Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мұғол империясының ақсүйектері
Nobility of the Mughal Empire
Әли Құлы Истажлу, кейін Шер Афган хан (شيرافگن خان) деген есіммен танымал болған түркімен, бастапқыда Сафавилерге қызмет еткен, кейін Мұғол хан сарайының адамы болды. Ол Батыс Бенгалиядағы Бурдуанның жагирдарын басқарды (1605–1607). Ол Нұр Жаханның (Мехруниса) алғашқы күйеуі болды. Әли Құлы ханның қазасынан кейін Нұр Жахан Жахангирге үйленді және Үндістанның императрицасы болып, императордың артындағы күшке айналды. Мевар Ранасымен болған соғыстағы ерлігі үшін принц Салим, яғни Жахангир оған Шер Афган хан ("батыл жолбарыспен күресуші") деген лақап атағын берді. Шер Афган да әйелі сияқты Парсыдан келген, Ираннан Қандағарға, содан кейін Үндістанға қашып келген.
Ali Quli Istajlu, also known by his later, given name of Sher Afgan Khan (شيرافگن خان) was a Turkoman who initially served the Safavids, and later became a Mughal courtier, becoming the jagirdar of Burdwan in West Bengal (1605–1607). He was also the first husband of Nur Jahan (Mehrunissa), who later married Jahangir after Ali Quli Khan's death and became Empress of India and the power behind the emperor. He was given the title Sher Afgan Khan ("tiger grappler") by Prince Salim, Jahangir after his meritorious actions during a war with the Rana of Mewar. Like his wife, Sher Afgan was also an immigrant from Persia, who fled from Iran to Kandahar, then in India.
Өмір
Әли Құли хан Истажлу – түркімен Истажлу руының мүшесі, Персияның үшінші Сәфевид шаһы Исмаил II-нің сафарчиі (дастарқан бағушысы) (1576–78). Шаһ қайтыс болғаннан кейін Әли Құли Қандаһарға келді, ал Мултанда Абдул Рахим Хан и Хананмен кездесті, ол оны далада патшалық қызметке алды. Кейін Ханан ханның ұсынысымен Әли Құли Таттаға (қазіргі Пәкістан) мансап алды. Келесі жылдары ол Акбарға ерекше қызметтер көрсетті және Лахордағы патша сарайына көшті. 1594 жылы патша сарайына келгеннен кейін, «Айн-и Акбари» куәландырады, Акбар оны он жеті жасар Мехрунисаға (болашақ император Нұр-Жаханға), Мирза Гияс Бегтің қызына үйлендіруге бұйырды. Гияс Бектің әйелі патша гареміне кіруге құқылы болған, және ол бара жатқанда Мехруниса онымен бірге болып қалады. Сол жерде принц Салим оны көріп, ғашық болды. Жанжалдың алдын алу үшін Акбар оны Әли Құлиге үйлендірді. Қутбұддин, қаза тапқаннан кейін, сол түні қайтыс болды. Бұл Жахангирге үлкен қайғы келтірді, ол өз естеліктерінде, «Тузк-и Жахангириде» Әли Құлидың өліміне қуанғанын және «қара бетті жандар тозақта мәңгілік қалсын» деген үмітін білдірді. Әли Құли императордың әйеліне құмар болғандықтан өлтірілді деген мәлімдеме көптеген кейінгі тарихшылар тарапынан жоққа шығарылды. Олар Жахангирдің мұндай ниеті болғанда, ол Әли Құлиға Шер Афган атағын бермес еді, немесе таққа отырғаннан кейін оны кешірмес еді, немесе оған Бардхаманды сыйлама еді. Тағы бір тарихшы, Хафи Хан, Әли Құлидың өлімі туралы тағы бір әңгімені айтады, оны Нұр-Жаханның анасы баяндаған. Оның айтуынша, Шер Афан Қутбұддиннің адамдары шабуыл жасағанда бірден өлмеген, бірақ жараланған күйі, императордың қолына тимеу үшін әйелін өлтіру ниетімен үйінің есігіне жетпек болған. Бірақ анасы оған кіруге рұқсат бермеді, жараларын сақтауға кеңес берді, әсіресе Мехруниса құдыққа секіріп, өз-өзіне қол жұмсағандықтан. «Қайғылы жаңалықты естіген Шер Афан көктегі сарайға көтерілді». Дегенмен, тарихшылар бұл әңгімеге сенбейді.
