Құлдықтан құтылған Мозес Ропердің өмірі мен күресі

Кіріспе

Мозес Ропер (шамамен 1815 – 15 сәуір 1891) – құлдықтан аман қалған, африкалық-американдық құлдықты жоюшы және жазушы. Ол АҚШ-тағы құлдықта өткен өмірі туралы "Мозес Ропердің американдық құлдықтан қашуы мен бастан кешкендері" атты әсерлі естеліктерін жазды және Ұлыбритания мен Ирландияда мыңдаған лекциялар оқып, еуропалық қоғамды американдық құлдықтың қатыгездігі туралы хабардар етті.

Ерте өмір

Ропер шамамен 1815 жылы Солтүстік Каролина штатының Касвелл округінде дүниеге келген. Ол Оңтүстік штатының плантатор ұлы, Генри Ропердің ұлы болған, сонымен қатар оның құлы да болған; анасы Нэнси африкалық-американдық және жергілікті халықтың ұрпағынан шыққан, Генри Ропер оны құл еткен. Генри Нэнсиді зорлағанын білген әйелі Нэнсиді өлтіруге тырысқан, бірақ Нэнсидің анасы оның жолын кесті. Мұса жеті жасқа толғанда анасынан айырылып, бірнеше жыл бойы қайта табыспады. Роперді Солтүстік Каролина мен Флоридадағы бірнеше адам құл еткен, ол бірнеше рет құлдықтан қашуға тырысып, сәтті қашып шықты. Ропер кейіннен 16-20 рет қашуға тырысқанын және әр сәтсіз әрекеттен кейін құл иесінен қорлық көріп, азапталғанын айтты. Құлдыққа қатысты баяндамасында ол Грузияда тұтқындалудан қашу жолын былай сипаттады: ол оған тегін жолдама жазып берген фермерлер тобына кездесті: «Мен оған паспортымды көрсетуге тырыстым, пальто мен шляпамды тексердім, бірақ таба алмадым, содан кейін оны іздегендей жасап, қайтып келдім, өте өкініштімін, бірақ қайда екенін білмеймін [фермерлер көмектесуді ұсынды және олардың] баласы отырып, мен айтқанды жазды, паспорт үшін үлкен қағазды және ұсыныс хатын толтырды». Ропер ақырында Нью-Йоркке жетіп, қысқа мерзімге Массачусетс пен Вермонтқа көшіп кетті, себебі ол аймақтағы құл аулаушылар оны таниды деп қорқыды. Әкесі ақ нәсілді болғандықтан, Ропер ақ адам сияқты көрінуге болатын, сондықтан қауіпсіздігі үшін әріптестері оны АҚШ армиясына қосылуға шақырды. Алайда, американдық құлдыққа қарсы күресушілердің көмегімен Ропер Ұлыбританияға бағытталған кемеге мініп, Лондонға қоныстанды. Ол жерде «Мұса Ропердің американдық құлдықтан қашуы және баяндамасы» атты құлдыққа қатысты баяндамасын жариялады. Бұл құлдықтың қорқынышы туралы бірінші қолдан айтылған маңызды баяндама болды, кітапта Ропердің құлдыққа түсуі, оның куә болған жағдайлары және құлдықта алған азаптаулары туралы суреттер жазылған. Марта Дж. Каттердің айтуынша, 1838 жылғы бес сурет қосылған басылым құл болған африкалық-американдықтар жариялаған алғашқы суретті құлдар туралы әңгімелердің бірі. Каттер сондай-ақ Ропердің баяндамасы «қожайынның бейнелеу жүйесінен асып түсетін агенттік пен субъективтілік формаларын бейнелейді, христиандық символизмнің үлгілерін қабаттап, қарсылық білдіретін және белсенді құлдың денесінде және үстінде шейіт болуды, тіпті айқышқа шегеленуді шақырады» деп мәлімдейді. Сондықтан бұл мәтін «адамның тағдырын Құдайдың қолына тапсырып, аяғын қашу (құлдықтан қашу) күйіне қоюды білдіретін христиандық құтқарылу тәсілін көрсетеді». Сондай-ақ, мәтіндегі суреттер «бостандық теологиясының бір түрі арқылы құлдықтың құлдығын жоюға бағытталған баяндамада кең тараған құлдықтың құлдығын қайта бейнелейді». Кітапта Ропер өзінің құлшыныстыларының бірі, Гүч мырзаның қатыгездігі туралы айтады: «Менің қожайыным маған ең жақсы кешкі асын берді, ол маған берген ең дәмді тағам болды; бірақ ол мені өлмеу үшін, маған барлық қамшылауды жасамас бұрын сақтады. Түскі ас ішкеннен кейін ол мені бір бөлмеге алып, мені толығымен жалаңаш қалдырып, биік темір жолға байлады, қолымды темір жолға байлады, аяқтарымды бірге байлады, аяқтарымның арасына темір жол салып, мені ұстап тұру үшін оның бір шетінде тұрды; екі ұлы маған әрқайсысы елу қамшыдан соқты, күйеу баласы тағы елу, ал Гүч мырза өзі тағы елу соқты. Бұл сенімсіз көрінуі мүмкін, бірақ олар қалдырған іздер қазіргі күні де менің денеме сақталған, оның қатыгездігінің шындығына куәлік етеді». Ұлыбритания мен Ирландиядағы лекциялары барысында Ропер осы оқиғаларды қайталай берді және американдық құлдықтың қатыгездігін көрсету үшін қамшы, тізбектер және бұғаулар сияқты азаптау құралдарын көрсетті. 1838 жылдың сәуір айында Шеффилдте өткен кездесуде ол қамшыларды және дала құлдарын ұрып-соғу үшін қолданылатын «негр флэпперы» деп аталған құрылғыны көрсетті.

