Кіріспе
НҚҚҚА анальгетикалық дәрі
Кетопрофен – анальгетикалық және қызу төмендету әсері бар, стероид емес қабынуға қарсы дәрілердің (НҚҚҚА) пропион қышқылы класына жататын препарат. Ол организмде простагландин өндірісін тежеу арқылы әрекет етеді. 1967 жылы патенттелген, ал 1980 жылы медициналық қолдануға бекітілген.
Медициналық қолданыстар
Кетопрофен көбінесе артритке байланысты қабынулы ауырсындарға немесе қызыл иекке әкелетін қатты тіс ауыруларына тағайындалады. Кетопрофенді жақсы жабатын жамғыштар бұлшық-сүйек жүйесі ауруларын емдеу үшін қолданылады. Кетопрофен сонымен қатар кейбір ауырсындарды емдеу үшін де қолданылуы мүмкін, әсіресе, нерв ауырсындарын, мысалы, седалигияны, постгерпестік невральгияны және радикулопатиядағы шағылысқан ауырсынды, крем, мазь, сұйық, спрей немесе гель түрінде қолдануға болады, оларға кетомин және лидокаин, сондай-ақ басқа да пайдалы заттар, мысалы, циклобензаприн, амитриптилин, ацикловир, габапентин, орфенадрин және басқа да қабынуға қарсы препараттар немесе ауырсынды емдеуге көмектесетін қосымша, ерекше немесе күшейткіш дәрілер қосылуы мүмкін. Лимфедеманы басқару үшін бұл препаратты ибупрофенмен бірге қолдану бойынша зерттеулер жүргізілуде. Жануарлар және кейбір адамдар арасында жүргізілген сынақтар плацебоға қарағанда айтарлықтай жақсаруды көрсетті. Стэнфорд университетінің докторы Стэнли Г. Роксон осы зерттеулерді жетекшілік етеді.
Тиімділік
2013 жылғы жүйелі шолуда "ауызбен қабылданатын кетопрофеннің орташа және күшті ауырсынуды басудағы, сондай-ақ функционалдық жағдай мен жалпы денсаулықты жақсартудағы тиімділігі ибупрофен мен/немесе диклофенакқа қарағанда айтарлықтай жоғары" деп көрсетілген. 2017 жылғы Кохрейн жүйелі шолуында кетопрофенді бір рет ауызға қабылдау арқылы жедел, орташадан күшті операциядан кейінгі ауырсынуды зерттеу нәтижесінде оның тиімділігі ибупрофен және диклофенак сияқты препараттармен шайқасқандығы анықталды. Остеоартритті жергілікті кетопрофенмен емдеуді қолдайтын деректер бар, бірақ басқа созылмалы бұлшық-сүйек аурулары үшін мұндай деректер жоқ.
Жағымсыз әсерлер
2020 жылдың қазан айында АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) барлық стероид емес қабынуға қарсы дәрілердің нұсқаулықтарын жаңартуды міндеттеді, онда ұрықта бүйрек проблемаларының пайда болуы және оның салдарынан амниотикалық сұйықтықтың азаю қаупі туралы ақпарат қамтылуы тиіс.
Механизм
Кетопрофен бауырда UGT ферменттері арқылы глюкуроникалық қышқылмен қосылу арқылы (глюкуронидтеу), CYP3A4 және CYP2C9 ферменттерімен бензоил сақинасының гидроксилденуі, сондай-ақ карбонилді тотықтырушы ферменттер (CREs) арқылы кетон тобының (карбонил функционалдық тобы, яғни көміртек-оттек қос байланысы бар) тотығуы нәтижесінде метаболизмге ұшырайды. Кетопрофен циклооксигеназа 1 және 2 (COX 1 және COX 2) ферменттерін қайтымды түрде тежеу арқылы қызба түсіретін, ауырсық басатын және қабынуға қарсы әсер етеді, бұл қабынуға себеп болатын простагландин алдынғы заттарының өндірісін азайтады. Жапсырмалар дәрілік заттың қандағы концентрациясын едәуір арттырмай, дәстүрлі ауызға қабылдаумен салыстырғанда, тез және тұрақты жеткізілімді жақын жердегі тіндерге қамтамасыз етеді.
