Дал Кас тайпасының тарихы

Кіріспе

Гейл ирланд тайпасы

Далкассиандар (Dál gCais) – Гейл ирланд тайпасы, қазіргі заманғы ғылым бойынша, 10 ғасырда Ирландияда зор күшке ие болған Деиси Муманның бір тармағы. Олардың шежірелері Тал Кастан тегін жатады. Олардың белгілі ата-бабалары Деисидің қуғынға ұшырауы туралы әңгімеде айтылады, ал олардың бір тармағы 4 ғасырда Уэльстегі Дифедтің кішкентай патшалығын басқарған; бәлкім, Рим императоры Магнус Максимуспен одақтасқан. Брайан Борума, әлдебір династияның ең танымал патшасы және олардың байлығын қалыптастыруға үлкен үлес қосыпты. Олар Шаннон өзенінің жағасында билік құру үшін база құрды, ал Брайанның інісі Махон Мунстердің бірінші патшасы атанды, тақты бәсекелес Эоганахтадан тартып алды. Бұл ықпал Брайан тұсында одан да артты, ол бірқатар соғыстардан кейін Ирландияның Жоғары патшасы болды, ал 1014 жылы Клонтарф шайқасында қаза тапты. Осыдан кейін Дал-Гайс Ирландияның тағы үш Жоғары патшасын берді: Доннхад мак Брайан, Тойрделбах Уа Брайан және Мюрхертах Уа Брайан. 12-16 ғасырларда Дал-Кайс Томонд патшалығымен шектеліп қалды. Олар бір кезде Десмонд патшалығына таласқан, бірақ соңында Маккартилер оны иеленді. Кеннедилер де Ормонд патшалығын біраз уақытқа иеленді. Ең танымал рулардың ішінде О'Брайен, Молони, Макнамара, О'Грейди, О'Горман, Галвин, Кеннеди, Макмахон, МакИнерни және Клэнси бар. 13 ғасырда Ричард Стронгбоудың туыстары Норман де Кларлар Томмондты басып алуға тырысты, бірақ Дал-Кайс қарсы тұрды. 16 ғасырда ғана, әскери жолмен жеңіле алмағандықтан, олар өз патшалықтарын Генрих VIII Тюдорға тапсырып, Ирландия Корольдігінің ақсүйектеріне қосылды. Олардың аймағы Клэр округі деп аталды, бірақ олар ықпалды болып қалды. Кейінгі уақытта жазушы Стендиш Джеймс О'Грейди, "Келттік қайта жаралудың әкесі" деп аталатын, және 1848 жылғы жас ирландтық көтерілісінде жетекші рөл атқарған Уильям Смит О'Брайен сияқты көрнекті тұлғалар болды. Диаспорадағы белгілі тұлғалардың қатарында Франция президенті маршал Патрис де Мак Махон, сондай-ақ АҚШ президенттері Джон Ф. Кеннеди және Рональд Рейган бар.

The Dalcassians (Dál gCais ) are a Gaelic Irish clan, generally accepted by contemporary scholarship as being a branch of the Déisi Muman, that became very powerful in Ireland during the 10th century. Their genealogies claimed descent from Tál Cas. Their known ancestors are the subject of The Expulsion of the Déisi tale and one branch of their blood line went on to rule the petty kingdom of Dyfed in Wales during the 4th century; probably in alliance with the Roman Emperor Magnus Maximus. Brian Bóruma is perhaps the best known king from the dynasty and was responsible to a significant degree for carving out their fortunes. The family had built a power base on the banks of the River Shannon and Brian's brother Mahon became their first King of Munster, taking the throne from the rival Eóganachta. This influence was greatly extended under Brian who became High King of Ireland, following a series of wars against Hiberno Norse kingdoms and the Chiefs of other Irish clans, before dying famously at the Battle of Clontarf in 1014. Following this the Dál gCais provided three more High Kings of Ireland; Donnchad mac Briain, Toirdelbach Ua Briain and Muirchertach Ua Briain. From the 12th–16th centuries, the Dál gCais contented themselves with being reduced to the Kingdom of Thomond. They attempted to claim the Kingdom of Desmond for a time, but ultimately the MacCarthys held it. The Kennedys also held the Kingdom of Ormond for a time. Some of the better known septs included O'Brien, Moloney, MacNamara, O'Grady, O'Gorman, Galvin, Kennedy, MacMahon, McInerney, and Clancy. During the 13th century Richard Strongbow's relatives the Norman de Clares attempted to take Thomond, but the Dál gCais held firm. It wasn't until the 16th century, unable to be defeated militarily, that they agreed to surrender and regrant their kingdom to Henry VIII Tudor, joining the nobility of the Kingdom of Ireland. Their realm was renamed County Clare, though they remained influential. In later times, remarkable figures include writer Standish James O'Grady, who is called "Father of the Celtic Revival" and William Smith O'Brien who played a leading part in the Young Irelander Rebellion of 1848. In diaspora, prominent figures have included Marshal Patrice de Mac Mahon, President of France, as well as John F. Kennedy and Ronald Reagan, who were both Presidents of the United States.