Ali Quli Khan Istajlu was a member of the Turkoman Ustajlu tribe, and was the safarchi (table attendant) of Ismail II, the third Safavid king (shah) of Persia (1576–78). After the Shah's death, Ali Quli came to Kandahar, and at Multan he met Abdul Rahim Khan i Khanan who made him a royal employee while in the field. Later, on Khan i Khanan's recommendation, Ali Quli received a mansab, Thatta (in present day Pakistan). During the following years he rendered distinguished services to Akbar, and moved to the royal courts at Lahore. Soon after his arrival at the royal courts in 1594, Ain e Akbari suggests, Akbar ordered his marriage to the seventeen year old Mehrunissa (the future Empress Nur Jahan), daughter of Mirza Ghias Beg. Ghias’s wife had access to the royal harem, and on her visits there she was often accompanied by Mehrunissa. There Prince Salim reportedly saw her and fell in love with her, and to avoid scandal, Akbar quickly married her to Ali Quli. Qutbuddin, who was fatally wounded, died later in the night. This caused much grief to Jahangir as he mentions in his memoirs, Tuzk e Jahangiri, where he also mentions his elation at the death of Ali Quli and hopes that "the blackfaced wretch will forever remain in hell". The claim that Ali Quli was killed because the emperor coveted his wife has been discounted by many later historians, who cite the fact that if Jahangir had had any such intentions, he wouldn't have bestowed upon Ali Quli the title Sher Afgan, or pardoned him after he ascended the throne, or given him Bardhaman. Another historical writer, Khafi Khan, mentions another tale about Ali Quli's death, which is said to have been related by Nur Jahan's mother. According to her, Sher Aghan did not die immediately when he was attacked by Qutbuddin's men, but wounded as he was, he managed to get to the door of his house with the intention of killing his wife, whom he did not wish to fall into the emperor's hands. But her mother would not let him enter, and told him to mind his wounds, especially as Mehrunissa had committed suicide by throwing herself into a well. "Having heard the sad news, Sher Afgan went to the heavenly mansions." Historians do not credit this tale, however.
Нұр Жаханның қайтадан үйленуі
Әли Құли қайтыс болғаннан кейін оның әйелі Мехруниса патша хареміне жіберілді, онда ол келесі төрт жыл бойы Руқайя Сұлтан Бегумның күтімшісі ретінде қызмет етті. Оқиға дамыған сайын, 1611 жылғы Наурыз мерекесінде, Мехрунисаны Аградағы Мина базарында ханзада Салим көріп, бірден оған үйлену ұсынысын жасады, бірақ олардың танысуы Нұржахан мен Әли Құлидің некесінен бұрын болған. Мехруниса мен ханзада Салим екі айдан кейін, 1611 жылғы 25 мамырда үйленді, бұл оны «Сарайдың нұры» атанған Нұр Махал ретінде Жахангирдің жиырмасыншы әйеліне айналдырды, ал 1616 жылы оған «Әлемнің нұры» деген мағына беретін Нұр Жәхан атағы берілді. Жахангирге үйленгеннен кейін Нұр Жәхан үкіметтің барлық билігін өз қолына жинап, Моғол тағының белсенді және үстем күшіне айналды. Әли Құлидің қызы Михр ун-ниса Бегум 1620 жылы Жахангирдің бесінші ұлы Шахриар ханзадаға тұрмысқа шықты. Шахриар 1627 жылғы 27 қазанда Жахангир қайтыс болғаннан кейін Нұр Жәханның ықпалымен Лахорда Моғол тағын қысқа мерзімге иеленді. Кейіннен оны Асаф хан бастаған моғол әскері тұтқындады, алдымен ханзада Дауардың бұйрығымен соқырланды, содан кейін Шах Джаханның бұйрығымен Асаф хан өлтірді, ол барлық қалған бауырларын жойғаннан кейін Моғол тағына отырды. Құтбұддин Кока мен Шер Афган хан қайтыс болғаннан кейін Бенгалияның келесі субедары Жахангир Құли Бег немесе Жахангир Құли Хан (1607–1608) болды, ал ол қайтыс болғаннан кейін Ислам хан (1608 жылғы маусым – 1613 жылғы тамыз) Бенгалияның субедары болып тағайындалды.
After Ali Quli's death, his wife Mehrunissa, was sent to the royal harem, where she spent next four years as lady in waiting to Ruqaiya Sultan Begum. As the story progresses, in March 1611, during the New Year Day Nauroz celebrations, Prince Salim happened to see Mehrunissa at Meena Bazar Agra and immediately proposed her for marriage but actually their connection was even before the marriage of Nurjahan and Ali Quli. Mehrunissa and Prince Salim were married two months later, on 25 May 1611, which made her Jahangir's twentieth wife as Nur Mahal, 'Light of the castle', and in 1616, she was given the title Nur Jahan, 'the Light of the World'. After marrying Jahangir, Nur Jahan slowly gathered the all powers of the government in her hands and became the active and dominant force behind the Mughal throne. Ali Quli's daughter, Mihr un nissa Begum, was married to Prince Shahryar, Jahangir's fifth son in 1620. Shahryar went on to briefly occupy the Mughal throne at Lahore, under the manoeuvring of Nur Jahan, after the death of Jahangir on 27 October 1627. He was later captured by Mughal forces led by Asaf Khan, and − first blinded by the orders of Prince Dawar − was later executed by Asaf Khan, at the order of Shah Jahan, who finally ascended the Mughal throne after executing all his remaining brothers. After Qutubuddin Koka's and Sher Afgan Khan's death, the next subedar of Bengal was Jahāngīr Qulī Beg or Jahāngīr Qulī Khān (1607–1608) and when he died, Islam Khan (June 1608–died August 1613) was made the subhadar of bengal.