Кіріспе

Нельсон Труслер Джонсон (3 сәуір 1887 – 3 желтоқсан 1954) – американдық дипломат, 1929 жылдан 1935 жылдың қыркүйегінің ортасына дейін Қытайдағы АҚШ министрі қызметін атқарған. Содан кейін 1941 жылға дейін Қытай Республикасындағы АҚШ елшісі, ал 1941 жылдан 1945 жылға дейін Австралиядағы елші болды.

Ерте өмір және мансап

Джонсон Вашингтон қаласында 1-ші және Шығыс Капитолий көшелерінде орналасқан (қазір АҚШ Жоғарғы Соты орналасқан жердің бір бөлігі) отбасылық үйде дүниеге келді. Ол өмірінің алғашқы кезеңдерін Ньюкирк, Оклахома және содан кейін Кильдер, Оклахома қалаларында өткізді. Кейін Вашингтонға оралып, 1906 жылы 8-ші және I көшелерге жақын орналасқан Сидвелл Френдс мектебін бітірді. Одан кейін Джордж Вашингтон университетіне түсіп, «Дельта Тау Дельта» студенттік братствосына қосылды. Бірінші курстың соңында ол Оклахома штатын мекендігі деп көрсетіп, Сыртқы істер қызметіне емтихан беруге шешім қабылдады. 1907 жылдың жазында Конгресс кітапханасында жұмыс істеген кезде жалпы емтиханға дайындалып, тілдік талаптарға сәйкес неміс тілін оқыды. Осыдан кейін, жиырма жасында Сыртқы істер қызметіне тағайындалып, Қытайға аттанды. Өмірінің бар сағатын мемлекеттік қызметке арнады. Джонсон Қытай және Қиыр Шығыс мәселелеріне маманданған. Алғашқы екі жылын Пекиндегі бейресми тілдер курсында студент-аудармашы ретінде өткізді, онда ол жақсы қытай тілін үйренді. 1909 жылдан бастап Мукденде консулдық қызметкер болып жұмыс істеді. 1925 жылы Қиыр Шығыс істері бөлімінің бастығы болып тағайындалды, сосын Мемлекеттік хатшының көмекшісі (1927 жылдың соңы – 1929 жыл), одан кейін Қытайдағы министр (1929 жылдың соңы – 1935 жылдың қыркүйегінің ортасы) және Қытайдағы елші (1935 жылдың қыркүйегінің ортасы – 1941 жылдың мамыр айы) болды. Отбасымен қайта қосылуды қалап, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1941-1945 жж.) Австралиядағы министр лауазымын қабылдады.