Шығармашылық, Деиси Муман Деиргтинге қарсы

Өз шежірелерінде Даль-Гайс өзінің түп-бабасы және арғы атасы Кормак Касқа дейін тегін жатқызады, ол 2-3 ғасырларда өмір сүрген делінеді. Олар оны Дейрктин тайпасынан шыққан Мунстер патшасы және жалпы Леат Моганың королі Айлиль Ауломның екінші ұлы деп есептейді. Кормак Кас Ирландия мифологиясының Патшалар циклдарындағы Туата Де Дананн құдайы Áine-мен байланыстырылған. Кормак Кас өзі Эоганшахтаның негізін қалаушы Эоганның кіші әйелі болған, ол көп ғасырлар бойы Мюнстерді билеген. Бұл ұзақ уақыт бойы шындыққа жақын деп есептелгенмен, кейінірек ирланд ғалымдары оның дұрыстығына күмән келтіріп, оны саяси мүдделер үшін жасалған құрастырма деп санайды. Даль-Гайс 10 ғасырда күшті болды, Махон мен оның інісі Брайан Борума Еоганахтадан Мюнстер тағын тартып алды. Олардың қарсыластарымен ежелгі туыстық байланысы бар екенін мәлімдеу олардың заңдылығын арттырған болар еді. Қазіргі зерттеулерге сәйкес, Даль-Гайс Деиси Муманның бір тармағы болған. Деиси Муман Еоганахтаның билігінде Мюнстерде маңызды вассалдық патшалыққа ие болды, ол бүгінгі Уотерфорд және оның төңірегін қамтыды. Уақыт өте келе, Деиси Муманның бір бөлігі 5-8 ғасырлар аралығында солтүстік-батысқа қарай жылжығандықтан Шаннон өзені маңында тармақтар пайда болды, олар Деиси Деискирт және Деиси Туаут деп аталды. Даль-Гайс осы солтүстік тармақтан шыққан, олардың нағыз ата-бабаларын тапқан делінеді. Олардың жаңа атауын – Даль-Гайс – алғаш рет 934 жылы Inisfallen жылнамасында тіркелген, онда олардың патшасы Ребахан мак Мотлайдың қазасы жазылған. Деиси Муманның өзі Корольдер циклындағы Деисидің қуғыны туралы жырдың тақырыбы болып табылады, ол Кормак Ульфада Ирландияның Жоғары патшасы болған кезде орын алған. Жырда Коннахта тайпасының туыстары және Федлимид Рехтмардың ұрпақтары Даль Фиакрах Суигелердің Тарадан қуылғаны және көптеген шайқастардан кейін Мюнстерде қоныстанғаны баяндалады. Деиси Муман болып, олардың бір тармағы 4 ғасырда Ұлыбританияға жүзіп өтіп, Дифедке билік құрды. Олардың Ұлыбританияда болуын бастапқыда Рим императоры Магнус Максимус қолдаған болуы мүмкін, ол Ирландия теңізінен келетін қарақшылардан Ұлыбританияның жағалауларын қорғайтын теңізшілер болу үшін галдік вассалдарды қолдау саясатын жүргізген. Эон МакНилл олардың аймақтағы жалғыз ирландтық колониясы емес екенін, Уи Лиатан да күшті болғанын атап көрсетті. Тарихшы К. Томас Керни Даль-Гайс пен Деисилердің Эринн тайпаларынан шыққанын, олар шамамен 500-100 жылдар аралығында Ирландияға келттердің екінші толқыны ретінде қоныстанғанын мәлімдеді.

