Одава тілі: Туып өскен тіл және тілдік өзгерістер

Кіріспе

Жергілікті американдық диалект
ағылшын тілінің диалектісі

Оттава немесе Одава – Одава халқының Канаданың оңтүстік Онтарио және АҚШ-тың солтүстік Мичиган аймақтарында сөйлейтін оджибве тілінің диалектісі. Оттава тілінде сөйлейтін көшіп-қонушылардың ұрпақтары Канзас және Оклахома штаттарында тұрады. Оттава тілінде сөйлейтіндер мен еуропалықтардың алғашқы кездесуі 1615 жылы болды, онда Оттавалықтардың бір тобы Грузин шығанағының солтүстік жағалауында зерттеуші Самуэль де Шампленді кездестірді. Оттава латын әріптерін пайдалана отырып, әліпбилік жүйеде жазылады және оны сөйлейтіндер «ана тілінде сөйлеу» немесе «Оттава тілінде сөйлеу» деп атайды. Оттава – басқа диалекттермен көптеген ерекшеліктері бар болса да, тілдің ең көп өзгеріске ұшыраған оджибве диалектілерінің бірі. Ең ерекше өзгерісі – көптеген сөздердегі қысқа дауыстыларды жоятын дауыстылардың кең таралған үлгісі, нәтижесінде олардың айтылуы айтарлықтай өзгереді. Бұл және басқа да жаңалықтар, айтылудың өзгеруі, сөз құрылымы мен сөздік қорының өзгеруі Оттаваны басқа оджибве диалектілерінен ерекшелендіреді. Басқа оджибве диалектілері сияқты Оттава грамматикасына жанды және жансыз зат есімдердің жіктелуі, жіктелуге байланысты етістіктердің түрлері, белгілі бір етістік түрлерімен байланысты префикстер мен суфикстердің комбинациялары және сөз жасаудың күрделі үлгілері кіреді. Оттава сөйлемде үшінші жақтың екі түрін ажыратады: жақын, сөйлемде баса айтылған есімдік тіркесін көрсетеді және алыс, сөйлемде аз маңызды есімдік тіркесін көрсетеді. Оттавада ағылшын тілі сияқты тілдерге қарағанда сөздердің реті салыстырмалы түрде еркін. Оттава тілінде сөйлейтіндер ағылшын тілінің қолданылуы артып, тілді еркін білетіндердің саны азайып бара жатқандықтан, өз тілінің жойылып кету қаупі бар деп алаңдайды. Тілді жаңғыртуға бағытталған шараларға бастауыш және орта мектептерде екінші тілді оқыту кіреді.

Жіктеу

Оттава өз тілшілеріне «ана тілінде сөйлеу» (анишинаабе «туған адам» + етістік жұрнағы mo «тіл сөйлеу» + жұрнағы win ‘номинализатор’, қысқа дауыстыларды үнемі жоюмен) ретінде белгілі; осы термин Шығыс Оджибве диалектісіне де қолданылады. Басқа диалекттердегі сәйкес термин – Анишинаабэмовин. Daawaamwin (Odaawaa «Оттава» + етістік жұрнағы mo «тіл сөйлеу» + жұрнағы win ‘номинализатор’, қысқа дауыстыларды үнемі жоюмен) «Оттава тілінде сөйлеу» деп кейбір дереккөздерде кездеседі. Канада астанасы Оттаваның аты француз тілі арқылы алынған қарыз сөз, ол Оттава халқының өзін-өзі атауынан шыққан. Ең ерте кездескен түрі – Отауан, ол 1641 жылғы француз дереккөздерінде айтылған. Оттава – алгонкиан тілдер тобына жататын Оджибве тілінің диалектісі. Оджибве тілінің түрлері диалекттік континуумды құрайды, яғни Ұлы көлдер аймағында және Канаданың Квебек, Манитоба және Саскачеван провинцияларында, сондай-ақ Солтүстік Дакота, Монтана, Альберта және Британдық Колумбиядағы шағын топтарда кеңінен таралған, бірін-бірімен шектесетін диалекттердің тізбегін құрайды. Тілдерді диалекттерден ажырату үшін қолданылатын лингвистикалық критерий – өзара түсініктілік. Егер тілдің түрлері өзара түсінікті болса, олар диалекттер деп жіктеледі, ал өзара түсінікті емес болса – жеке тілдер деп саналады. Тілдік және әлеуметтік факторлар «тіл» және «диалект» терминдерін қолданудағы қарама-қайшылықтарға әкелуі мүмкін. Бір-бірімен шектесетін аумақтардағы диалекттер тізбегі диалекттік континуумды немесе тілдік кешенді құрайды, онда кейбір диалекттер өзара түсінікті, ал кейбіреулері түсініксіз болады. Жақын орналасқан диалекттерде өзара түсініктіліктің деңгейі жоғары, бірақ алыс диалекттер арасындағы өзара түсініктілік деңгейі айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Кейде алыс диалекттердің өкілдері бір-бірінің тілін түсінбейді. 1980 және 1990 жылдарда жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, Оттава, Солтүстік-батыс Онтарио мен Солтүстік Манитобада қолданылатын Северн Оджибве диалектісі және Батыс Квебектегі Алгонкин диалектісі арасындағы айырмашылықтар өзара түсініктіліктің төмен деңгейіне әкеледі. Бұл үш диалект «Оджибве тілінің басқа түрлерімен салыстырмалы түрде оқшауланған кезеңдерді көрсететін көптеген ерекшеліктерге ие». Оджибве тілінің диалектілері, кем дегенде, ішінара өзара түсінікті болғандықтан, оны көршілес диалекттер тізбегі бар бір тіл деп қарастыру қалыпты жағдай. Бірақ ең айқын ерекшеленетін диалекттердің өзара түсініктілігінің төмендігін ескере отырып, Оджибве «бірнеше тілден тұрады деуге болады» деген пікір де бар.

