Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Грекияда метик (Ежелгі грекше: μέτοικος, métoikos: μετά, metá – өзгеріс, және οἶκος, oîkos – ‘тұрғын үй’) – Афина және басқа да қалаларда тұратын, бірақ басқа полистің азаматы болған адам. Олардың мәртебесі қазіргі заманғы тұрақты тұру құқығына ұқсас болды, саяси құқықтары болмаса да, белгісіз мерзімге тұруға рұқсат етілді.
Free non citizen resident of Athens
In ancient Greece, a metic (Ancient Greek: μέτοικος, métoikos: from μετά, metá, indicating change, and οἶκος, oîkos 'dwelling') was a resident of Athens and some other cities who was a citizen of another polis. They held a status broadly analogous to modern permanent residency, being permitted indefinite residence without political rights.
Шығу тегі
Афинаға шетелдік көші-қон тарихы архаикалық кезеңге дейін жетеді. Солон өз қаласына кәсіптік шеберлікпен айналысу үшін көшіп келген шетелдіктерге афиналық азаматтық ұсынған деген әңгіме бар. Дегенмен, Солон заманында метик мәртебесі болған жоқ. Ғалымдар метик мәртебесінің қалыптасуын 508 жылғы Клистен реформаларымен байланыстырады. "Метоикос" сөзі алғаш рет Эсхилдің б.з.д. 472 жылы сахнаға қойылған "Персиялықтар" пьесасында қолданылған. Ал Уотсон метик мәртебесінің құқықтық жағдайы б.з.д. 451 жылға дейін дамымағанын, бұл Периклдің азаматтық заңын қабылдаған жылы болғанын айтады.
The history of foreign migration to Athens dates back to the archaic period. Solon was said to have offered Athenian citizenship to foreigners who would relocate to his city to practice a craft. However, metic status did not exist during the time of Solon. Scholars have tended to date the development of metic status to the reforms of Cleisthenes in 508 BC. The first known use of the word metoikos is in Aeschylus' play Persians, first performed in 472 BC. while Watson argues that the legal status of being a metic did not develop until 451 BC – the same year as Pericles introduced his citizenship law.
Классикалық Афинадағы метика
Б.з.д. 431 жылы Пелопоннес соғысының басында Аттика халқының бір бағалауы еркек метиктер саны ~ 25 000-ды, шамамен жалпы санының үштен бірін құрады. Метиктердің көпшілігі Афинаға жақын маңдағы қалалардан экономикалық мүмкіндіктер іздеп немесе қуғын-сүргіннен қашып келген болуы мүмкін, бірақ Фракия мен Лидия сияқты грек емес жерлерден келген иммигранттар туралы деректер бар. Басқа грек қалаларында (полейстерде) шетелдік тұрғындар аз болды, бірақ космополиттік Коринфтен басқа, олардың заңды мәртебесін білмейміз. Спарта мен Критте, әдетте, бірнеше ерекшеліктермен, шетелдіктерге тұруға рұқсат етілмеген (Ксенилазия). Сонымен қатар, тирандар мен патшалардың сотына қоныс аударушылар туралы хабарлар бар. Осы асқынуларға байланысты метик деген заң терминінің классикалық Афинамен тығыз байланысы бар. Грекияның ең ірі қаласы Афинада олардың саны еркін тұрғындардың жартысына жуығын құрады. Бұл мәртебе екі негізгі топқа қатысты: иммигранттар мен бұрынғы құлдар. Құлдар әрқашан шетелдік болғандықтан, оларды еріксіз көшіп келушілер деп қарастыруға болады, олар грек тілінде сөйлейтін аймақтардан ғана