In their own genealogies, the Dál gCais traced their line back to their eponymous ancestor and progenitor Cormac Cas, who is said to have lived in the 2nd to 3rd century. They make him a second son of Ailill Aulom from the Deirgtine, a King of Munster and Leath Moga more generally, associated in a story with the goddess Áine of the Tuatha Dé Danann during the Cycles of the Kings of Irish mythology. Cormac Cas himself was purported to be the younger brother of Eógan, founder of the Eóganachta, who would go on to rule Munster for many centuries. While this was taken on face value for a long time, later Irish scholars came to question its validity, regarding it as a politically motivated fabrication. The Dál gCais were becoming powerful in the 10th century, with Mahon and his brother Brian Bóruma taking the throne in Munster from the Eóganachta; claiming ancient kinship with their rivals would have boosted their legitimacy. It is claimed by current scholarship that the Dál gCais were instead a branch of the Déisi Muman. The Déisi Muman held a vassal kingship in Munster under the Eóganachta, significant in scope, consisting of what is today Waterford and its environs. As time went on branches also emerged around the River Shannon, as part of the Déisi Muman moved north westerly between the 5th and early 8th century; they were called the Déisi Deiscirt and the Déisi Tuisceart. It is from a later, more northerly branch, which the Dál gCais are said to ultimately find their true ancestors. The first recorded mention of their adoption of the new name Dál gCais specifically is in the Annals of Inisfallen for the year 934, which records the death of their king Rebachán mac Mothlai. The Déisi Muman themselves are the subject of The Expulsion of the Déisi epic in the Cycles of the Kings, which is set during the time that Cormac Ulfada was High King of Ireland. The story describes the expulsion of the Dal Fiachrach Suighe; kinsmen of the Connachta and descendants of Fedlimid Rechtmar; from Tara, coming to settle in Munster after many battles. Upon becoming the Déisi Muman, one branch then sailed across to Britain in the 4th century, coming to rule Dyfed. Their presence in Britain may have been initially supported by Magnus Maximus, Roman Emperor, as part of a policy of backing Gaelic vassals to be seafaring defenders of the shores of Britain facing the Irish Sea from pirates. Eoin MacNeill has pointed out that they were not the only Irish colony in the area, with the Uí Liatháin also powerful. Historian C. Thomas Cairney stated that the Dal gCais along with the Déisi were tribes of the Erainn who were the second wave of Celts to settle in Ireland from about 500 to 100 BC.

Ирландияның билеушісі

Dál gCais атауын қабылдау және топтың үлкен билікке көтерілуі 10 ғасырда ішкі саяси өзгерістермен бірге басталды. Ребахан мак Мохлай қайтыс болғаннан кейін, Déisi Tuisceart басшылығы Uí Aengusa руынан олардың кіші туыстары Uí Thairdelbaig руына ауысты. Dál gCais Эоганахтаға қарсы күреске кірісті, бірақ Кеннеди 944 жылы Горт-Ротахайн шайқасында Мюнстер патшасы Cellach Caisilден жеңілді. Бұл күрт өрлеудің нақты себебі көп талқыланды және жиі айтылатын пікір – бұл Uí Néill-дің саяси схемасы, олар Dál gCais-ті Eóganachta-ның күшін әлсірету үшін құрал ретінде пайдалануды жоспарлады. Кеннедидің балалары әкесінің жетістіктерін дамытты. Оның қызы Óрлайт, Uí Néill-дің оңтүстік тармағынан шыққан Ирландияның Жоғары патшасы Donagh Donn-ға үйленгеннен кейін Ирландия патшайымы болды. Mahon, Eóganachta руының Молойынан Кашельдің Қабырғасын тартып алғаннан кейін, Мюнстер патшалығын алған алғашқы Dál gCais өкілі болды. Осы мақсатқа жету үшін ол 968 жылы Sulcoit шайқасында Лимерик Ивардың басқаруындағы скандинавтарды жеңді. 976 жылы Mahon-ды Donovan тұтқындап, Molloy өлтіргеннен кейін, Eóganachta екі жылға Кашель тағына оралды, бірақ Mahon-ның кіші інісі Brian Bóruma, ертедегі науқандарда тәжірибелі әскери қолбасшы, кек алуға ант берді. 977-78 жылдардағы жорықтар Ивардың жеңілісіне және өліміне әкелді, оның ішінде Scattery аралындағы шайқас ең маңыздысы болды. Brian бұрынғы скандинавтық Лимерикті сауда және теңіз күші үшін сақтап қалды. Dál gCais сол жылы Belach Lechta шайқасында Мюнстерді қайтарып алды, осы процесте Molloy-ды өлтірді. Брайанның амбициялары оны Ирландияның Жоғары патшасы Malachy II-нің жерлеріне көз тіккенге мәжбүр етті. 15 жылға созылған қатаң соғыс болды, онда Dál gCais-тің теңіз күші тиімді болды және 997 жылы Malachyмен келісімге келді, ол Brian-ның Leath Moga үстемдігін мойындады. Олар Норс Дублині мен Лейнстерге қарсы одақтас болды, олардың басшысы, Лейнстер королі Máel Mórda, Brian-ның талаптарына қарсы көтерілді. Соңғылары 999 жылы Glenmama шайқасында бағындырылды, бірақ 1014 жылы Clontarf шайқасында қайтадан көтерілді, онда Ирландиядағы скандинавтардың билігі ақыры жойылды, бірақ Брайан осы шайқаста қаза тапты. Осы аралықта Malachy 1002 жылы Жоғары патшалықты Brian-ға тапсырды және ол Армагқа христиандық байланыстарды нығайтты. Тарихшы C. Thomas Cairney, Dal gCais 1014 жылы викингтерді жеңген армияның негізгі құрамын құраған балта ұстайтын жаяу әскерлері болғандығын айтты. Teague-дің ұлы Turlough, қуатты Dermot Kinsella, Лейнстер королімен берік одақтастықта билікті иеленді. Turlough әскери қолбасшы емес, бірақ қабілетті саясаткер болды, ал Brian-ның ерліктерін жырлайтын Cogad Gáedel re Gallaib оның өмірінде жазылды. Turlough-тың ұлы Murtagh ортағасырлық Dál gCais-тің соңғы Жоғары патшасы болды, ол 1101-19 жылдар аралығында билік құрды. Murtagh ирланд патшалығын еуропалық монархиялар үлгісінде құруға тырысты және сыртқы істерге қатысты (Уэльс маршаларындағы Арнульф де Монтгомеримен Англия королі Генрих І-ге қарсы одақтасты), ішкі бәсекелестікке қарамастан Ирландияның ықпалын кеңейтуге тырысты.

