Кіріспе

Гендельдің 1750 жылғы ораториясы/операсы «Теодора» (HWV 68) – Джордж Фридерик Гендельдің үш актілі драмалық ораториясы, Томас Мореллдің ағылшын либреттосына жазылған. Оратория христиандық шейіт Теодора мен оның христиан дініне өткен римдік жары Дидимнің тағдырына арналған. Ол 1750 жылдың 16 наурызында Ковент-Гарден театрында алғаш рет орындалды. Гендель заманында көрермендерге ұнамаған «Теодора» қазірде шедевр деп есептеледі. Оратория болғандықтан көбінесе концерттерде орындалады, бірақ кейде сахналық қойылымдар да ұйымдастырылады.

1-ші акті

Біздің заманымыздың 4-ші ғасыры. Антиохияның римдік губернаторы Валент, Диоклетианның туған күнін құрметтеп, барлық азаматтардың римдік махаббат құдайы Венераға және көктем құдайы Флораға құрбандық шалуын міндеттейтін жарлық шығарады, әйтпесе өлім жазасына кесіледі. Осы жарлықты орындауды Септимийге тапсырады. Жасырын түрде христиан дініне өткен сарбаз Дидим, санасы құдайларға құрбандық шалуға кедеріс келтіретін азаматтарды жазалаудан босатуды сұрайды, бірақ Валент оның өтінішін қабылдамайды. Септимий Дидимнің христиан екеніне күдіктенеді және өзінің заңға адалдығын растайды, алайда жарлық бойынша өлімге кесілетін жандарға аянып, оларға мейірімділік көрсетуге мүмкіндік берілсе еді дейді. Теодора, ақсүйек христиан және оның досы Ирена, императордың туған күнін тойлаудың орнына, өз сенімдестерімен жеке ғибадат етеді. Сонда хабаршы Валенттің жарлығы туралы хабар жеткізеді. Септимий оларды тұтқындауға келеді. Теодора өлім жазасына кесіледі деп күтеді, бірақ оның орнына Венера ғибадатханасында жезөкше болып қызмет етуге сотталғанын естіп қайраты құлдырайды. Теодора өлгенді артық көрер еді, алайда ғибадатханаға алып кетеді. Ирена Дидимге хабар береді, ол Теодораны құтқару немесе онымен бірге өлу үмітімен барады. Бірінші акт христиандар хорының миссияның сәтті аяқталуы үшін дұға етуімен аяқталады.

2-ші акті

Екінші актінің басында император мен құдайлардың құрметіне арналған мерекені бұтқа табынушылар тойлап жатыр. Валенс Септимийді Теодораға хабар жеткізу үшін жібереді: егер ол күні бітерге дейін мерекеге қосылмаса, күзетшілерін жіберіп, зортайды. Халық осы жазаға қуаныш білдіреді. Венера ғибадатханасы, сонымен бірге арзан қыздар үйі ретінде пайдаланылады, Теодора қорқынышқа бірақ, өлімнен кейінгі өмір туралы ойланып, көңіл күйі өзгеріп кетеді. Дидим өзінің досы және жоғары шенді офицері Септимийге христиан екенін мойындайды және оның адалдығына шақырады. Септимий Дидимге Теодораға баруға рұқсат береді. Бастапқыда Теодора Дидимнен өзін өлтіріп, азаптарын тоқтатуын сұрайды, бірақ Дидим оны өз бетін жасырып, оның қаруын және формасын киіп қашуға көндіреді, ал өзінің орнына Дидимді қалдырады. Айрин мен христиандар тығылған жерлеріне қайтып келгенде, Наин жесірінің ғажайатын еске түсіріп, егер ғашықтар қайтыс болса, жұмақта жаңа өмір табады деп үміттендіреді.