шығарылған, ал еркін метиктер әдетте грек тегінен болған. Олардың көбісі грек әлемінің шалғай аймақтарынан емес, материктік Грекиядан келген. Метиктер ең алдымен экономикалық емес, мәдени шектеулерге байланысты төмен әлеуметтік мәртебеге ие болды. Кейбіреулері кедей қолөнершілер, құл болғандар болса, басқалары қаладағы ең бай адамдар еді. Азаматтық мұрагерлікпен байланысты болғандықтан, туылған жерімен байланысты емес, метик иммигрант немесе оның ұрпағы болуы мүмкін. Отбасының қанша ұрпағы қалада өмір сүргеніне қарамастан, метиктер қала оларға сый ретінде азаматтықты беруді таңдамаса, азамат бола алмады. Бұл өте сирек жасалатын. Мәдени тұрғыдан алғанда, мұндай тұрғындар мүлдем "жергілікті" және азаматтардан ажыратылмайды. Олардың саяси қоғамда ешқандай рөлі болмаған, бірақ қаланың әлеуметтік және экономикалық өміріне толықтай кіріктірілуі мүмкін. Платонның "Республика" атты шығармасының алғашқы көрінісінде диалог метик үйінде өтеді. Метиктер әдетте азаматтардың артықшылықтарысыз азаматтардың ауыртпалықтарын бөлісті. Азаматтар сияқты олар да әскери қызмет атқаруға мәжбүр болды және егер олар жеткілікті бай болса, онда олар ерекше салықтық жарналарға (eisphora) және салықтық қызметтерге ("литургиялар", мысалы, соғыс кемесін төлеу немесе қайғылы хорды қаржыландыру) бай афинялықтар қосқан. Афинада азаматтық жұмыс істейтін адамдар үшін маңызды болуы мүмкін көптеген мемлекеттік төлемдерге, мысалы, төрешілер мен жиналыстар ақысына құқығы бар. Төтенше жағдайлар кезінде қала тұрғындарына азық-түлік үлестіруге мүмкіндік алды. Бұл құқықтардың ешқайсысы метиктерге қол жетімді емес еді. Олар арнайы бостандық алғаннан кейін ғана Аттикада жылжымайтын мүлікке ие бола алды. Олар күміс кен орындарында жұмыс істеу үшін мемлекетпен келісімшартқа қол қоя алмады, өйткені жер астындағы байлық саяси қауымға тиесілі деп саналды. Метиктер метоикион деп аталатын салыққа жатады, ол метиктер ерлер мен олардың үй шаруашылығы үшін жылына он екі драхма, ал тәуелсіз метиктер әйелдері үшін алты драхма болып есептеледі. Метоикионнан басқа, агорада тауарлар, соның ішінде метиктер сататын афиналық еместер, ксеника деп аталатын тағы бір салыққа міндетті болған көрінеді. Метиктерге жиналысқа кіруге тыйым салынса да, олар сотқа азаматтар сияқты кіре алды. Олар басқаларды да, өздерін де айыптай алады. Афинаға көптеген көшіп келушілер бизнеспен айналысып, афиналық экономика үшін маңызды болды. Егер олар коммерциялық дауларды заң бойынша қарастыра алмаса, бұл өте ауыр кедергі болар еді. Сонымен бірге олар мұнда азаматтармен бірдей құқыққа ие болған жоқ. Азаматтардан айырмашылығы, метиктерді сот арқылы азаптау мүмкін болды және оларды өлтірген үшін жазалар азаматты өлтірген үшін жазалар сияқты ауыр емес еді. Метиктер де әр түрлі қылмыстар үшін құлдыққа түскен. Бұл олардың мәртебелік міндеттемелерін орындамауы, мысалы, metoikon салықын төлемеуі немесе азамат қамқоршысын ұсынбауы, немесе азаматтармен некеге тұру немесе азаматтар ретінде мәлімдеу сияқты азаматтар денесі "зарарланған" болуы мүмкін. Шетелдік адам Афинада қанша уақыт тұрып, метик болып есептелмеуі мүмкін екені