The adoption of the name Dál gCais and the ascent of the group to greater power began to take place during the 10th century with internal political transition. With the death of Rebachán mac Mothlai, the leadership of the Déisi Tuisceart shifted from the Uí Aengusa kindred to their junior relatives the Uí Thairdelbaig. It was during the time of Cennétig, who styled himself King of Thomond, that the Dál gCais began to challenge the Eóganachta; though Kennedy was defeated at the Battle of Gort Rotacháin by Cellach Caisil, King of Munster in 944. The actual reason for this sudden surge has been much debated and one frequently discussed thesis is that it was a political scheme of the Uí Néill, intending to use the Dál gCais as proxies to further weaken the power of the Eóganachta. Kennedy's children built on their father's achievements. His daughter Órlaith became Queen consort of Ireland, after she married Donagh Donn, a High King of Ireland from the southern branch of the Uí Néill. Mahon became the first Dál gCais to gain the kingship of Munster, after he seized the Rock of Cashel from Molloy of the Eóganachta. Leading up to this he had defeated the Norse under Ivar of Limerick at the Battle of Sulcoit in 968. After Mahon was captured by Donovan in 976 and murdered by Molloy, the Eóganachta returned to the throne at Cashel for two years, but Mahon's younger brother Brian Bóruma, a seasoned military man from the early campaigns, would desire vengeance. A campaign in 977 78 led to the defeat and death of Ivar, with an engagement at Scattery Island being the most significant. Brian retained the formerly Norse Limerick for its trading power and naval strength. The Dál gCais took back Munster at Belach Lechta the same year, killing Molloy in the process. Ambition saw Brian look next to the territories of Malachy II, High King of Ireland. A closely contested war of 15 years ensued, with the naval ability of the Dál gCais paying off as a truce was called by Malachy in 997, recognising Brian's overlordship of Leath Moga. They became allies against the Norse Dublin and the Laigin who under Máel Mórda, King of Leinster had risen against Brian's claims. The latter were subdued at Glenmama in 999, before rebelling again in 1014 at Clontarf where Norse power in Ireland was finally broken, though Brian died in the process. In the interim, Malachy had passed the High Kingship to Brian in 1002 and he built strong Christian links to Armagh. Historian C. Thomas Cairney stated that the Dal gCais were the axe wielding foot soldiers who formed the core of the army that defeated the Vikings in 1014. Teague's son Turlough took up the reins in a lasting alliance with the powerful Dermot Kinsella, King of Leinster. Not a military leader, Turlough was instead a capable politician, the Cogad Gáedel re Gallaib glorifying Brian's feats would be authored during his lifetime. Turlough's son Murtagh would be the last High King from the Dál gCais of the medieval period, reigning between 1101–19. Murtagh attempted to make the Irish kingship more along the lines of European monarchies and was involved in foreign affairs (allying with Arnulf de Montgomery in the Welsh Marches against Henry I, King of England), trying to extend Irish influence beyond internal rivalries.

