Кіріспе

Идель Янчелевичи (5 мамыр 1909 – 28 маусым 1994) – Ресей империясында туған румыниялық және бельгиялық мүсінші және суретші.

Өмір

Леова, Измайл уезі, Бессарабия губерниясы, Ресей империясы еврей отбасында туған ол 1928 жылы Румыниядан Бельгияға мүсіндеу және сурет салуға деген құштарлығына толыққанды берілу үшін кетті. Әскери қызметін елде аяқтағаннан кейін, ол Льежге оралып, Académie des Beaux Arts de la Ville академиясына тіркелді, онда 1933 жылы мүсін өнерінен бірінші жүлде алды. Сол жылы ол Элизабет Френейге үйленіп, Брюссельге көшті. 1935 жылы Брюссельдегі әмбебап халықаралық көрмеге арналған румын павильонын жобалауға қатысты және Брюссель, Тель-Авив, Париж, Амстердам және басқа да бірнеше қалаларда жеке көрмелерін өткізді. 1945 жыл шешуші жыл болды: Янчелевичи бельгиялық азаматтық алды, ал оның танымал мүсіні "Шақыру" (l'Appel) Ла-Лувьерде ресми түрде ашылды. 10 жыл өткен соң Янчелевичи Бельгия Конгосында жұмыс істеуге грант алды, онда Леопольдвильдегі (қазіргі Киншаса) танымал Стэнли ескерткішіне қосымша үш мүсінді жобалады және көптеген керемет суреттер жасады. Одан кейін ол өзінің туындыларын әлемнің түрлі елдерінде көрмеге қойды. 1950 жылы ол Францияда, Мезон-Лаффитте қоныстанды, және 86 жасында қайтыс болғанға дейін сонда тұрды. Қазіргі таңда қаладағы мәдени орталық оның есімін иеленеді.

Өнер

Адамзаттың өркендеген шағындағы биіктігі Янчелевичидің шығармаларына шабыт берді, бұл "l'Appel" (1939) сияқты монументалды композициялардың жасалу себебін түсіндіреді. Оның тұлғалары көрнекті және күшті, мысалы, "Conspiration" ("Конспирация", 1932) – сол кездегі жұмысшы табының күресінен шабыттанған туынды, сондай-ақ 1954 жылы Бреендонкта орнатылған "Саяси тұтқынға арналған ұлттық ескерткіш". Янчелевичидің туындылары материалдан шынымен де көтеріледі. Бос кеңістік, үзіліс жоқ: композиция толығымен көлемінің массасы мен пішінімен анықталады (Патернел). 1945 жылдан бастап Янчелевичи мрамор мен тасқа мүсін жасауды бастады – екі қиын материал, олар пішіннің қарапайымдалуын қажет етеді. Мүшелер ұзара түсті және икемді болды, ал тақырыптар оның жас модельдерінің пішінделмеген, қыз балалардың бейнесінен шабыт алып, өзгерді. Осы кезде суретшінің мансабы үлкен өзгеріске ұшырады, ол қарапайым пішіндерді және схемалық беттерді іздеуге кірісті (Ева, 1980). Мүсін жасаумен қатар, Янчелевичи сурет салуды да тоқтатқан жоқ. Оның суреттері өздері жеке өнер туындылары болып табылады, және әрқашан оның мүсіндеріне эскиздер емес. Дегенмен, ол екі саланың да бірінде бірдей тақырыптарды қолданады және пішіннің қарапайымдылығына ұмтылады.