белгісіз. Кейбір грек қалаларында бұл мерзім бір айға созылатын, ал Афинада да солай болған болуы мүмкін. Бұл жердегі барлық метиктер өздерінің тұратын жері бойынша демеде тіркелуі керек еді. Олар өздеріне қамқоршы немесе қорғаушы (prostates, сөздік мағынасы бойынша "атынан тұратын") азаматты таңдауға тиіс болды. Афинялықтар осы соңғы талапты өте қатысты қабылдады. Қамқоршысы жоқ метикке арнайы қудалау жасауға болады. Егер сотта айыпталса, оның мүлігі тәркіленіп, өзі құл ретінде сатылатын еді. Босатылған құл үшін қамқоршы автоматты түрде оның бұрынғы иесі болар еді. Бұл шара метиктен қосымша міндеттерді талап етті, бірақ экс-құл метиктің баласы еркін туған метик сияқты мәртебеге ие болды. Азаматтық метиктерге өте сирек берілетін. Көбінесе оларға ерекше "тең құқықтар" (isoteleia) мәртебесі берілетін, олардың артық міндеттерінен босатылатын. Метиктер, мәртебесіне қарамастан, көптеген діни рәсімдерге қатыса алатын; тек бірнешеуі ғана азаматтарға арналған. Метик пен азамат арасындағы мәртебелік айырмалық әрқашан анық болмады. Көшеде азаматтан, метиктен немесе құлдан айыратын физикалық белгілер болған жоқ. Кейде адамның қол жеткізген нақты мәртебесі даулы мәселе болып қалатын. Азаматтардың жергілікті тізілімдері сақталса да, егер азаматтыққа деген талабы күдік тудырса, көршілердің және қауымдастықтың куәлігі шешуші болды. (Лисийдің 23-ші сөйлеуінде соттағы сөз, метик екені болжамдалған адам азамат екенін мәлімдейді, бірақ тергеу нәтижесінде – ресми жазбаларды қарастырудың орнына, ірімшік базарында сұрақтар қою арқылы – ол қашқан құл болуы мүмкін екені анықталады, сондықтан қарсы тарап оның есебін растайды.) Отбасысы Афинада ұрпақтар бойы тұрған метиктер азаматтар сияқты өмір сүруге тырысуға құмар болды. Бірнеше рет азаматтар тізімінен тазарту жүргізілді, нәтижесінде азаматтар ретінде өмір сүрген адамдар метиктерге айналды. Типик афиналық дәстүр бойынша, осылай төмендетілген адам сотта шағымдануға құқылы болды. Бірақ егер сот қуылған азаматтың шындығында метик екенін шешсе, ол тағы бір сатыға төмендеп, құл ретінде сатылатын еді. Метиктердің мәртебесін зерткенде, олардың қысымға ұшыраған азшылық екенін түсіну оңай. Бірақ көбінесе грек және еркін туғандар Афинаға келуді таңдады, үлкен, динамикалық, космополиттік қаланың өркендеуіне және туған жерлерінде қол жеткізе алмайтын мүмкіндіктерге тартылды. Метиктер өздерінің туған қалаларының азаматтары болып қала берді, бұл Афина сияқты, ежегі грек қалаларына тән, азаматтықтың шектеулі және ата-текті көзқарасын ұстанды. Афинаның үлкен азамат емес қауымдастығы экс-құл метиктердің басқа консервативті және біртекті қалаларда мүмкін емес жолмен сіңірілуіне мүмкіндік берді. Әскери қызметке қатысу, салық төлеу (байлар үшін афинялықтардың мақтаныш пен көрсетуі) және культ оларға қалаға қатысқандықтарын және олардың қала үшін құнды екенін сезіндірген болуы керек. Бірақ афинялықтар метиктерді есімдерімен және тұратын жерімен атағанмен (азаматтар үшін қолданылатын демократиялық схема), еркін туған метиктер өлімге жеткенде, олардың қалаларынан келгенін және әлі де сол қалалардың азаматтары екенін атағанды жөн көреді.
