Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Индус өркениетінің орны, Гуджарат, Үндістан – тарихи Хараппа өркениеті
Indus Valley Civilization site in Gujarat, India
the historical Harappan Civilization
Dholavira – батыс Үндістанның Гуджарат штатындағы Куч ауданының Бхачау талукасындағы Хадирбетте орналасқан археологиялық орын. Ол оңтүстігіндегі қазіргі заманғы ауылдың атымен аталады. Бұл ауыл Раданпурдан. Жергілікті тұрғындар оны Котада тимба деп те атайды. Бұл орын ежелгі Индус өркениетінің қаласының қиратылған қалдықтарын қамтиды. Dholavira-ға бірнеше рет жер сілкінісі әсер еткен, оның ішінде шамамен б.з.д. 2600 жылы болған аса күштісі. Dholavira Рақ тропигінде орналасқан. Бұл – ең ірі бес Хараппалық орынның бірі. Ол Качтың Ұлы Раннасындағы Кач шөлінің жабайы табиғат қорығындағы Кадирбет аралында жатыр. Төртбұрышты қала солтүстіктегі Мансар және оңтүстіктегі Манхар деген екі маусымдық өзеннің арасында орналасқан. Бұл орын шамамен б.з.д. 2650 жылдан бері қоныстанған деп есептеледі, б.з.д. 2100 жылға қарай бірте-бірте құлдырап, кейін қысқа уақытқа тасталып, б.з.д. 1450 жылға дейін қайтадан қоныстанды; алайда, соңғы зерттеулер б.з.д. 3500 жылдары (Хараппаға дейінгі кезең) қоныстану басталғанын және б.з.д. 1800 жылға дейін (Кейінгі Хараппа кезеңінің басы) сақталып келгенін көрсетеді. Бұл орынды алғаш рет 1960 жылдардың басында Dholavira ауылының тұрғыны Шамбхудан Гадви тапқан, ол үкіметтің назарына бұл орынды жеткізуге тырысқан. Орынды 1967-68 жылдары Үндістанның археологиялық зерттеулер агенттігінің (ASI) қызметкері Дж. П. Джоши "ресми түрде" ашқан. Бұл сегіз ірі Хараппалық орынның ең үлкенінің бесіншісі. ASI 1990 жылдан бері қазба жұмыстарын жүргізіп келеді және "Dholavira Индус өркениетінің ерекшелігіне жаңа көрініс қосты" деген пікірді білдірді. Осы уақытқа дейін табылған басқа да ірі Хараппалық орындар – Хараппа, Мохенджо-Даро, Ганеривала, Рахигархи, Калибаган, Рупнагар және Лотал. 2021 жылдың 27 шілдесінде ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны ретінде "Dholavira: Хараппа қаласы" деген атаумен тіркелді.
Dholavira is an archaeological site at Khadirbet in Bhachau Taluka of Kutch District, in the state of Gujarat in western India, which has taken its name from a modern day village south of it. This village is from Radhanpur. Also known locally as Kotada timba, the site contains ruins of a city of the ancient Indus Valley civilization. Earthquakes have repeatedly affected Dholavira, including a particularly severe one around 2600 BCE. Dholavira's location is on the Tropic of Cancer. It is one of the five largest Harappan sites It is located on Khadir bet island in the Kutch Desert Wildlife Sanctuary in the Great Rann of Kutch. The quadrangular city lay between two seasonal streams, the Mansar in the north and Manhar in the south. The site was thought to be occupied from c.2650 BCE, declining slowly after about 2100 BCE, and to have been briefly abandoned then reoccupied until c.1450 BCE; however, recent research suggests the beginning of occupation around 3500 BCE (pre Harappan) and continuity until around 1800 BCE (early part of Late Harappan period). The site was initially discovered by a resident of Dholavira village, Shambhudan Gadhvi, in early 1960s who made efforts to bring government attention to the location. The site was "officially" discovered in 1967 68 by J. P. Joshi, of the Archaeological Survey of India (ASI), and is the fifth largest of eight major Harappan sites. It has been under excavation since 1990 by the ASI, which opined that "Dholavira has indeed added new dimensions to personality of Indus Valley Civilisation." The other major Harappan sites discovered so far are Harappa, Mohenjo daro, Ganeriwala, Rakhigarhi, Kalibangan, Rupnagar and Lothal. It was named as a UNESCO World Heritage Site under the name Dholavira: a Harappan City on 27 July 2021.