Roper was born around 1815 in Caswell County, North Carolina. He was born to a Southern planter, Henry Roper, who was also his enslaver; his mother, Nancy, was of African American and indigenous descent who was enslaved by Henry Roper. When his wife discovered that Henry had raped Nancy, she attempted to murder Nancy but was prevented from doing so by Nancy's mother. When Moses was seven years old, he was separated from his mother and both were not reunited for several years. Roper was enslaved by several men in North Carolina and Florida, where after several attempts he successfully managed to escape enslavement. Roper later said he had tried to escape between 16 and 20 times and after each failed attempt, was tortured and abused at the hands of his enslaver. In his slave narrative, he described his method of escaping recapture in Georgia: he encountered a group of farmers who wrote a free pass for him:

I pretended to show her my passport, feeling for it everywhere about my coat and hat, and not finding it, I went back a little way, pretending to look for it, but came back, saying, I was very sorry, but I did not know where it was [the farmers offered to help and their] lad sat down and wrote what I told him, nearly filling a large sheet of paper for the passport, and another with recommendations. Roper eventually reached New York and moved to Massachusetts and Vermont for short periods of time as he was fearful of being recognized by slave catchers who were active in the region. Due to his father being a white man, Roper could pass for being white and for his safety was urged by associates to join the U. S. Army to escape unwanted attention. However, with the help of American abolitionists, Roper instead boarded a ship destined for Great Britain and settled in London. There, he published his slave narrative, Narrative of the Adventures and Escape of Moses Roper from American Slavery; an influential narrative on the horrors of slavery first hand, the book contained an account of Roper's enslavement and everything he had witnessed, as well as images of the torture he received while enslaved. According to Martha J. Cutter, the 1838 edition, which contained five illustrations, is one of the first illustrated slave narratives published by an enslaved African American. Cutter also contends that Roper's narrative "depicts forms of agency and subjectivity that move beyond the master's system of representation," layering "patterns of Christian symbolism that invoke martyrdom and even crucifixion onto and over a resistant and active enslaved body." The text therefore "performs a mode of Christian salvation that involves putting one's fate in the hands of God but one's feet in the position of running (away from, or out of, slavery)." The text's illustrations also "refigure formations of enslaved abasement common in abolitionist discourse through a type of liberation theology." In the book, Roper makes reference to the brutality of one of his enslavers, Mr. Gooch:

My master gave me a hearty dinner, the best he ever did give me; but it was to keep me from dying before he had given me all the flogging he intended. After dinner he took me to a log house, stripped me quite naked, fastened a rail up very high, tied my hands to the rail, fastened my feet together, put a rail between my feet, and stood on one end of it to hold me down; the two sons then gave me fifty lashes each, the son in law another fifty, and Mr. Gooch himself fifty more This may appear incredible, but the marks which they left at present remain on my body, a standing testimony to the truth of this statement of his severity. During his lectures in Great Britain and Ireland, Roper retold these stories and exhibited tools used in the torture, including whips, chains and manacles to highlight the brutality of American slavery. During a meeting in Sheffield in April 1838, he exhibited whips and a device nicknamed a “negro flapper” used to beat field slaves.