One estimate of the population of Attica at the start of the Peloponnesian War in 431 BC found the male metic population to be ~25,000, roughly a third of the total. The majority of metics probably came to Athens from nearby cities, seeking economic opportunities or fleeing from persecution, although there are records of immigrants from non Greek places such as Thrace and Lydia. In other Greek cities (poleis), foreign residents were few, with the exception of cosmopolitan Corinth, of which however we do not know their legal status. In Sparta and Crete, as a general rule with few exceptions, foreigners were not allowed to stay (Xenelasia). There are also reported immigrants to the court of tyrants and kings in Thessaly, Syracuse and Macedon, whose status is decided by the ruler. Due to these complications, the legal term metic is most closely associated with classical Athens. At Athens, the largest city in the Greek world at the time, they amounted to roughly half the free population. The status applied to two main groups of people—immigrants and former slaves. As slaves were almost always of foreign origin they can be thought of as involuntary immigrants, drawn almost exclusively from non Greek speaking areas, while free metics were usually of Greek origin. Mostly they came from mainland Greece rather than the remote parts of the Greek world. Metics held lower social status primarily due to cultural rather than economic restraints. Some were poor artisans and ex slaves, while others were some of the wealthiest inhabitants of the city. As citizenship was a matter of inheritance and not of place of birth, a metic could be either an immigrant or the descendant of one. Regardless of how many generations of the family had lived in the city, metics did not become citizens unless the city chose to bestow citizenship on them as a gift. This was rarely done. From a cultural viewpoint such a resident could be completely "local" and indistinguishable from citizens. They had no role in the political community but might be completely integrated into the social and economic life of the city. In the urbane scene that opens Plato's Republic—the dialogue takes place in a metic household—the status of the speakers as citizen or metic is never mentioned. Metics typically shared the burdens of citizenship without any of its privileges. Like citizens, they had to perform military service and, if wealthy enough, were subject to the special tax contributions (eisphora) and tax services ("liturgies", for example, paying for a warship or funding a tragic chorus) contributed by wealthy Athenians. Citizenship at Athens brought eligibility for numerous state payments such as jury and assembly pay, which could be significant to working people. During emergencies the city could distribute rations to citizens. None of these rights were available to metics. They were not permitted to own real estate in Attica, whether farm or house, unless granted a special exemption. Neither could they sign contracts with the state to work in the silver mines, since the wealth beneath the earth was felt to belong to the political community. Metics were subject to a tax called the metoikion, assessed at twelve drachmas per year for metic men and their households, and six for independent metic women. In addition to the metoikion, non Athenians wishing to sell goods in the agora, including metics, seem to have been liable to another tax known as the xenika. Although metics were barred from the assembly and exempted from jury service, they did have the same access to the courts as citizens. They could both prosecute others and be prosecuted themselves. A great many migrants came to Athens to do business and were in fact essential to the Athenian economy. It would have been a severe disincentive if they had been unable to pursue commercial disputes under law. At the same time they did not have exactly the same rights here as citizens. Unlike citizens, metics could be made to undergo judicial torture and the penalties for killing them were not as severe as for killing a citizen. Metics were also subject to enslavement for a variety of offences. These might either be failures to abide by their status obligations, such as not paying the metoikon tax or not nominating a citizen sponsor, or they might be "contaminations" of the citizen body like marrying a citizen or claiming to be citizens themselves. How long a foreigner could remain in Athens without counting as a metic is not known. In some other Greek cities the period was a month, and it may well have been the same at Athens. All metics there were required to register in the deme (local community) where they lived. They had to nominate a citizen as their sponsor or guardian (prostates, literally 'one who stands on behalf of'). The Athenians took this last requirement very seriously. A metic without a sponsor was vulnerable to a special prosecution. If convicted, his property would be confiscated and he himself sold as a slave. For a freed slave the sponsor was automatically