Қазба жұмыстары
Қазба жұмыстары 1989 жылы АСИ-нің басшылығымен, Бишт басшылығымен басталды, ал 1990 мен 2005 жылдар аралығында 13 далалық қазба жүргізілді.
The excavation was initiated in 1989 by the ASI under the direction of Bisht, and there were 13 field excavations between 1990 and 2005.
Сәулет және материалдық мәдениет
Лотал портынан да ескі деп есептелетін Долавира қаласының пішіні тіктөртбұрышты және құрылысы да соған сай. Қаланың ұзындығы шамамен, ал ені шамамен құрайды. Акрополь мен орта қала өздерінің қорғаныс құрылыстарымен, қақпаларымен, салынған аумақтарымен, көше жүйесімен, құдықтарымен және үлкен ашық кеңістіктерімен жабдықталған. Акрополь ең жақсы қорғалған жер. Оның қасында маңызды лауазымды тұлғалардың тұрған жері – "бали" деп аталатын орын орналасқан. Жалпы бекіністер ішіндегі қала, бекінілген елді мекеннің сыртында, бірақ оның ажырамас бөлігі болып табылатын, кең құрылыс салынған аймақтарды қамтиды. Қабырғалардың сыртында тағы бір елді мекен табылды. Дхолавираның солтүстігінде Мансар, оңтүстігінде Манхар өзендері ағып жатыр. Қала алаңында жерден жоғары орналасқан "Цитадель" деп аталатын аймақ бар.
Estimated to be older than the port city of Lothal, the city of Dholavira has a rectangular shape and organization, and is spread over The area measures in length, and in width. The acropolis and the middle town had been furnished with their own defence work, gateways, built up areas, street system, wells, and large open spaces. The acropolis is the most thoroughly fortified Next to this stands a place called the 'bailey' where important officials lived. The city within the general fortifications accounts for There are extensive structure bearing areas which are outside yet integral to the fortified settlement. Beyond the walls, another settlement has been found. Dholavira is flanked by two storm water channels; the Mansar in the north, and the Manhar in the south. In the town square, there is an area high above the ground, called the "Citadel''.
Тюльдерді жасау
Дхолавирадан табылған ІІІ кезеңдегі мөрлердің кейбіреулерінде тек жануарлардың суреттері ғана бейнеленген, ешқандай жазу болмаған. Осы сияқты мөрлердің Инд мөрін жасаудың ерте салт-дәстүрлерін көрсететіні айтылады.
Some of the seals found at Dholavira, belonging to Stage III, contained animal only figures, without any type of script. It is suggested that these type of seals represent early conventions of Indus seal making.
Басқа құрылыстар мен нысандар
Бұл жердегі зор дөңгелек құрылым қабір немесе ескерткіш деп есептеледі. Сонымен қатар, бұл жерде қара түсті жылтыратылған, үшкір түбі бар үлкен құмыралар табылған. Ал, алып қола балға, үлкен кескіш, қоладан жасалған қолға ұсталатын айна, алтын сым, алтын сырға, тесігі бар алтын шарлар, мыс балталар мен білезіктер, қабықшадан жасалған білезіктер, тасқа ойылған фаллистік нышандар, Инду жазуы және белгілері бар төртбұрышты мөрлер, дөңгелек мөр, өркешті жануарлардың бейнелері, суреттелген өрнектермен жасалған қыш ыдыстар, тостағандар, тұғырлы табақтар, тесіктелген құмыралар, жақсы сақталған терракотадан жасалған стақандар, балласт тастарынан тұрғызылған архитектуралық элементтер, диірмен тастары, аудармалы тастар және тағы да басқа заттар табылған.