Хиралдылық және биологиялық белсенділік
Кетопрофеннің бүйірлік тізбегінде бір стереогендік орталығы бар, сондықтан ол айналатын егіздер түрінде болады. Көптеген профендер рацемиялық қоспалар ретінде сатылады. Көптеген НПВС-тер үшін фармакологиялық белсенділік (S) энантиомерлерінде шоғырланған, ал (R) энантиомерлері дерлік белсенді емес. Кетопрофен сияқты көптеген профендер туралы қызықты байқау – олар молекуланың басқа өзгерістерсіз (R) қышқылын (S) айналымындағы нұсқасына бір бағытты метаболиздік инверсияға, хиральдық инверсияға ұшырайды. Кетопрофеннің күшті жазғы немесе тропикалық УФ сәулелеріне ұшыраған теріде аналық бензофенон молекуласына ыдырай алатыны және бұл теориялық түрде қатерлі ісік қаупін тудыруы мүмкін екеніне қатысты алаңдаушылықтар бар. Мұндай жағдайда басқа да ауырсынды басатын дәрілерді қолдану орынды.
Тарих
Адамдарда емдік қолданылу туралы ең алғашқы хабарлама 1972 жылы жарияланған.
Брендтер
Австралиядағы бренд атауларына Orudis және Oruvail жатады. Жапонияда ол Hisamitsu Pharmaceutical компаниясы жасаған Mohrus Tape трансдермалды жамылғысымен сатылады. Ұлыбританияда Ketoflam және Oruvail, Ирландияда Fastum Gel, Эстонияда Keto, Ketonal және Fastum Gel, Финляндияда Ketorin, Keto, Ketomex және Orudis; Францияда Profénid, Bi Profénid, Toprec және Ketum; Италияда Ketodol, Fastum Gel, Lasonil, Orudis және Oki; Грецияда Okitask; Польшада Ketonal, Ketonal active, Ketolek, Сербия, Словения және Хорватияда Knavon және Ketonal; Румынияда Ketonal және Fastum Gel; Мексикада Arthril; Норвегияда Zon және Orudis; Ресейде ОКИ (OKI), Fastum Gel және Ketonal; Испанияда Actron және Fastum Gel; Албанияда Oki және Fastum Gel, ал Венесуэлада Ketoprofeno 100 мг және 150 мг капсулаларымен, сондай-ақ инъекциялық ерітінді ретінде қолжетімді. Кейбір елдерде оптикалық таза (S) энантиомері (декскетопрофен) бар; оның трометамол тұзы асқазан-ішек жолынан өте жылдам сіңіріліп, тез әсер етеді.
Ветеринариялық медицина
Кетопрофен - жылқылар мен басқа да жылқытұқымдастарда қолданылатын кең таралған НҚҚҚ, қызу төмендетуші және ауырсық басушы препарат. Көбінесе бұлшық-сүйек жүйесінің ауруларына, буын проблемаларына, жұмсақ тіндердің жарақаттарына, сондай-ақ ламинитке қолданылады. Қызуды бақылау және эндотоксимияны болдырмау үшін де пайдаланылады. Кішкентай жануарларда хирургиялық араласулардан кейін жеңіл ауырсықты басу үшін де қолданылады. Жылқыларға тәулігіне 2,2 мг/кг мөлшерінде беріледі. Зерттеулер көрсеткендей, ол бастапқыда айтылғандай, 5-липоксигеназа мен лейкотриен B4-ті тежемейді. Сондықтан, бұрынғыдай фенилбутазоннан жоғары деп есептелмейді, бірақ оны қолданғанда ақсаудың клиникалық белгілері азаяды. Шындығында, екі препарат та белгіленген дозада қолданылғанда, фенилбутазонның эксперименттік синовит жағдайында кетопрофеннен артық екені дәлелденді.
Экологиялық мәселелер
Тәжірибелер кетопрофеннің, диклофенак сияқты, ветеринариялық препарат екенін және қызыл бас бүркіттерде өлімге себеп болатынын көрсетті. Жақында емделген малдың денелерін жеген бүркіттерде препаратқа ұшыраған бірнеше күн ішінде жедел бүйрек жетіспеушілігі дамиды.