Кіріспе

Румындық белсенді (1912-2003)

Элизабета Ризеа (28 маусым 1912 – 4 қазан 2003) – Солтүстік Валахияның Фаграш тауларындағы румындық коммунизмге қарсы партизан. 1989 жылғы Румыния революциясынан кейін ол Румынияның коммунизмге қарсы тұруының символына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кеңес әскері Румынияда коммунистік үкімет орнатты. Ризеяның ағасы, Ұлттық шаруалар партиясының жергілікті жетекшісі, сайлау күні құпия полициямен өлтірілген деген хабар бар, бірақ дереккөздер бұл 1946 жылы ма, әлде 1948 жылы ма екеніне келіспейді. Бұл Ризеяның күйеуін полковник Георге Арсенеску басқарған «Haiducii Muscelului» коммунизмге қарсы партизандық тобына қосылуға итермеледі. Элизабета топқа азық-түлік және жабдықпен қамтамасыз етті. Түрмеден босатылғаннан кейін де ол таулардағы коммунизмге қарсы күрескендерге азық-түлік пен ақпарат беруді жалғастырды. Арсенеску 1961 жылы тұтқындалған кезде, ол қайтадан сотталып, «халық жауы» (dușman al poporului) деп жарияланды және 25 жылға сотталды. Ол Мислеадағы әйелдерге арналған саяси тұтқындар лагеріне жіберілді, сондай-ақ оған шашын қырқып, денесін күйдіріп, қырғышпен ұрған. Түрмеден шыққаннан кейін ол шашызсыз және қалыңдықтары қиындыққа тап болғандықтан жүре алмады. 1989 жылы коммунизм құлағаннан кейін оның тарихы Люция Хосу Лонгиннің 1992 жылғы «Мемориал Дурери» деректі фильміндегі сұхбатынан кейін белгілі болды. 2001 жылдың мамыр айында Румынияның бұрынғы королі Михаил I Ризеяның Нучоарадағы үйіне барып қайтты.

Мұра

2006 жылы румыниялық телеарна жүргізген «Барлық уақыттағы ең ұлы 100 румыны» анықтау мақсатындағы сауалнамада ол 58-орынды иеленді. Коммунизмге қарсылық көрсетушілердің ескерткішін салу туралы ұсыныс жасалғанда, Ризеаның аты тізімде бірінші болып келді және румыниялық азаматтық ұйымдардан ең көп қолдауға ие болды. Бүгінде оның немерелерінің бірі – дифференциалдық геометрия профессоры Богдан Сучава. Яссы, Нукшоара, Тимишоара және Волунтари қалаларындағы көшелер Ризеаның құрметіне аталған.