Кіріспе

Қытай генералы Вэй Лихуань (16 ақпан 1897 – 17 қаңтар 1960) – Қытай Азамат соғысы мен Екінші Қытай-жапон соғысында Қытайдың ең табысты әскери қолбасшыларының бірі ретінде Ұлттық үкіметке қызмет еткен қытай генералы. 1920-жылдардың басында Гоминьданға (КМТ) қосылған Вэй, Қытайды біріктіру мақсатындағы екі жылдық Солтүстік жорығынан кейін генерал атағына ие болды.

Қытай Азамат соғысы

Төртінші және бесінші қоршау науқандары негізгі коммунистік күштерді Еюван Совет аймағынан шығарып жібергеннен кейін, ұлтшылдар қалған коммунистік партизандарға қарсы жойқын науқандарды бастады. Коммунистер бұл аймақта шаруалардың күшті қолдауын алды және оларды жоюға жасалған қайталап жасалған әрекеттерге қарсы тұра алды. 1934 жылы Чан Кай-шек Вэй Лихуанға осы міндетті орындау үшін бірнеше жүз мың әскер берді. Вэй коммунистерді шаруалардың қолдауынан айыру үшін концлагерьлерді пайдаланды. Кездейсоқ жеңістерге қарамастан, коммунистер негізінен осы стратегиямен жеңіліске ұшырады. Қалған партизандардың көпшілігі ашық соғыстан бас тартып, шаруалар арасында жасырын жұмыс істеуге көшті. 1937 жылы Екінші Біріккен майдан басталғанға дейін Эювандағы коммунистер жасырын күйде қалды. Осы жетістіктері үшін ол "Жүз жеңіске жеткен Вэй" деген лақап атын алды.

Жапониямен соғыс

Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде генерал болған Вэй Бірінші соғыс аймағына қолбасшылық етті. Ұлыбританияның, кейін АҚШ-тың Жапонияға қарсы соғысқа кіруімен ол оңтүстік Қытайға Қытайдың XI Ұлтшыл армия тобының қолбасшысы ретінде ауыстырылды. Кейіннен ол генерал Чэнь Чэньнің орнын басып, Y Force деп аталатын Қытай экспедициялық күштерінің қолбасшысы болды. Y Force құрамында 100 000-нан астам ұлтшыл сарбаз болды және американдық генерал Джозеф В. Стилвеллдің солтүстік Бирмадағы шабуылына қолдау көрсету үшін ірі жер операцияларына қатысты. Өзінің замандастарынан айырмашылығы, Вэй американдық қолбасшылармен тиімді жұмыс істей алды. 1944 жылдың 11 мамырында Юньнаньның оңтүстігіне шабуыл бастаған Вэй әскерлері екі айлық ауыр шайқастан кейін 15 қыркүйекте Тенчжунды басып алды. Қатты қарсылыққа қарамастан оңтүстікке қарай жылжып, оның күштері ақыр соңында 1945 жылдың 27 қаңтарында Бирманың Уантинг қаласында қытай дивизияларымен байланысты. Бұл шабуылдың табыстылығы одақтастарға Қытайға бұрынғы Бурма жолының Лидо арқылы жеткізілім желісін қайта ашуға мүмкіндік берді, қазір Лидо жолы деп аталады. "Гумп" үстіндегі әуе көпірінің қатарласып жұмыс істеуімен Ледо жолы Ассамнан Қытайдағы ұлтшылдардың базаларына әскери жабдықтың құрлықпен тасымалдануын қамтамасыз етті.

Соғыстан кейінгі мансап

Соғыстан кейін генерал Чэнь Чэннің орнына Солтүстік Қытайға қайта шақырылған Вэй, 1947 жылғы қазан айында Солтүстік-Шығыс Қытайдағы Гоминьдан (КМТ) күштеріне қолбасшылық етті. Коммунистер Чинчжоу (Джинчжоу 锦州, Ляонин) қаласын басып алғаннан кейін Гоминьданмен құрлықтағы байланысы үзілген соң, ол Чан Кайшыдан бас тарту бұйрығы алғанға дейін Ұлттық провинциялық астананы қайтарып алу үшін шабуыл жоспарлап отырды. Коммунистер Мукденді (Шэньян) басып алғанға дейін, Вэй 1948 жылғы қазан айында өріс қолбасшысы Ду Юминге ауысқаннан кейін Оңтүстік Қытайға қайтып келді. Вэйдің бұрынғы табыстарына қарамастан, Солтүстік-Шығыстағы қызметі сәтсіз аяқталды. Ол бір жылдан астам уақыт бойы әскерін қайтарып алу туралы бұйрыққа бағынбады және 300 мың әскерін жоғалтты. Тейлор (2009) «Олардың ішінде 246 000 тұтқынға алынды, ал көптеген, тіпті басым бөлігі Халық Азаттық Армиясына (ТОҚ) қосылды» деп жазады (389 бет). Чан Кайшы Вэйді үй қамауына алды. Вэй 1949 жылы Гонконгқа, ал 1955 жылы Пекинге көшіп барды, онда ол «Халық Республикасының түрлі ұйымдарында қатысты» (Тейлор, 2009, 389 бет). Ол 1960 жылы қайтыс болғанға дейін ҚХР-да өмір сүрді.