Кіріспе

Жован Стерия Попович (13 қаңтар 1806 – 10 наурыз 1856) – серб тіліндегі драматург, ақын, заңгер, философ және педагог, Белград жоғары мектебінде оқытушы болған. Өмірінің бар сағатын Австрия империясының азаматы және тұрғыны ретінде өткізгенімен, Сербия княздығында сегіз жыл тұрды. Стерия замандастары тарапынан серб зиялыларының бірі ретінде танылды және серб әдебиетіндегі ең көрнекті комедиялық драматургтердің қатарында саналады.

Өмір

Попович Венгрияның Габсбург монархиясының (қазіргі Сербия) Темеш округіндегі Вершецте (Вршац) дүниеге келді. Оның әкесі Стерия (мағынасы – «жұлдыз») саудагер болған, содан бері оны осы есіммен атап кеткен. Поповичтің әкесінің және өзінің ұлты туралы пікірлер қарама-қайшы, бірі – олар аромандардан, екіншілері – гректерден шыққан дейді. Оның анасының әкесі – суретші әрі ақын Никола Нешкович, оның өмірбаянын Попович жазған. Попович Вршац, Карловиц (Сремски Карловци), Темешвар (Тимишоара) және Офенпешт (Будапешт) қалаларындағы гимназияларда оқыды. Ол Кесмарк (Кежмарок) қаласында құқық білімін алды. Оқуын аяқтағаннан кейін (1830) профессор болып жұмыс істеді, ал 1835 жылы адвокаттық экзаменді тапсырған соң туған қаласына оралды, онда алдымен латын тілін оқытты, сосын заң кеңес беру бюросын ашты. Воеводинаның көптеген зиялылары сияқты, патриоттық сезімдерге ие болған ол Сербия княздығында жұмыс істеуге бел буды. Ол тарихи драмалар жаза бастады, бірақ көп ұзамай комедияға көшті. 1840 жылы Крагуевацқа табиғи құқық педагогикалық мектебіне оқуға барып, сол жылы Белградқа көшіп, Сербиядағы ең озық мектеп саналған Grande École (Белград жоғары мектебі, болашақ университет) -де сегіз жыл бойы сабақ берді. Сербия ғылым академиясы мен Ұлттық мұражайдың құрылуына зор үлес қосты. Ол драмалар жазуды жалғастырды, сонымен қатар оларды қоюға ұйымдастырып, режиссуралап, сахналады. 1842 жылы конституциялық үкімет оны Білім министрлігінің басшысы етіп тағайындады. Ол 1848 жылға дейін осы лауазымда болды, Сербиядағы мектеп жүйесі мен білім беруді ұйымдастырумен айналысты. Сол кездегі жетекші саясаткерлермен келіспеушіліктері мен денсаулығының нашарлауы оны қоғамдық өмірден шеттеуге мәжбүр етті. Сол жылдың басында (1848) ол отставкаға кетейін деп шешім қабылдады және Вршацқа (1848-9 жылдары Сербия Воеводинасының құрамында, 1849-60 жылдары Сербия және Темешвар) қайтып келді, ол 1856 жылы қайтыс болғанға дейін адамдар мен өмірден көңілі толып, мұңайып өмір сүрді. Ол Вршацтағы православие зиратына жерленген.

Драмалық

Жован Стерия Попович – серб әдебиетінің ең маңызды тұлғаларының бірі. Ол әділдікпен "серб драматургиясының әкесі" деп аталады. Ол ұлы француз және неміс трагедия жазушыларының үлгісімен серб халқының тарихынан оқиғаларды суреттеді. Белградтағы Дюмрук театры 1841 жылы оның "Стефан Дечанскийдің өлімі" трагедиясымен ашылды. Стерияның алғашқы трагедиясы – "Светласлав және Милева", содан кейін "Милош Обилич немесе Серб империясының құлауы", "Бақытсыз неке немесе Симеонның ойы", "Скендербег" және "Лахан" есімді пьесалары бар. Миошичтің "Славян халқына арналған жағымды сөздер" атты ең маңызды туындысынан алынған Скендербег туралы өлеңдері, Стерия Поповичтің 1828 жылы жазған "Эпир князі Георгий Кастриоти Скендербегтің өмірі мен батырлық шайқастары" поэмасының негізі болды. Стерия комедия жазушы ретінде шынайы көркемдік құндылықты көрсетті. Оның комедиялық таланты күшті және ұлы әдеби шығармаларды жасады, олар одан да маңызды, себебі Сербия комедиясына жалпы жол ашқан – Стерия болды. Стерияның комедия жазуының алғашқы кезеңі 1830 және 1840 жылдар аралығындағы Вршацтағы өмірімен байланысты. Стерия туған қаласын Кир Янья, Фема Ружич және басқа да кейіпкерлер арқылы мәңгілікке қалдырды. Оның "Өтірік және жалғандық" (1830), "Жасытылған қабақ" (1830), "Қатты жігіт" (1837) және "Жаман әйел" (1838) комедиялары оған замандастарының құрметін және "Серб Мольері" деген атақты әкелді. 1841, 1842 және 1847 жылдары Стерияның маңыздылығы төмен комедиялары да қойылды: "Үйлену және құдалау", "Симпатиялар мен антипатиялар", "Сиқырлы есек", "Кеңсөзді күйеу", "Бір сананың тағдыры" және "Алданған алдану". Оның 19 ғасырдағы Белград ортасын бейнелейтін "Белград бұрын және қазір" комедиясы 1853 жылы жарық көрді. Стерия жазған соңғы комедия – "Отансүйерлер" сатирасы болды. Ол бұл маңызды комедияны басып шығармады, сондықтан ол оның өлімінен кейін де қолжазба күйінде қалды. Стерия бұл комедияға шабыттандыруды 1848-1849 жылдардағы революциялық оқиғалардан алды.