Ottawa is known to its speakers as 'speaking the native language' (from Anishinaabe 'native person' + verb suffix mo 'speak a language' + suffix win 'nominalizer', with regular deletion of short vowels); the same term is applied to the Eastern Ojibwe dialect. The corresponding term in other dialects is Anishinaabemowin. Daawaamwin (from Odaawaa 'Ottawa' + verb suffix mo 'speak a language' + suffix win 'nominalizer', with regular deletion of short vowels) 'speaking Ottawa' is also reported in some sources. The name of the Canadian capital Ottawa is a loanword that comes through French from , the self designation of the Ottawa people. The earliest recorded form is Outaouan, in a French source from 1641. Ottawa is a dialect of the Ojibwe language, which is a member of the Algonquian language family. The varieties of Ojibwe form a dialect continuum, a series of adjacent dialects spoken primarily in the area surrounding the Great Lakes as well as in the Canadian provinces of Quebec, Manitoba, and Saskatchewan, with smaller outlying groups in North Dakota, Montana, Alberta, and British Columbia. Mutual intelligibility is the linguistic criterion used to distinguish languages from dialects. In straightforward cases, varieties of language that are mutually intelligible are classified as dialects, while varieties of speech that are not mutually intelligible are classified as separate languages. Linguistic and social factors may result in inconsistencies in how the terms language and dialect are used. Languages spoken in a series of dialects occupying adjacent territory form a dialect continuum or language complex, with some of the dialects being mutually intelligible while others are not. Adjacent dialects typically have relatively high degrees of mutual intelligibility, but the degree of mutual intelligibility between nonadjacent dialects varies considerably. In some cases, speakers of nonadjacent dialects may not understand each other's speech. A survey conducted during the 1980s and 1990s found that the differences between Ottawa, the Severn Ojibwe dialect spoken in northwestern Ontario and northern Manitoba, and the Algonquin dialect spoken in western Quebec result in low levels of mutual intelligibility. These three dialects "show many distinct features, which suggest periods of relative isolation from other varieties of Ojibwe." Because the dialects of Ojibwe are at least partly mutually intelligible, Ojibwe is conventionally considered to be a single language with a series of adjacent dialects. Taking account of the low mutual intelligibility of the most strongly differentiated dialects, an alternative view is that Ojibwe "could be said to consist of several languages",

