Кіріспе

Француз профессоры және идеялар тарихшысы Пол Густав Мари Камиль Хазар (азаʁ; 30 тамыз 1878, Нордпеен, Норд – 13 сәуір 1944, Париж) – француз профессоры және идеялар тарихшысы болған.

Өмірбаян

Хазард мектеп мұғалімінің ұлы еді. 1900 жылдан бастап ол Париждегі École Normale Supérieure мектебінде оқыды. 1910 жылы Сорбоннадан докторлық дәрежесін алды және «Француз революциясы және итальяндық әдебиет» тақырыбындағы Ph.D. диссертациясымен танымал болды (1910). Хазард 1910 жылы Лион университетінде салыстырмалы әдебиетті оқытумен карьерасын бастады. 1919 жылы Сорбоннада да сабақ берді. 1925 жылы Хазард Париждегі Колледж де Франста салыстырмалы әдебиет кафедрасына тағайындалды. 1932 жылдан 1940 жылға дейін Нью-Йорктегі Колумбия университетінде қонақ лекторы болып жұмыс істеді. 1920-1930 жылдары Хазард басқа да американдық оқу орындарында дәріс берді. 1939 жылы Француз академиясының мүшесі болып сайланды. 1940 жылы Колумбиядағы оқу семестрін аяқтағаннан кейін, Хазард 1941 жылдың қаңтар айында нацистер басып алған Францияға өз еркімен оралды. Ол Лион мен Парижде сабақ беріп, зерттеулерін жалғастырды. Сол жылы Хазард Париж университетінің ректоры лауазымына ұсынылды, бірақ нацистер оны мақұлдамады. Ол қиын жағдайларда жұмыс істеп, «XVIII ғасырдағы еуропалық ой-сана» еңбегін аяқтады. Өмірінің соңғы жылы «France de demain» жасырын журналында «Францияның жаны өмір сүруі үшін» деген мақала жарияланды. Хазард 1944 жылдың 13 сәуірінде Парижде қайтыс болды.

Жарияланған еңбектер

Хазард 1921 жылы Фернан Балденспергермен бірге «Қосымша әдебиет журналын» (Revue de littérature comparée) құрды. Оның маңызды еңбектерінің кейбіреулері: «Француз әдебиетінің суреттелген тарихы» (Histoire illustrée de la littérature française, Жозеф Бедьемен бірлесіп, 2 том, 1923–24); «Леопарди» (1913); «Ламартин» (1926); «Стендал» (1927); «Дон Кихот» (1931); және «Кітаптар, балалар және адамдар» (Les livres, les enfants et les hommes, 1932) (1944 ж. аудармасы). Осы соңғы еңбегі өте жас оқырмандар үшін жазылған немесе олар қолданған, көп ғасырлар бойы Еуропаны қамтыған туындылардың сезімтал бағалауы ретінде сипатталады. Ол бұл кітабында Солтүстік Еуропаның балалар әдебиеті саласында Оңтүстік Еуропадан озып кеткенін алғаш рет көрсетті. Хазард бүгінде екі еңбегімен танымал. Біріншісі – «Еуропалық сананың дағдарысы» (La Crise de la conscience européenne, 1935, 1952 ж. аудармасы). Бұл еңбекте 17 ғасырдағы неоклассицизм мен оның тәртіп және кемелділік идеалдары мен Ағартушылық идеялары арасындағы қақтығыс зерттелген. Екіншісі – оның аяқталған соңғы жұмысы «Монтескьден Лессингке дейінгі 18 ғасырдағы еуропалық ойлау» (La Pensée européenne au XVIIIème siècle, de Montesquieu à Lessing, 1946) (1954 ж. Ж. Льюис Мейдің аудармасы), ол 1946 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. Бұл жұмыс «Еуропалық сана» еңбегінде талқыланған мәселенің жалғасы болды. Хазард үшінші томды жоспарлаған, ол «Сенімді адамға» арналмақ. Біз осы жобаға кірістік. Бір күні, мүмкін, оны аяқтаймыз. Бір күні, римдіктер айтқандай, «si vis suppeditat». («18 ғасырдағы еуропалық ойлау», xx б.). Хазард оны аяқтауға өмір сүрмеді.