A huge circular structure on the site is believed to be a grave or memorial, Large black slipped jars with pointed base were also found at this site. A giant bronze hammer, a big chisel, a bronze hand held mirror, a gold wire, gold ear stud, gold globules with holes, copper celts and bangles, shell bangles, phallus like symbols of stone, square seals with Indus inscription and signs, a circular seal, humped animals, pottery with painted motifs, goblets, dish on stand, perforated jars, Terracotta tumblers in good shape, architectural members made of ballast stones, grinding stones, mortars, etc., were also found at this site.
Жағалау жолы
Лотал мен Дхолавираны Макран жағалауындағы Сүткаған-Дорға байланыстыратын жағалау жолы болған деген ұсыныс бар.
It is suggested that a coastal route existed linking Lothal and Dholavira to Sutkagan Dor on the Makran coast.
Тіл және жазу
Хараппалықтар белгісіз тілде сөйлеген, ал олардың жазуы әлі де шешілмеген. Онда шамамен 400 негізгі таңба және олардың көптеген нұсқалары болған деп саналады. Бұл таңбалар сөздерді де, буындарды да білдірген болуы мүмкін. Көптеген жазулар мөрлерде (көбінесе тастан жасалған) және мөр басылған іздерде (мөрдің басым көрінісі қалған саз бөлшектерінде) кездеседі. Сондай-ақ, кейбір жазулар мыс тақташаларда, қоладан жасалған құралдарда, терракотадан, тас және фаянстан жасалған кішкентай заттарда табылды. Мөрлер саудада және ресми әкімшілік жұмыста пайдаланылған болуы мүмкін. Мохенджо-Даро және басқа Инд өркениетінің қоныстарында көптеген жазулы материалдар табылған.
The Harappans spoke an unknown language and their script has not yet been deciphered. It is believed to have had about 400 basic signs, with many variations. The signs may have stood both for words and for syllables. Most of the inscriptions are found on seals (mostly made out of stone) and sealings (pieces of clay on which the seal was pressed down to leave its impression). Some inscriptions are also found on copper tablets, bronze implements, and small objects made of terracotta, stone and faience. The seals may have been used in trade and also for official administrative work. A lot of inscribed material was found at Mohenjo daro and other Indus Valley Civilisation sites.
Тақташа
Дхолавирадағы ең маңызды жаңалықтар қаланың солтүстік қақпасының бір шағын бөлмесінде жасалды және ол Дхолавира тақтасы деп белгілі. Хараппалықтар минерал гипстің бөліктерін алып, үлкен ағаш тақтаға он үлкен белгі немесе әріп түрінде орналастырған. Кейін тақта бетімен құлап түскен. Ағаш шіріп бірақ, әріптердің орналасуы сақталған. Тақтадағы әріптердің мөлшері жақын жердегі қабырғаларда қолданылған үлкен кірпіштерге ұқсас. Әрбір белгінің биіктігі шамамен алғанда, ал әріптер жазылған тақтаның ұзындығы шамамен . Бұл жазу – Индус жазуының ең ұзын жазуларының бірі, оның ішіндегі бір белгі төрт рет кездеседі. Осы және оның үлкен өлшемі мен көпшілікке таныс болуы, Индус жазуы толық сауаттылықты көрсетеді деген ғалымдардың негізгі дәлеліне айналдырды. Сонымен қатар, осы жерде құмтасқа салынған төрт белгіден тұратын жазу да табылды, ол Хараппа мәдениетінің басқа ескерткіштеріндегі құмтасқа салынған алғашқы жазу болып саналады.
The most significant discoveries at Dholavira were made in one of the side rooms of the northern gateway of the city, and is generally known as the Dholavira Signboard. The Harappans had arranged and set pieces of the mineral gypsum to form ten large symbols or letters on a big wooden board. At some point, the board fell flat on its face. The wood decayed, but the arrangement of the letters survived. The letters of the signboard are comparable to large bricks that were used in nearby walls. Each sign is about high and the board on which letters were inscribed was about long. The inscription is one of the longest in the Indus script, with one of the symbols appearing four times, and this and its large size and public nature make it a key piece of evidence cited by scholars arguing that the Indus script represents full literacy. A four sign inscription with large letters on sandstone is also found at this site, considered first of such inscription on sandstone at any of Harappan sites.