Географиялық таралуы

Ең егжей-тегжейлі тілдік ақпарат жиналған Оттава қауымдастықтары Онтариода орналасқан. Оңтүстік-батыстағы Онтариодағы Детройтқа жақын Уолпол аралы және Хьюрон көліндегі Манитулин аралындағы Уиквемиконгта тілінде сөйлейтін адамдармен кең ауқымды зерттеулер жүргізілді. Манитулин аралының оңтүстігіндегі Брюс түбегінде Крокер және Сауген қауымдастықтары орналасқан, олар туралы ақпарат аз. Хьюрон көлінің шығысындағы бірнеше қауымның диалектілік жақындығы әлі анық емес. «Грузин шығанағының шығыс жағалауында сөйленетін диалект» Шығыс Ожибве деп сипатталғанымен, зерттеулер Оттава мен Шығыс Ожибве арасындағы шекараны нақты белгілемейді. Оттава тілінде сөйлейтін басқа да канадалық қауымдастықтар Саулт-Сент-Мари, Онтариодан бастап Хьюрон көлінің солтүстік жағалауы бойымен созылады: Гарден-Ривер, Тесалон, Миссиссауга (Миссиссаги өзені 8 қорығы), Серпент-Ривер, Уайтфиш-Ривер, Маттагами, Шешегванинг, Вест-Бэй және Шегуианда. Уолпол аралынан басқа, оңтүстік-батыс Онтариодағы басқа Оттава қауымдастықтары: Сарния, Стоуни және Кеттл-Пойнт, сондай-ақ Лондон, Онтариоға жақын Карадок (Темза Чиппевалары). Мичиган штатында Оттава тілдік деректері жиналған қауымдастықтарға Пешаубстаун, Харбор-Спрингс, Гранд-Рапидс, Маунт-Плезант, Бей-Сити және Кросс-Виллидж кіреді. Оттаваның ұрпақтары Канзас және Оклахома штаттарында тұрады; 2006 жылғы мәліметтер бойынша Оклахома штатында бар болғаны үш қарт сөйлеуші бар. Оттава тілінде сөйлейтіндердің жалпы саны туралы сенімді деректер жоқ, өйткені Канадалық халық санағы Оттаваларды жеке топ ретінде көрсетпейді. Бір есепте солтүстік АҚШ және оңтүстік Онтариода шамамен 8000 Оттава тілінде сөйлейтін адам бар екені, ал жалпы халық саны 60000-ға жуық деп есептеледі. 1990 жылдарда Оттава қауымдастықтарында жүргізілген зерттеу Оттава тілінің төмендеп бара жатқанын көрсетті, «Бүгінде өте аз бала Нишнаабемвин тілін ана тілі ретінде үйренеді, ал дәстүрлі түрде тіл қолданылған кейбір қауымдастықтарда сөйлеушілердің саны өте аз» делінген. Оттава тілінің бірінші тіл ретінде қолданылуының азаюын тоқтату үшін ресми екінші тіл сабақтары ұйымдастырылуда.

The Ottawa communities for which the most detailed linguistic information has been collected are in Ontario. Extensive research has been conducted with speakers from Walpole Island in southwestern Ontario near Detroit, and Wikwemikong on Manitoulin Island in Lake Huron. South of Manitoulin Island on the Bruce Peninsula are Cape Croker and Saugeen, for which less information is available. The dialect affiliation of several communities east of Lake Huron remains uncertain. Although "the dialect spoken along the eastern shore of Georgian Bay" has been described as Eastern Ojibwe, studies do not clearly delimit the boundary between Ottawa and Eastern Ojibwe. Other Canadian communities in the Ottawa speaking area extend from Sault Ste Marie, Ontario along the north shore of Lake Huron: Garden River, Thessalon, Mississauga (Mississagi River 8 Reserve, Serpent River, Whitefish River, Mattagami, Sheshegwaning, West Bay, and Sheguiandah. Other Ottawa communities in southwestern Ontario in addition to Walpole Island are: Sarnia, Stoney and Kettle Point, and Caradoc (Chippewas of the Thames), near London, Ontario. Communities in Michigan where Ottawa linguistic data has been collected include Peshawbestown, Harbor Springs, Grand Rapids, Mount Pleasant, Bay City, and Cross Village. The descendants of migrant Ottawas live in Kansas and Oklahoma; available information indicates only three elderly speakers in Oklahoma as of 2006. Reliable data on the total number of Ottawa speakers is not available, in part because Canadian census data does not identify the Ottawa as a separate group. One report suggests a total of approximately 8,000 speakers of Ottawa in the northern United States and southern Ontario out of an estimated total population of 60,000. A field study conducted during the 1990s in Ottawa communities indicates that Ottawa is in decline, noting that "Today too few children are learning Nishnaabemwin as their first language, and in some communities where the language was traditionally spoken, the number of speakers is very small." Formal second language classes attempt to reduce the impact of declining first language acquisition of Ottawa.

