Кіріспе

Сириялық саясаткер (1922–2000)

Джамал Әл-Атаси (1922–2000) (جمال الأتاسي) – сириялық араб ұлтшылы, саясаткер және жазушы. Ол жаңадан құрылған Сирия Баас партиясының алғашқы идеологтарының бірі болды және партия құрылғаннан кейін көп ұзамай оған қосылды. Ол партияның конституциясын құруға көмектесті және "Мәңгілік хабарламасы бар біртұтас араб ұлты" деген партия ұранын ойлап тапты. Сонымен қатар, ол партияның күнделікті газеті "Әл-Баас" бас редакторы болып қызмет етті.

Ерте өмір

Атаси белгілі саяси отбасынан шыққан және 1947 жылы Дамаск университетінде клиникалық психология ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Ол 1950-1958 жылдар аралығында туған қаласы Хомста, Аттасидің саяси базасында осы салада жұмыс істеді, дейін Египет президенті Гамал Абдель Насер басқарған араб ұлтшыл қозғалысы оны қоғамдық аренаға тартқанша. Атаси 1958 жылы құрылған Біріккен Араб Республикасын қалыптастырған Египетпен одақты ынталы түрде қолдады. Медициналық білімінен бас тартып, Атаси журналистикаға оралып, Насерді қолдаған «Аль Джамахир» («Халық») газетінің бас редакторы болды, одақ 1961 жылы тарағанша. Осы кезеңде ол Насерді қолдап жұмыс істеді, дәріс оқыды және үгіт жүргізді. Сириядағы төңкеріс одақты таратып жібергеннен кейін, ол Біріккен Араб Республикасын қайта жаңғыртуға арналған оппозицияның белсенді мүшесіне айналды. Бұл ұстанымы оны Назим әл-Қудси басқарған елдің жаңа демократиялық үкіметімен келіспеушілікке түсірді және ол 1961-1963 жылдар аралығында саяси оқшаулықта болды. Сол жылдың наурыз айында болған жаңа төңкеріс Баас партиясының ұлтшыл және одақтас қанатын билікке әкелді. Жамалдың өзінің туысы, болашақ президент Нүреддин әл-Атаси Ішкі істер министрі болды, ал Жамал Баас партиясының негізін қалаушылардың бірі, премьер-министр Салах әл-Дин әл-Битардың кабинетінде Ақпарат министрі болды. Ол сондай-ақ партияның Революциялық командалық кеңесіне сайланды. Төрт айдан кейін Атаси Біріккен Араб Республикасын қайта жаңғырту партияның басымдығы емес екенін түсінгеннен кейін отставкаға кетті. Содан кейін ол өзінің партиясын, Араб Социалистік Одағын құрды, ол Біріккен Араб Республикасын қайта жаңғырту және Насерді Сирия президенті етіп қайта тағайындауды қалаған адал одақтастардың бірлестігі болды. Жамал әл-Атаси Сами Друбимен бірге Франц Фанонның «Жер бетіндегі қасірет көргендер» кітабын араб тіліне аударды.

Саяси қарсылық

1970 жылы Жамал әл-Атаси өзінің туысы Нұр әл-Дин президенттік лауазымнан қуылған төңкерілгеннен кейін Хафез әл-Асадты қолдады. Ол Ассадтың Мысырмен бірігу мәселесінде қатаң позиция танытатынына үміттенді. 1972 жылдың наурыз айында Асад Баас партиясы жетекшілігімен социалистік партиялардың коалициясын – Ұлттық прогрессивті фронтты құрды. Ол сол кезде елдегі ең беделді ұлтшылдардың бірі болған Атассиді 13 мүшеден тұратын комитетке қосылуға шақырды, осы комитет Ұлттық прогрессивті фронттың саяси істерін басқаруға міндеттелген. Ассадтың Біріккен Араб Республикасын (БАҚ) немесе Ұлттық прогрессивті фронтты қайта құруға қарсы екенін түсінген ол бір жыл ішінде одан шығып, жаңа ұйым – Демократиялық араб социалистік одағын құрды. Асад оны дереу тыйым салып, Атассиді оқшаулауға тырысты, сол себепті оған парламентке өтуге рұқсат берілмеді.

Кейінгі өмірі

Сол кезден бастап, өмірінің соңына дейін ол пан-арабизмді дәріптеді және осы идеал үшін жұмыс істеді, әрине, Асад диктатурасының қатаң шеңберінде. 1980 жылы ол басқа да заңсыз партиялармен бірлесіп, өзінің ДАСУ ұйымын Ұлттық демократиялық жиналысқа біріктірді, ол NPF-тің қарсы көшірмесі секілді әрекет етті. Жамал әл-Атасси оның ресми өкілі атанды. Оның беделі оның қайтыс болуымен бірге осыншалық деңгейге жеткендіктен, Асад оған жартылай мемлекеттік салтанатты жерлеу рәсімін ұйымдастырып, оны өзінің қағидалары мен нанымынан айнымаған патриот ретінде құрметтеді. Саяси тұлғалардың отбасында Жамал әл-Атасси Сирия саяси кеңістігінде өзіне ерекше орын жасап, Асад үкіметіне қарсылығына қарамастан, елдестерінің арасында кең құрметке ие болды. Ол арабшылдық және социализм туралы өзіндік көзқарастары бар ұлы саясаткер ретінде танылды. Оның өлімінен кейін 2000 жылы Асадтың өзі де дүниеден өтті. Дамаск көктемі (2000 жылдың маусымынан 2001 жылдың күзіне дейін) кезінде оның құрметіне реформашыл, демократиялық саяси талқылау форумы ашылды, бірақ ол Сирия үкіметінің қатаң шараларынан кейін таратылды.