Септер мен туыстар

Dál gCais рулары уақыт өте дамыды, әртүрлі кезеңдерде жаңалары жеке тегін құрып бөлініп кетті, бірақ барлығы бірдей әкелік желіден тарағанын айтады (асырап алу немесе заңсыз туған балалардың болуына байланысты кейбір биологиялық ерекшеліктермен). Олардың атасы Кастың бірнеше ұлы болды; екеуі Uí Bloid және Uí Caisin руларына атын берді, ал үшіншісі Uí Fearmaic руын құрды. Прото-Dál gCais бүгінгі Шығыс Клэр аймағына қоныс аударғанда, олар белгілі тайпалық жерлермен байланысты болды, бірақ ішінде тағы да көптеген руларға бөлінді. Ең үлкен желі Кастың тұңғыш ұлы Блоидтан тарады және Томмонд патшаларын шығарды. Бастапқыда тайпа басшылары Uí Aengusa руынан болды, олардан O'Curry, O'Cormacan және O'Seasnain тегі шықты. Алайда, 10 ғасырда басшылық кіші Uí Thairdelbaig руына көшті. Осы ру Ирландияның Жоғары Патшаларын және Томмонд патшаларын, соның ішінде Брайан Боруманы да шығарды. Uí Thairdelbaig руынан O'Brien, O'Kennedy (Ормонд патшалары), MacConsidine, MacMahon, O'Reagan, MacLysaght, O'Kelleher, Boland, Cramer, Kearney, O'Casey, Power, Twomey, Eustace, Ahearne, MacGrath, Quick, O'Meara, Scanlan, MacArthur, Cosgrave, O'Hogan, Lonergan және басқалары шықты. O'Noonan және Coombe – Uí Bloid руының тағы бір белгілі ұрпақтары. Carthann (Caisin ұлы) тармағынан шыққан басқа отбасыларға Harley, Flood, Torrens, Stoney, Hickey, O'Hay, Clancy, Neylon және Flattery жатады. Carthann-ның Eocha және Sineall есімді бауырлары болды, олардан O'Grady, Tubridy, Hartigan, Durkin, Killeen және Hogg тегі шықты. Бұдан өзге, Caisin мен Bloidтің бауыры Aengus Cinathrachтан таратынын айтатын Uí Fearmaic руы бар. Осы руға O'Dea басшылары, сондай-ақ O'Quin, O'Griffin / O'Griffey (Cineal Cuallachta басшылары), O'Heffernan, Kielty және Perkin кірді.

Атақтар мен әлеуметтік рөлдер

Ирландияның дәстүрлі гаэль мәдениетінде қоғам рулық дворяндар, бардтық ақындар-тарихшылар және дін қызметкерлерінің негізінде құрылды. Әр түрлі отбасылар әр түрлі рөлдер атқарды, және көп жағдайда бұл рөл мұрагерлікпен беріледі. Дегенмен, танистри деп аталатын бұл жүйенің мәні аристократиялық ("ең жақсылардың билеуі") болды, яғни егер тайпа отбасының кіші еркек мүшесі үлкен ағасынан рөлге лайықтырақ деп санаса, оған мүмкіндік берілді. Нормандық және кеңірек еуропалық қатаң ағалық құқық тұжырымы Ирландия пэрлігіне кейбір отбасылар қосылғаннан кейін ғана толыққанды қабылданды. Гельдік дворяндықтың ең күшті Далкассиан отбасы – О'Брайен (Томонд патшалары), одан кейін Макнамара (Кланн Кулиан иелері), О'Кеннеди (Ормонд патшалары), Макмахон (Корка Байсин иелері) болды. Гельдік тәртіп аяқталғаннан кейін де олар рөлдерін атқаруын жалғастырды, Клэрдің Жоғарғы шерифі лауазымын Боэтиус Кланси арқылы иеленді. О'Хики және Нейлон рулары Томонд Далкассиандарының мұрагерлік дәрігерлері болды. Норман Батлер әулеті Ормондты басып алғаннан кейін, О'Мира Далкассиан руы олардың мұрагерлік дәрігерлеріне айналды, осы әулеттен Барри Эдвард О'Мира император Наполеон I-мен бірге Сент-Хеленадағы жер аударуда болды.

Анализдік сілтемелер

АИ1021.2 Даль-Каистың көрнекті діни қызметкері Маэль Мюре Уа Гебеннайг демалды.

Мұра

Екі түрлі сайлау жарнамасында Эмон де Валераның «Фианна Файл» партиясы сайлаушыларға «Далкасс елінің адамдары» деп үндеді, бұл термин бүкіл ирланд халқының романтикалық бір бөлігін білдіретін атауға айналды.