Халықтың көші-қоны

17 ғасырдың басында еуропалықтармен алғашқы байланыс орнаған кезде Оттава тілінде сөйлейтіндер Манитоулин аралында, Брюс түбегінде және, мүмкін, Джорджия шығанағының солтүстік және шығыс жағалауларында қоныстанған. Мичиганның Төменгі жарты аралының солтүстік аймағы да еуропалықтар келгеннен бері Оттава тілінде сөйлейтіндер үшін маңызды аймақ болып келді. Еуропалықтардың келуінен бастап Оттава тілінде сөйлейтіндердің қоныс ауысымдары күрделі болды. Оңтүстік Онтариодағы көптеген Оттава тілінде сөйлейтіндердің тегі 19-шы ғасырдың ортасында Оттава тілінде сөйлейтін аймақтарға көшіп келген Оңтүстік-Батыс Оджибве диалектісін (кейде "Чиппева" деп те аталады) сөйлейтін адамдарға жетеді. Бүгінде Оттава тілінде сөйлейтін аймақтарда оны кейде Чиппева немесе Оджибве деп атайды. Оттава тілінде сөйлейтін емес Оджибвелер осы аймақтарға көшіп келгеннен кейін, Потаватоми көшпендері сияқты, Оттава тіліне ауысты. Көші-қондардың нәтижесінде Оттава тіліне Потаватоми және Оджибве сөздері енді. Оттава тілінің екі субдиалектісі осы қоныс ауысымдары мен тілдік өзгерістердің нәтижесінде пайда болды. Субдиалектілер белгілі бір қауымдастықтардағы халықтың айтарлықтай өсіміне және сол жерлерде тілдің аталуындағы ерекшеліктерге байланысты. Манитоулин аралында, халықтың көп бөлігі Оттава тегінен шыққан болғандықтан, тіл Оттава деп аталады және оңтүстік-батыс Оджибве (Чиппева) және Потаватоми тегінен шыққан адамдар көп болатын басқа қауымдастықтардан ерекшеленеді. Соңғы қауымдастықтарда тіл Чиппева деп аталады, бірақ ол әлі де Оттава тілі болып табылады. "Оттава Оттава" субдиалектісінің "Чиппева Оттава" субдиалектісінен ерекшеленетін ерекшеліктері: дауыстылар арасындағы w және y дыбыстарын жою, дауыссыздардың алдында w дыбысының глотализациясы, w дыбысына жақын дауысты дыбыстардың өзгеруі және ерекше интонация.

Фоналогия

Оттава тілінде он жеті дауыссыз дыбыс және жеті ауыздық дауысты бар; сонымен қатар, фонологиялық мәні нақты емес ұзын мұрындық дауыстылар да кездеседі. Осы мақалада Оттава сөздері төменде сипатталған қазіргі орфографиямен жазылған, ал қажет болған жағдайда Халықаралық фонетикалық әліпби (IPA) қолданылып, жақша ішінде фонетикалық транскрипциялар берілген. Оттава тілінің фонологиясындағы ең ерекше белгі – дауысты синкопа, онда қысқа дауыстылар жойылады немесе белгілі бір жағдайларда, метрикалық тұрғыдан анықталған әлсіз буындарда пайда болғанда шва-ға дейін қысқартылады. Синкопаның көзге көрінетін әсерлері: Оттава тілі мен оджибве тілінің басқа диалектілері арасындағы айтылудағы айырмашылықтар, нәтижесінде өзара түсіністік деңгейінің төмендеуі. Екі дауыссыздың арасындағы қысқа дауыстыларды жою арқылы басқа диалектілерде кездеспейтін жаңа дауыссыз кластерлерінің пайда болуы. Дауыссыз тізбектерінің айтылуындағы өзгерістер. Есімдер мен етістіктерде кездесетін жекешелік жұрнақтарының жаңа түрлері. Синкопаға ұшырайтын дауыстылары бар сөздердің айтылуындағы өзгеріштік, себебі сөйлеушілер оларды көбінесе бірнеше түрлі айтуға мүмкіндік алады.

