Ливан-армян әншісі Парсег Ғаначян: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Ливандық армян музыканты Парсег Ганатчиян немесе Барсег Каначян (17 сәуір 1885 – 21 мамыр 1967) – армян композиторы, дирижер және қоғамдық-мәдени қайраткер. Ол Арменияның ұлттық әнұраны «Մեր հայրենիք» («Біздің Отанымыз») әнінің аранжировкасын жасаудағы үлесімен ең танымал. Ол қарапайым отбасында дүниеге келген, әкесі аяқ шебер болған.

Мансап

Ганатчиян Осман империясының Родосто қаласында (қазіргі Текирдағ) дүниеге келген. 1888 жылы оның отбасы Константинопольге (қазіргі Стамбул) көшіп барды, онда ол бастауыш білімін Гедикпаша армян мектебінде алды. Хамидиялық қырғындар отбасын Болгарияға, Сливен арқылы Варнаға көшіруге мәжбүр етті, онда ол музыка теориясын оқыды, скрипка сабақтарын алды және Натанбег Әмірханянның жетекшілігімен дирижерлік сабақтарын өтті. 1903 жылы Ганатчиян Бухарестте фортепиано мен гармонияны оқыды, 1908 жылы Стамбулға оралды, онда ол "Кнар" үрмелі оркестрін құрды (әрмен тілінде Քնար). 1910 жылдың желтоқсанында Комитас Вардапетпен болған кездесуі оның мансабындағы шешуші кезең болды. Ганатчиян сонымен қатар "Гусан" хорын (әрмен тілінде Գուսան) құрды, сонымен бірге гармония мен дирижерлік білімін жетілдірді. 1919 жылы ол 300 әнші мен музыкант қатысқан Комитасқа және оның шығармаларына арналған концерт өткізді. 1920 жылдан бастап Ганатчиян Парижде музыкалық білімін жалғастырды, ал 1922 жылдан бастап түрлі армян диаспора орындарында дирижер болып жұмыс істеді. 1928 жылы ол Никосияға (Кипр) көшіп, беделді Мелкония білім беру институтында, ал 1933 жылдан бастап Бейруттегі Нешан Паланджиан колледжінде (Джемаран) музыкадан сабақ берді. 1936 жылы "Гусан" (әрм. Գուսան, Батыс арм. Кусан) хорын құрды, оны жеке басқарып, дирижерлік етті. Хордың қызметі 1961 жылға дейін оның басшылығымен Бейрутте жалғасты. Оның алғашқы концерті Бейрут американдық университетінің естелік залында өтті, онда 70 ер және әйел әнші қатысты. "Гусан" Ливан, Сирия және Египеттегі көптеген орындарда концерттер берді. Оның репертуарында армян ұлттық, фольклорлық және рухани әндері, сондай-ақ араб, күрд және басқа тілдердегі әндер де болды. 1936 жылы жобаны қолдау және армян халқы арасында музыкаға деген сүйіспеншілікті дамыту мақсатымен «Гусан музыканттар қауымдастығы» (Գուսան երաժշտասիրաց միութիւն) атты музыкалық бірлестік құрылды. Ливан үкіметі армян және ливан халықтары арасындағы достықты нығайтқаны үшін оған "Кедр" орденін табыс етті. Ол сонымен қатар француз үкіметінен Ordre des Palmes académiques орденін алды. Ганатчиян 1967 жылдың 21 мамырында Бейрутте қайтыс болды. Армян мәдени қауымдастығы Хамазқайн Ливанда оның есімімен аталатын өнер институтын құрды.

Ganatchian was born in Rodosto (present day Tekirdağ), in the Ottoman Empire. In 1888 his family moved to Constantinople (present day Istanbul), where he received his primary education in Gedikpaşa Armenian school. Hamidian Massacres forced the family to move to Bulgaria, through Sliven to Varna, where he studied music theory, took lessons in the violin and conducting lessons under the supervision of Natanbeg Amirkhanyan. In 1903, Ganatchian studied playing the piano and harmony in Bucharest, returning to Istanbul in 1908, where he formed the "Knar" wind orchestra (in Armenian «Քնար»). His meeting with Komitas Vardapet in December 1910 was a decisive milestone in his career. Ganatchian also established the "Gusan" choir (in Armenian «Գուսան»), while continuing his education in harmony and conducting. In 1919, he conducted a concert dedicated to Komitas and his works with 300 singers and musicians. Starting in 1920, Ganatchian continued his musical education in Paris, France, and from 1922 worked in conducting in various Armenian diaspora venues. In 1928, he moved to Nicosia, Cyprus, where he taught music at the prestigious Melkonian Educational Institute and from 1933 at Neshan Palandjian College (Djemaran) in Beirut, Lebanon. In 1936, he established the "Gusan" (in Armenian «Գուսան», in Western Armenian Kousan) choir, which he directed and conducted personally. The activities of the choir continued until 1961 under his direction in Beirut, Lebanon. Its first concert was in the American University of Beirut Memorial Hall, where 70 male and female singers took part. "Gusan" has had recitals in many venues in Lebanon, Syria and Egypt and its repertoire also included in addition to Armenian national, folkloric and spiritual songs, songs occasionally in other languages including Arabic, Kurdish etc. In 1936, a music association named «Գուսան երաժշտասիրաց միութիւն» was also formed for encouraging the project and developing love of music and its propagation amongst the Armenians. The Lebanese government awarded him the National Order of the Cedar for promoting friendship between the Armenian and Lebanese peoples. He also received Ordre des Palmes académiques from the French Government. Ganatchian died on 21 May 1967 in Beirut, Lebanon. The Armenian cultural association Hamazkayin established an arts institute carrying his name in Lebanon.