Серб драматуры және философы Йован Стерия Попович өмірі мен шығармашылығы
Jovan Sterija Popović
Йован Стерия Попович – серб драматургі, ақын, философ, педагог. Белград жоғары мектебінде сабақ берген, серб әдебиетінің көрнекті өкілі. Өмірбаяны мен шығармашылығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жован Стерия Попович (13 қаңтар 1806 – 10 наурыз 1856) – серб тіліндегі драматург, ақын, заңгер, философ және педагог, Белград жоғары мектебінде оқытушы болған. Өмірінің бар сағатын Австрия империясының азаматы және тұрғыны ретінде өткізгенімен, Сербия княздығында сегіз жыл тұрды. Стерия замандастары тарапынан серб зиялыларының бірі ретінде танылды және серб әдебиетіндегі ең көрнекті комедиялық драматургтердің қатарында саналады.
Jovan Sterija Popović (; ; 13 January 1806 – 10 March 1856) was a Serbian language playwright, poet, lawyer, philosopher and pedagogue who taught at the Belgrade Higher School. He was a resident and subject of the Austrian Empire his entire life, although he did spend eight years in the Principality of Serbia. Sterija was recognized by his contemporaries as one of the leading Serbian intellectuals and he is regarded as one of the best comic playwrights in Serbian literature.
Өмір
Попович Венгрияның Габсбург монархиясының (қазіргі Сербия) Темеш округіндегі Вершецте (Вршац) дүниеге келді. Оның әкесі Стерия (мағынасы – «жұлдыз») саудагер болған, содан бері оны осы есіммен атап кеткен. Поповичтің әкесінің және өзінің ұлты туралы пікірлер қарама-қайшы, бірі – олар аромандардан, екіншілері – гректерден шыққан дейді. Оның анасының әкесі – суретші әрі ақын Никола Нешкович, оның өмірбаянын Попович жазған. Попович Вршац, Карловиц (Сремски Карловци), Темешвар (Тимишоара) және Офенпешт (Будапешт) қалаларындағы гимназияларда оқыды. Ол Кесмарк (Кежмарок) қаласында құқық білімін алды. Оқуын аяқтағаннан кейін (1830) профессор болып жұмыс істеді, ал 1835 жылы адвокаттық экзаменді тапсырған соң туған қаласына оралды, онда алдымен латын тілін оқытты, сосын заң кеңес беру бюросын ашты. Воеводинаның көптеген зиялылары сияқты, патриоттық сезімдерге ие болған ол Сербия княздығында жұмыс істеуге бел буды. Ол тарихи драмалар жаза бастады, бірақ көп ұзамай комедияға көшті. 1840 жылы Крагуевацқа табиғи құқық педагогикалық мектебіне оқуға барып, сол жылы Белградқа көшіп, Сербиядағы ең озық мектеп саналған Grande École (Белград жоғары мектебі, болашақ университет) -де сегіз жыл бойы сабақ берді. Сербия ғылым академиясы мен Ұлттық мұражайдың құрылуына зор үлес қосты. Ол драмалар жазуды жалғастырды, сонымен қатар оларды қоюға ұйымдастырып, режиссуралап, сахналады. 1842 жылы конституциялық үкімет оны Білім министрлігінің басшысы етіп тағайындады. Ол 1848 жылға дейін осы лауазымда болды, Сербиядағы мектеп жүйесі мен білім беруді ұйымдастырумен айналысты. Сол кездегі жетекші саясаткерлермен келіспеушіліктері мен денсаулығының нашарлауы оны қоғамдық өмірден шеттеуге мәжбүр етті. Сол жылдың басында (1848) ол отставкаға кетейін деп шешім қабылдады және Вршацқа (1848-9 жылдары Сербия Воеводинасының құрамында, 1849-60 жылдары Сербия және Темешвар) қайтып келді, ол 1856 жылы қайтыс болғанға дейін адамдар мен өмірден көңілі толып, мұңайып өмір сүрді. Ол Вршацтағы православие зиратына жерленген.
Popović was born in Werschetz (Vršac), in Temesch County of the Habsburg Kingdom of Hungary (now Serbia). His father Sterija (meaning 'star'), after whom he was nicknamed, was a merchant. The ethnicity of Popović's father and of Popović himself is disputed, with some saying that they were of Aromanian descent and others saying they were Greek. His maternal grandfather was the painter and poet Nikola Nešković, about whom he wrote a biography. Popović attended grammar schools in Vršac, Karlowitz (Sremski Karlovci), Temeschwar (Timișoara) and Ofenpesth (Budapest). He studied law at Käsmark (Kežmarok). After he finished his studies (1830), he worked as a professor, and from 1835, when he passed his bar examination, he returned to his hometown where he first taught Latin, then opened his law practice. Like many other intellectuals of Vojvodina, driven by patriotic feelings, he decided to work in the Principality of Serbia. He began to write historical dramas but soon switched to comedy. In 1840 he went to Kragujevac to study at the pedagogic school of natural law. In the same year, he moved to Belgrade, where he would spend eight years, teaching at what was then the most advanced school in Serbia, Grande École (Belgrade Higher School, future University). He was instrumental in founding the Serbian Academy of Sciences and the National Museum. He continued to write dramas, which he also organized, staged, and directed. He was appointed head of the Ministry of Education by the constitutional government in 1842. He remained in this position until 1848, working on organizing the school system and education in Serbia. His continued disagreement with the leading politicians of the day and ill health would soon force him to withdraw from public life. At the beginning of the same year (1848) he decided to tender his resignation and return to Vršac (1848 9 part of Serbian Vojvodina, 1849–60 Serbia and Temeschwar), where he lived till his death in 1856, deeply disappointed with people and life in general. He is buried at the Orthodox cemetery in Vršac.