Синтаксисі

Синтаксис – сөздер мен тіркестерді біріктіріп, сөйлемдер мен құрмалас сөйлемдер құрудың үлгілері. Оттава синтаксисінің орталық элементтері – глаголдар мен есімдердің инфлекциялық морфологиясы, себебі олар глаголдар мен есімдерге қатысты грамматикалық ақпаратты ағылшын тілінен гөрі көп көрсетеді (ағылшын тілінде инфлекциялар аз, және негізінен сөздердің ретіне сүйенеді). Жасырауыш сөйлемдегі басым сөздердің реті глагол басталатын болып келеді, мысалы, глагол-объект-субъект (VOS) және глагол-субъект-объект (VSO). Сөздердің соңында орналасуы жиі болмаса да, барлық логикалық мүмкіндіктер кездеседі. Оттавадағы сөздердің реті ағылшын тіліне қарағанда әлдеқайда еркін, және сөздердің реті көбінесе тақырып пен назар сияқты мәтілдік ерекшеліктерді көрсетеді. Грамматикалық ақпарат глаголдарда үш түрлі инфлекциялық парадигма арқылы белгіленеді, олар Глагол реті деп аталады. Әрбір рет әдетте үш негізгі сөйлем түрінің біріне сәйкес келеді: Тәуелсіз рет – басты сөйлемдерде, Біріккен рет – бағынышты сөйлемдерде, ал Бұйрық рет – бұйрықтарда қолданылады. Оттава «иә» және «жоқ» сұрақтарын, олар Тәуелсіз ретте глагол түрін қолданады, «не», «қайда», «қашан», «кім» және басқалар сияқты сұрау сөздерімен құралатын мазмұндық сұрақтардан ажыратады, олар Біріккен ретте инфлекцияланған глаголдарды қажет етеді. Оттава сөйлемдегі үшінші жақтың екі түрін ажыратады, олар глаголдар мен жанданулы есімдерде белгіленеді. Жақын форма – көбірек көзге түсетін есімдік фразаны, ал алыс форма – көбірек көзге түспейтін есімдік фразаны білдіреді. Жақын немесе алыс форманы таңдау және қолдану – Оттава синтаксисінің ерекше ерекшелігі, ол үшінші жақты қамтитын есімдік фразалардың мәтілдік маңыздылығын көрсетеді; ағылшын грамматикасында тікелей аналогы жоқ. Демонстративті есімдер мен сұрау сөздерінің жиынтығы сияқты екі функционалдық сөз тобы Оттаваға тән. Әрбір жиынтықтағы сөздердің кейбіреулері басқа Оджибве диалектілерінде кездеседі, бірақ жиынтық тұрғысынан қарағанда, әрқайсысы ерекше Оттава тіліне тән.

Syntax refers to patterns for combining words and phrases to make clauses and sentences. Verbal and nominal inflectional morphology are central to Ottawa syntax, as they mark grammatical information on verbs and nouns to a greater extent than in English (which has few inflections, and relies mainly on word order). Preferred word orders in a simple transitive sentence are verb initial, such as verb–object–subject (VOS) and VSO. While verb final orders are avoided, all logically possible orders are attested. Ottawa word order displays considerably more freedom than is found in languages such as English, and word order frequently reflects discourse based distinctions such as topic and focus. Verbs are marked for grammatical information in three distinct sets of inflectional paradigms, called Verb orders. Each order corresponds generally to one of three main sentence types: the Independent order is used in main clauses, the Conjunct order in subordinate clauses, and the Imperative order in commands. Ottawa distinguishes yes–no questions, which use a verb form in the Independent order, from content questions formed with the Ottawa equivalents of what, where, when, who and others, which require verbs inflected in the Conjunct order. Ottawa distinguishes two types of grammatical third person in sentences, marked on both verbs and animate nouns. The proximate form indicates a more salient noun phrase, and obviative indicates a less prominent noun phrase. Selection and use of proximate or obviative forms is a distinctive aspect of Ottawa syntax that indicates the relative discourse prominence of noun phrases containing third persons; it does not have a direct analogue in English grammar. Two groups of function words are characteristically Ottawa: the sets of demonstrative pronouns and interrogative adverbs are both distinctive relative to other dialects of Ojibwe. Although some of the vocabulary items in each set are found in other dialects, taken as a group each is uniquely Ottawa.