Отбасы және АҚШ-тағы өмір

Ропер 1839 жылғы 21 желтоқсанда Англияның Бристоль қаласында Энн Стивен Прайсқа үйленді. Оның төрт қызы болды: біреуі 1844 жылы Атлант мұхитында Канадаға жолда келіп дүниеге келді, екеуі Квебекте, ал кішісі 1850 және 1857 жылдар аралығында Нова-Шотландияда дүниеге келді. Ол үш рет Ұлыбританияға қайтып келді: алғаш 1846 жылы «жеке мәселелерді шешу» үшін (мүмкін, оның естеліктерінің жаңа басылымын дайындау үшін); содан кейін 1854 жылы және 1861 жылға дейін лекция оқу үшін. Соңғы рет ол әйелі мен қыздарын алып келді, ал 1861 жылғы британдық халық санағында олар қайын атасымен (Уильям Прайс) бірге Уэльстің Гламорган округіндегі Мертир-Тидфил қаласында тұрғаны, ал Ропердің Кембриджде, Англияда пансионда тұрғаны көрсетілген. 1861 жылдан кейін біраз уақыт өткен соң Мозес Ропер АҚШ-қа оралды, онда ол көшпелі лектор болып, елді аралап «Африка және африкалықтар», «Расалардың түс айырмашылығының себептері» және «Қасиетті жер» сияқты әртүрлі тақырыптарда лекциялар оқыды. АҚШ-қа оралғаннан кейін оның отбасы одан ешқашан хабар алмаған сияқты; 1871 жылы оның әйелі қайтадан тұрмысқа шықты, ал кіші қызы Элис Мэри Мод Ропер 1883 жылы үйленген кезде Ропердің есімі «(қайтыс болған)» деген белгімен тізімделген. Өлімінен бірнеше жыл бұрын Ропер Жаңа Англияда кез келген жұмыс іздеп, Мэн штатының Франклин округіндегі Стронг қаласының жанындағы Джеймс Т. Скиллингстің фермасында еңбек еткенде, 1891 жылғы сәуір айында «күші таусылды». Денесі өте нашар, қалтасында жүз доллардан аспайтын ақшасы бар, және тек Пит есімді итімен («сенімді серігі» деп сипатталған) бірге Бостонға (Массачусетс штаты) пойызға отырғызылды. Ропер мен оның иті Бостонға жетті, бірақ ол теміржол станциясында есінен танып, Бостон қалалық ауруханасына жеткізілді. Оны тапқанда, «суықтан жақсы қорғалған, үстіне төрт көйлек, екі пальто және үш шалбар кигені», сондай-ақ «жүрек және бүйрек ауруларының асқынуынан, сонымен қатар экземадан» зардап шегіп жатқаны анықталды. Оның итін де төсегінен сүйреп әкетуге тура келді. Ропер Бостондағы кедейлердің зиратына жерленді, бірақ американдық баспасөздегі некрологтарында оның АҚШ және Еуропадағы құлдырауға қарсы күресінің маңыздылығы айтылды.

Roper married Ann Stephen Price in Bristol, England, on December 21, 1839. He had four daughters: one born in the Atlantic on the way to Canada in about 1844, two born in Quebec and the youngest born in Nova Scotia between 1850 and 1857. He thrice returned to the United Kingdom: first in 1846 to "settle private matters" (possibly to arrange a new edition of his Narrative); then in 1854 and sometime before 1861, to lecture. The final time, he brought his wife and daughters back, and the 1861 British Census finds them living with his father in law (William Price) in Merthyr Tydfil, Glamorgan, Wales, while Roper is in Cambridge, England, staying in a boarding house. Some time after 1861, Moses Roper returned to the U. S., where he became an itinerant lecturer, travelling around the country to lecture on various subjects, including "Africa and the African People", "Causes of the Colors of the Races" and on the "Holy Land". It appears that after his return to the U. S., his family never heard from him again; by 1871, his wife has remarried and when his youngest daughter Alice Mary Maud Roper married in 1883, Roper's name was listed with the comment "(deceased)." Several years before his death, Roper wandered through New England taking whatever employment he could find; he was working as a field hand on the farm of James T. Skillings in Franklin County, Maine, near the town of Strong when "his strength gave out" in April 1891. Roper, in very poor physical condition with a little more than a hundred dollars in his pocket and accompanied only by a dog named Pete (described as "his faithful companion") was placed on a train to Boston, Massachusetts. Roper and his dog made it to Boston, but he was found unconscious in a railroad station and taken to the Boston City Hospital. When he was found, it was noted that he was "well protected from the cold, wearing four shirts, two overcoats and three pair of pantaloons" and he was suffering from "a complication of diseases of the heart and kidneys and also from eczema" which eventually led to his death on April 15, 1891. His dog had to be dragged away from his bedside. Roper was buried in a pauper's grave in Boston, though his obituaries in the American press noted the importance of his abolitionist work in both the U. S and Europe.