен Крест Святой Иоаннның еңбектеріне жатқызады. Ойша дұға туралы нақты айтатын ең ерте христиандық жазбалар 4-ші ғасыр монахы Сент-Джон Кассианнан шыққан, ол Desert Fathers-тен үйренген тәжірибе туралы жазған. Кассианның жазбалары ортағасырлық дәуірге дейін, монахтық тәжірибе мистикалық бағыттан схоластикаға ауысқанға дейін әсерлі болды. 16-шы ғасырда кармелиттердің қасиеттілері Авильский Святая Тереза мен Крест Святой Иоанн христиандық дұға туралы жазып, оқыды, оған "терең ойша дұға" деген ат берілді.

Практика

Ортаға қойып дұға етуде қатысушы Құдайдың тікелей қатысуын іздейді (әлдеқайда Иса дұғасының көмегімен) және ойша сараптап, қиялдаған көріністерден түбегейлі бас тартады. Қатысушының мақсаты – Раббымен бірге болу, дұға уақытында Құдайдың қасында болуына және оның іс-қимылына келісім білдіру. Әке М. Базиль Пеннингтон ортаға қойып дұға етуді үйрену үшін төрт қадамды сипаттайды:
Ыңғайлы отырып, көзіңізді жұмыңыз, сергіп, тыныштандырыңыз. Құдайға деген махаббат пен сеніммен болыңыз. Иеміздің алдында болуға және оның құдайлық іс-қимылына ашық болуға деген шын ниетіңізді көрсететін қасиетті сөзді таңдаңыз. Осы сөзді, Иеміздің алдында болуға және оның құдайлық іс-қимылына ашық болуға деген адал ниетіңіздің символы ретінде иесіз бағыныңыз. Егер ойлар, сезімдер, қабылдаулар, бейнелер, ассоциациялар сияқты нәрселерге назар аударсаңыз, жай ғана қасиетті сөзіңізге, сіздің тірегіңізге оралыңыз. Сонымен қатар, Китинг былай деп жазады: «Бұл әдіс дұға кезінде, тіпті ең ізгі ниеттегі ойлардың өзінен де арылудан тұрады». «Қасиетті сөзді» тыныс алумен үйлестіруге болады. Бұл ойды тыныштандыру құралы емес, Құдайдың ішкі қатысуына және оның алдында «жай ғана болуға» келісім білдіру, соның арқасында адамдар Құдайға жақындап, оған ашық бола алады. Ортаға қойып дұға етуді қолдаушылар бұл практика басқа дұғалардың орнын баспайтынын, керісінше, тыныштық пен Құдаймен терең байланысты нығайтатынын айтады. Ортаға қойып дұға етуді жақтаушылар осы практиканы дәстүрлі христиан медитациясының түрлерімен, мысалы, Розарий немесе Lectio Divina сияқты түрлермен байланыстырады, ал Китинг Lectio Divina және ортаға қойып дұға етуді де насихаттады.

Қабылдау

Папа Франциск орталық дұға туралы тікелей пікір білдірген жоқ, бірақ Томас Мертонды жоғары бағалап айтты, ол зерделі дұғаны "Құдайдың қасында толыққанды болуға бағытталған дұға" деп сипаттаған.

Сын

1989 жылы Кардинал Джозеф Ратцингер (кейін Папа Бенедикт XVI) басқарған Иман туралы қауым Католик шіркеуінің епископтарына христиандық медитацияның кейбір аспектілері туралы хат жолдады. Хатта кейбір қазіргі дұға әдістерінде кездесетін мәселелі элементтерге тоқталынды, олардың көпшілігі шығыс діндері мен «Жаңа дәуір» қозғалысының ықпалында болған. Китинг бұл хаттың дұғаға шоғырлануға қатысы жоқ екенін айтты және «ойша дұғаның сыйы тек Киелі Рух арқылы ғана беріледі» деп мәлімдеді. Алайда, Конни Россини мен Дэн Берк Китинг пен оның әріптестерінің ұстанымдары мен Иман туралы қауым жасаған нақты сын арасындағы ұқсастықтарды көрсетеді, ал Дэн ДеСеллес орталықтандырылған дұғаның осы хаттағы ұқсас дұға формаларына қатысты ескертулерге қайшы келетінін санайды. 2003 жылы Дінаралық диалог жөніндегі паптық кеңес және Мәдениет жөніндегі паптық кеңес «Иса Мәсіх, өмір суын сыйлаушы: «Жаңа дәуір» туралы христиандық ойлар» атты жарияланым шығарды. Сюзан Бринкманн өзінің алаңдаушылықтары осы құжатта қамтылғанын жазды. Орталықтандырылған дұғаның жақтастары «Өмір суын сыйлаушының» доктриналық билігі жоқ екенін, сондай-ақ Ватиканның ешбір құжатында орталықтандырылған дұға, ойлануға шақыру немесе Китингтің аты аталмағанын айтады. Конни Россинидің сөзіне сүйенсек, орталықтандырылған дұға қасиетті Терезаның үйретулеріне қайшы келеді. Ол сондай-ақ орталықтандырылған дұғаның Lectio Divina-ға қарсы екенін мәлімдейді, себебі дәстүрлі дұғалар, мысалы, қасиетті Розарий және Lectio Divina, жүрек пен сананы Киелі кітаптармен байланыстырса, ал орталықтандырылған дұға «мазмұны жоқ».