3-ші акт

Үшінші бөлім басталғанда, христиандар Теодораның қауіпсіз оралғанын тойлайды. Бірақ ол өзін кінәлі сезінеді, өйткені өзінің құтылуы үшін Дидимустың өмірін қауіпке тіккен. Хабаршы оларға Дидимус тұтқындалғанын және Валенс Теодораның жазасын өлімге ауыстырғанын жеткізеді. Теодора адал досы Иреннің қарсылығына қарамастан, Дидимустың орнына өзін беруге дайындығын білдіреді. Валенс Дидимусты өлім жазасына кескен сәтте, Теодора кіріп, өзі өлсін, ал Дидимус аман болсын деп талап етеді. Дидимус та, Теодора да бірінші өздері өлгісі келетінін айтады. Септимий осы жағдайға қатты тиіп, оларға кешірім сұрайды. Алайда Валенс екеуін де өлім жазасына кеседі, сосын олар өлімсіздіктері туралы дуэт орындайды.

Музыка және музыкалық сипаттама

Ораторио екі скрипка бөлімі, альт, виолончель, контрабас, екі флейта, екі гобой, екі фагот, бір контрафагот, екі валторна, екі труба, литавра, клавесин және орган үшін жазылған. Клавесин мен виолончель континуо орындайды. Гендельдің музыкасы, либреттода христиандарды азаптаудан ләззат алатын зұлым адамдар ретінде бейнеленген, римдік бұтқа табынушылардың хорларына "үлкен күш пен тартымдылық" сыйлайды. Әрбір басты кейіпкердің өлімі "өлiм жазасын күтiп тұрған техас әскери госпиталіндегi төсек үстелiнде" деп белгіленген. Лорейн Хант Либерсон Айрин рөлін орындады. Өндірістің DVD-сі Глиндеборн онлайн дүкенінен қол жетімді болды. 2022 жылы Лондон Корольдік опера театры 1750 жылғы премьерадан бергі алғашқы қойылымын сахналады. Кэти Митчеллдің режиссерлігімен қойылым "балама шындықта" өрбiдi.

Аудио жазбалар

+ЖылКөрерлер: Теодора, Дидимус, Ирен, Септимиус, ВаленсДирижер, оркестр және хорЛейбл1969Хедер Харпер, Морин Форрестер, Морин Лехан, Александр Янг, Джон ЛоуренсонЙоханнес Сомари, Англия камералық оркестрі, Amor Artis ChoraleVanguard Classics Каталог: B0000254IV1990Роберта Александр, Йохен Ковальски, Жард ван Нес, Ханс Петер Блохвиц, Антон ШарингерНиколаус Харнонкорт, Concentus Musicus Wien, Арнольд Шенберг хорыTeldec Das Alte Werk Каталог: 2564 69056 41992Лорейн Хант Либерсон, Дрю Минтер, Дженнифер Лейн, Джеффри Томас, Дэвид ТомасНиколас МакГаган, Philharmonia Baroque Orchestra, U. C. Berkeley Chamber ChorusHarmonia Mundi Cat: HMU907060.621996Даун Апшоу, Дэвид Дэниелс, Лорейн Хант Либерсон, Ричард Крофт, Фроде ОльсенУильям Кристи, Orchestra of the Age of Enlightenment, Glyndebourne Festival ChorusGlyndebourne CD2000Сюзан Гриттон, Робин Блейз, Сюзан Бикли, Пол Агню, Нил ДэвисПол Маккриш, Gabrieli Players, Gabrieli ConsortArchivCat: 0289 469 06122003Софи Данеман, Дэвид Тейлор, Жюльетт Гальстиан, Ричард Крофт, Натан БергУильям Кристи, Les Arts Florissants, Les Arts FlorissantsEratoCat: 08092743181212012Кристина Виланд, Франц Витцтум, Диана Шмид, Кнут Шох, Клаус МертенсЙоахим Карлос Мартини, Frankfurt Baroque Orchestra, Junge KantoreiNaxosCat: 8.572700 022021Лизетт Оропеса, Поль Антуан Бенос Джиан, Джойс Ди Донато, Майкл Спайрес, Джон СестМаксим Емельянычев, Il Pomo D'oro, EratoCat.: 5419717791