Драмалық
Жован Стерия Попович – серб әдебиетінің ең маңызды тұлғаларының бірі. Ол әділдікпен "серб драматургиясының әкесі" деп аталады. Ол ұлы француз және неміс трагедия жазушыларының үлгісімен серб халқының тарихынан оқиғаларды суреттеді. Белградтағы Дюмрук театры 1841 жылы оның "Стефан Дечанскийдің өлімі" трагедиясымен ашылды. Стерияның алғашқы трагедиясы – "Светласлав және Милева", содан кейін "Милош Обилич немесе Серб империясының құлауы", "Бақытсыз неке немесе Симеонның ойы", "Скендербег" және "Лахан" есімді пьесалары бар. Миошичтің "Славян халқына арналған жағымды сөздер" атты ең маңызды туындысынан алынған Скендербег туралы өлеңдері, Стерия Поповичтің 1828 жылы жазған "Эпир князі Георгий Кастриоти Скендербегтің өмірі мен батырлық шайқастары" поэмасының негізі болды. Стерия комедия жазушы ретінде шынайы көркемдік құндылықты көрсетті. Оның комедиялық таланты күшті және ұлы әдеби шығармаларды жасады, олар одан да маңызды, себебі Сербия комедиясына жалпы жол ашқан – Стерия болды. Стерияның комедия жазуының алғашқы кезеңі 1830 және 1840 жылдар аралығындағы Вршацтағы өмірімен байланысты. Стерия туған қаласын Кир Янья, Фема Ружич және басқа да кейіпкерлер арқылы мәңгілікке қалдырды. Оның "Өтірік және жалғандық" (1830), "Жасытылған қабақ" (1830), "Қатты жігіт" (1837) және "Жаман әйел" (1838) комедиялары оған замандастарының құрметін және "Серб Мольері" деген атақты әкелді. 1841, 1842 және 1847 жылдары Стерияның маңыздылығы төмен комедиялары да қойылды: "Үйлену және құдалау", "Симпатиялар мен антипатиялар", "Сиқырлы есек", "Кеңсөзді күйеу", "Бір сананың тағдыры" және "Алданған алдану". Оның 19 ғасырдағы Белград ортасын бейнелейтін "Белград бұрын және қазір" комедиясы 1853 жылы жарық көрді. Стерия жазған соңғы комедия – "Отансүйерлер" сатирасы болды. Ол бұл маңызды комедияны басып шығармады, сондықтан ол оның өлімінен кейін де қолжазба күйінде қалды. Стерия бұл комедияға шабыттандыруды 1848-1849 жылдардағы революциялық оқиғалардан алды.
Jovan Sterija Popović is undoubtedly one of the most significant figures of Serbian literature. With good reason he has been given the name "the father of Serbian drama". Following the example of the great French and German tragedians, he described events from the history of the Serbian people. The Belgrade theatre Theater on Đumruk opened with his tragedy Smrt Stefana Dečanskog in 1841. The first Sterija's tragedy Svetislav i Mileva is worth mentioning, then Miloš Obilić ili Padnuće serbskog carstva, Nesrećno supružestvo ili Naod Simeon, Skenderbeg and Lahan. Miošić's poems about Skanderbeg from his most important work A Pleasant Discourse of the Slavic People were basis for Život i viteška voevanja slavnog kneza epirskog Đorđa Kastriota Skenderbega written by Sterija Popović in 1828. Sterija showed a real artistic value as the writer of comedies. His comedian talent has created strong and great literary works, which are even greater because it was, in fact, Sterija who paved the way to the Serbian comedy in general. The first period of Sterija's writing of comedies falls on the time of his life in Vršac, between 1830 and 1840. Sterija eternalized his home town with the characters of Kir Janja, Fema Ružić and others. His comedies Laža i Paralaža (1830), Pokondirena tikva (1830), Tvrdica (1837) and Zla žena (1838), have brought him the appreciation of his contemporaries and the reputation of being "Serbian Molière". In 1841, 1842 and 1847 some less important Sterija's comedies were also performed: Ženidba i udadba, Simpatije i antipatije, Volšebni magarac, Džandrljiv muž, Sudbina jednog razuma, and Prevara za prevaru. His comedy Beograd nekad i sad which describes the environment of 19th century Belgrade was published in 1853. The last comedy Sterija wrote was the satire Rodoljupci. He did not print this important comedy at all, so it remained in manuscript long after his death. Sterija found the inspiration for this comedy in the revolutionary events of 1848–1849.