Жазу жүйесі

Оджибве диалектілерінің, соның ішінде Оттава тілінің жазбаша түрі еуропалық зерттеушілер, миссионерлер және саудагерлер арқылы енгізілді, олар ағылшын және француз тілдерін білді. Олар Оттава тіліндегі сөздер мен сөйлемдерді өз тілдерінің әріптері мен орфографиялық нормаларын пайдаланып жазды, оларды бұл жаңа, бейтаныс тілге бейімдеді. Оттава тіліндегі жергілікті жазу да ағылшын немесе француз тіліне негізделген, бірақ 19 және 20 ғасырларда сирек кездесті. Бүгінде екінші тілді үйрену контекстінде сауаттылыққа және тілдің жазбаша түрлерін қолдануға көбірек мән берілуде, онда жазбаша тілді меңгеру тіл үйрену процесінің маңызды бөлігі деп есептеледі.

Ертедегі орфографиялық тәжірибелер

Оттавада жазған 19-ғасырлық миссионерлік авторлардың қатарында католик миссионері Фредерик Барага және англикан Фредерик О’Мира (суреттеме, осы бөлім) бар. Оттава тілінде сөйлейтін Эндрю Блэкбирд өз халқының тарихын ағылшын тілінде жазды; Оттава және Оңтүстік-Батыс Оджибве (Чиппева) диалектісінің грамматикалық сипаттамасы қосымшада сөздіктер, қысқа фразалар, сондай-ақ Он Буйрық пен Әкесіміздің дұғасының аудармаларын қамтиды. Оттава тілінің нақты транскрипциялары лингвист Леонард Блумфилдтің 1930-шы жылдардың соңы мен 1940-шы жылдардың басында Оттава тілінде сөйлейтіндермен жүргізген зерттеулеріне байланысты. 19-ғасырда Оттава тіліндегі отандық сауаттылық дәстүрі қалыптасты, Манитулин аралындағы Оттава тілінде сөйлейтіндер өз тілінде сауатты болды. Католик дінін қабылдаған Манитулин аралының Оттава халқы француз католик миссионерлерінен француз тілінің ықпалымен жазуды үйренді, ал методисттер мен англикандықтар ағылшын тіліне негіделген орфографияны қолданды. 1823 және 1910 жылдар аралығында Манитулин аралындағы Оттава тілінде сөйлейтін адамдар жазған құжаттарға ресми хаттар мен өтініштер, жеке құжаттар, ресми үнді тайпаларының ережелері, ресми жарияланымдар және жеке тұлғалар дайындаған халық санау мәлімдемелері кіреді. Манитулин аралынан шыққан Оттава тілінде сөйлейтін адамдар францискан миссионерлері құрған және 1896-1902 жылдар аралығында Мичиган штатының Харбор-Спрингс қаласында жарияланған Оджибве газеті – «Анишинабе Энамиад» («Дұға ететін үнді») газетіне мақалалар жазды. Бірақ, бұл туралы нақты дәлелдер жеткіліксіз.

Тарих

Тілдік өзгерістердің жалпы моделінде "бір ата-баба тілі (прототіл) диалектілерді дамытады, олар уақыт өте келе өзгерістердің жинақталуы арқылы ерекше тілдерге айналады". Тұқымдық тілдердегі жалғасқан өзгерістер диалекттердің пайда болуына әкеледі, олар да уақыт өте келе ерекше тілдерге айналады. 17 және 18 ғасырларда француз миссионерлері, әсіресе Иса қоғамы мен Реколеттер орденінің мүшелері, Оджибве тілінің бірнеше диалектілерін, соның ішінде жарияланбаған қолжазба Оттава грамматикалық жазбаларын, сөздер тізімін және сөздікті құжаттады. 19 ғасырда Оттава тілінде сөйлейтін Эндрю Блэкбирд Оттава халқының тарихын жазды, онда Оттава тілінің грамматикалық ерекшеліктері сипатталған. Пиггот сондай-ақ Оттава тілінің фонетикасының толыққанды сипаттамасын дайындады. Родс Оттава тілінің синтаксисін зерттеді, сөздік жасады, ал Валентин Говард Вебкамигадтың Оттава тілінің толық сипаттамалық грамматикасын жариялады.