Қиыр Шығыс саясатына әсер ету

Джонсон 1925 жылы АҚШ-тың Қытайға қатысты саясатын қалыптастыруға тікелей қатысты, ол Мемлекеттік департаменттегі Қиыр Шығыс істері бөлімінің бастығы лауазымын иеленді. 1929 жылы Қытайға АҚШ-тың Қытайдағы министрі ретінде келді. Оның мәртебесі Елші емес, Министр болды, себебі Қытайдағы АҚШ өкілдігі елшілік деңгейіне көтерілмеген еді. 1935 жылдың мамыр айында Жапония Қытайдағы өкілдігін елшілік деңгейіне көтеруді жоспарлап отырғанын мәлімдеген кезде, АҚШ та осы қадамға ілесе бастады. Сенаттың бекітуі қажет болғандықтан, Джонсон ресми түрде 1935 жылдың қыркүйек айының ортасында ғана Қытайдағы АҚШ елшісі атанды. Министр және Қытайдағы елші ретінде Джонсон Мемлекеттік департаментке Кулидж, Гувер және Рузвельт әкімшіліктеріне Қытайға қатысты саясатын және Қытайдың Жапониямен және Батыс елдерімен арақатынастарын анықтауға көмектесетін маңызды ақпараттарды жеткізді. Мысалы, 1931 жылдың 18 қыркүйегінде Шэньян маңында басталған Жапонияның Маньчжурияға басып кіруі кезінде Джонсон Гувердің Мемлекеттік хатшысы Стимсонды Жапония тарапын алудан аулақ болуға және Қытайдың егемендігін бекіткен Тоғыз держава шартын сақтауға шақырды. Қиыр Шығыс сарапшысы Дороти Борг: «Джонсонның телеграммасы Стимсонға терең әсер етті» деп жазды. Джонсон Кулидж, Гувер және Рузвельт әкімшіліктерінің алғашқы кезеңінде маңызды үлес қосты. Ол Қытайдың егемендігін қайта алуға көмектесуде АҚШ мүдделеріне мүмкіндік беретін шекке дейін баруды жақтады және ол АҚШ Мемлекеттік хатшылары Келлог пен Стимсонды саясатында орташа бағыт ұстануға үнемі бағыттайтын. Джонсон Фрэнк Б. Келлогтың, Кулидждің Мемлекеттік хатшысы, Қытай саясаты бойынша басты кеңесшісі болды. Джонсонның ұсыныстары империализмнің негіздері мен уақыты аяқталды деген инстинктивті түсінікке негізделген. Сондықтан ол АҚШ пен әлем елдері Қытайдың егемендігін мүмкіндігінше тезірек қалпына келтіруге күш салулары керек деп сақты. Джонсон Қытайдың дамуы үшін төңкеріспен қатар зорлық-зомбылық пен тәртіпсіздіктің қажет екенін түсінді. Келлог пен Джонсон АҚШ-тың Қытайдың егемендігін қалпына келтірудегі көшбасшылығы Қытайдың достығын сақтап қалуына әкеледі деп үміттенді. Джонсон Қытайдағы азаматтық соғысқа араласуға үнемі қарсы болды. Ол қытайлық наразылар мен басқа да ұлтшылдарға қарсы жазалау шараларында Кантон мен Ханкоуда британдықтарға қосылуға қарсы болды. Ол 1927 жылғы Нанкин оқиғасы кезінде Қытайға қарсы қатал немесе жазалау шараларына қарсы болды. Ол 1925 жылдың маусым айында Қытайдың келісімді қайта қарауды сұраған нотасына жауап ретінде келісуді ұсынды. Ол жаңа тарифтік келісімді жазуда мүмкіндігінше алысқа баруды, қажет болса біржақты жолмен жүруді ұсынды және ол экстратерриториялық құқықты біртіндеп алып тастауды жақтады. 1928 жылдың шілдесінде АҚШ пен Қытай арасында жаңа келісімге қол қойылды, ол Қытайға тарифтік тәуелсіздік берді және ең жақсы елге қарауға өзара кепілдіктер берді. Бұл келісім Келлог пен Джонсонның Қытайдың досы болу және оның егемендігін қорғауға бағытталған күш-жігерінің маңызды кезеңі болды. Стимсон басшылығымен Джонсон Қытайдағы американдық министр ретінде Маньчжурия оқиғасы кезінде, яғни Жапонияның Маньчжурияға басып кіруі кезінде Стимсонның саясатына ықпал еткен кезде маңызды үлес қосты. Оның АҚШ-қа Тоғыз держава шартының шарттарын сақтау туралы мәлімдеме жасауы Стимсонға терең әсер етті және оны «алдағы бағытын жалғастыруға» ынталандырды. Бұл оның АҚШ сенаторы Уильям Э. Бораға жазған хатында аяқталды, ол 1932 жылдың 23 ақпанында жарияланды. 1930 жылдардың ортасында Джонсонның ықпалы жалғасты, бірақ саясаттың Жапонияға бағдарлануына байланысты басқа лауазымды тұлғалар үстемдікке ие болды. Ол жапондықтардың агрессиясына наразылық білдіріп, Американың Жапонияға қатысты саясатын қайта қарастыруды ұсынды. Ол АҚШ-тың қытайлықтарға жауапкершілікті өз мойнына алуын әлі де ұсынбағанмен, ол қайта қарулануды және Филиппинге тәуелсіздік беру ниеті туралы қайта қарастыруды жақтады. Онжылдықтың соңында Джонсон Қытайға материалдық қолдау көрсетуді ашық түрде қолдады. Қытайлар сол кезде тәртіп орнатып, Жапонияға қарсы тұру ниеті бар екенін көрсетті және олар қолдауға лайық деп санайды. Оның соғыс оқиғалары мен қытайлардың ерлікпен күресі туралы баяндауы оларға көмек көрсету туралы шешім қабылдауға ықпал етті. Мысалы, 1940 жылдың 18 қазанында Чан Кай-Шек АҚШ-қа Жапонияға қарсы тұруды жалғастыру үшін үлкен көлемде әскери көмек қажет екенін хабарлады және осыған сәйкес 500 ұшақ, оларды ұшыруға ерікті американдық ұшқыштар және ірі сомада несие сұрады. Джонсон Чанның өтінімін қызыл жолмен қолдады. Джонсон Чанның өтінімін орындау арқылы АҚШ «әлсіз көмектен» шығып, «Қытайдың қиын жағдайына қатыгез және қауіпті немқұрайлылықты» тоқтатуға мүмкіндік беретінін айтты. Рузвельт Чанның толық өтінішін қабылдамады. Бірақ бірдеңе жасау қажет екенін түсініп, ол Қаржы министрі Моргентауға бұл «өмір мен өлім мәселесі» екенін айтты және Моргентау мен Мемлекеттік хатшының орынбасары Уэллске бірден 100 миллион долларлық несие ұйымдастыруды бұйырды. Сонымен қатар, Рузвельттің толық қолдауымен Соғыс министрі Стимсон және Бас штаб бастығы Маршалл британдықтардың тапсырысынан 100 іс-қимыл ұшағын алып, оларды Қытайда пайдалануға, яғни Бирма жолын қорғауға жөнелтті.

Жеке өмір

Джонсон Қытайдың Пекин қаласында Джейн Аугуста Вашингтон Торнтон Бекке үйленді. Вайоминг штатының пионері Джордж Т. Бектың екінші қызы, ол 1900 жылы 21 қазанда Вайоминг штатының Коди қаласында дүниеге келді. 1991 жылы 28 ақпанда Вашингтон қаласында 91 жасында қайтыс болды. Олар Пекинде үйленді, содан кейін 1931 жылы 10 қазанда Қытайдың Тяньцзинь қаласындағы АҚШ консулдығында тіркелді. Ол 1939 жылы 11 желтоқсанда "Time" журналының мұқабасында болды. Екеуі де Вашингтонның солтүстік-шығысындағы Ескі солдаттар үйінің жанында орналасқан Рок-Крик зиратында жерленген.