his former owner. This arrangement exacted some extra duties on the part of the metic, yet the child of an ex slave metic apparently had the same status as a freeborn metic. Citizenship was very rarely granted to metics. More common was the special status of "equal rights" (isoteleia) under which they were freed from the usual liabilities. Metics, regardless of status, could participate in most religious rituals; only a few were reserved to citizens. The status divide between metic and citizen was not always clear. In the street no physical signs distinguished citizen from metic or slave. Sometimes the actual status a person had attained became a contested matter. Although local registers of citizens were kept, if one's claim to citizenship was challenged, the testimony of neighbours and the community was decisive. (In Lysias 23, a law court speech, a man presumed to be a metic claims to be a citizen, but upon investigation—not by consulting official records but by questions asked at the cheese market—it transpires that he may well be a runaway slave, so the hostile account attests.) Metics whose family had lived in Athens for generations may have been tempted to "pass" as citizens. On a number of occasions there were purges of the citizen lists, effectively changing people who had been living as citizens into metics. In typical Athenian fashion, a person so demoted could mount a challenge in court. If however the court decided the ejected citizen was in fact a metic, he would be sent down one further rung and sold into slavery. In studying the status of the metics, it is easy to gain the impression they were an oppressed minority. But by and large those who were Greek and freeborn had at least chosen to come to Athens, attracted by the prosperity of the large, dynamic, cosmopolitan city and the opportunities not available to them in their place of origin. Metics remained citizens of their cities of birth, which, like Athens, had the exclusionary ancestral view of citizenship common to ancient Greek cities. The large non citizen community of Athens allowed ex slave metics to become assimilated in a way not possible in more conservative and homogenised cities elsewhere. Their participation in military service, taxation (for the rich of Athens a matter of public display and pride) and cult must have given them a sense of involvement in the city, and of their value to it. Though notably, while Athenians tended to refer to metics by their name and deme of residence (the same democratic scheme used for citizens), on their tombstones freeborn metics who died in Athens preferred to name the cities from which they had come and of which they were citizens still.
Салдары
Метик термині б.з.д. IV ғасырда өз ерекше құқықтық мәртебесін жоғалта бастады, осы кезде метиктер қорғаншысыз (патронсыз) сотта іс жүргізуге рұхсат алды, ал бұл мәртебе эллинистік Афинада азаматтық сатып алу жиі болғанда толық аяқталды. Димитрий Фалерейдің шамамен б.з.д. 317 жылғы санағы 21 000 азамат, 10 000 метик және 400 000 құл туралы мәліметтерді көрсетті (Афиней, vi. 272 Б). Грек-рим әлемінде полис аумағында тұратын еркін адамдар (азамат еместер) пароиктер (паррихия этимологиясын қараңыз) деп аталды, ал Кіші Азияда – катойктер.
The term metic began to lose its distinctive legal status in 4th century BC, when metics were allowed to act in the court without a prostate (patron) and came to an end in Hellenistic Athens, when the purchase of citizenship became very frequent. The census of Demetrius Phalereus in ca. 317 BC gave 21,000 citizens, 10,000 metics and 400,000 slaves (Athenaeus, vi. p. 272 B). In the Greco Roman world, free people (non citizens) living on the territory of a polis were called paroikoi (see etymology of parish), and in Asia Minor katoikoi.
Қазіргі француз тілінде
Француз тілінде "метек" сөзі Францияға көшіп келгендерге қатысты ксенофобиялық термин ретінде қайта қолданыла бастады. Бұл мағынаны 19 ғасырдың соңында ұлтшыл жазушы Шарль Мауррас кеңінен танымал етті, ол "метектерді" протестанттар, яһудилер және масондармен бірге сатқын "Анти-Францияның" төрт негізгі құрамының бірі деп көрсетті. Бұл жағымсыз мағына француз тілінде бүгінге дейін сақталып келеді, сонымен қатар иммигранттардан тараған француз азаматтары оны белгілі бір дәрежеде өздеріне қайтарып алды. 1969 жылы грек-француз әншісі Жорж Мустаки "Le Métèque" әнін жазды, кейіннен оны иммигранттар ұрпағынан шыққан бірнеше әртістер орындады.
In French, métèque was revived as a xenophobic term for immigrants to France. This sense was popularized in the late 19th century by the nationalist writer Charles Maurras, who identified metics as one of the four primary constituents of the traitorous "Anti France", along with Protestants, Jews, and Freemasons. This pejorative sense remains current in the French language, and has to some extent been reclaimed by French people of immigrant background. In 1969 the Greco French singer Georges Moustaki recorded a song, Le Métèque, which has since been covered by several artists of immigrant descent.