Кіріспе

1797 жылы Франция мен Папалық мемлекеттер арасындағы келісім

Толентино шарты – Революциялық Франция мен Папалық мемлекеттер арасындағы бейбіт келісім. 1797 жылдың 19 ақпанында қол қойылған бұл шарт Папалық тарапқа капитуляциялау шарттарын жүктеді. Франция тарапынан Франция Директориясының Ағын орындағы елшісі Франсуа Како және өсіп келе жатқан генерал Наполеон Бонапарт, ал қарсы жағынан Папа Пий VI-ның куриясының төрт өкілі қол қойды. Бұл шарт Бірінші коалиция соғысы кезінде 1796-1797 жылдардағы Италия науқанынан кейін болған оқиғалардың бір бөлігі еді. Мантуя шайқасында, Арколь шайқасында және Риволи шайқасында австриялықтарды жеңгеннен кейін Бонапарттың Солтүстік Италияда жауы қалмады және ол Папалық мемлекеттерге назар аудара алды. Франция мен Папалық мемлекеттер арасындағы тоғыз айлық келіссөздерден кейін, 1797 жылдың ақпан айында 9 000 француз әскері Папалық Романья аймағына басып кірді, бұл Папаға француз шарттарын қабылдаудан басқа амал қалдырмады.

Шарттары

Келісім Болоньяда қол қойылған бұрынғы қарулы келісімнің қатал шарттарын растады, бұған дейін Папалық мемлекеттерден алынған 21 миллион лирге қоса 15 миллион лир қосылып, барлығы 36 миллион лирлік өтемақы белгіленді. Сонымен қатар, революцияның басында француз әскерлері басып алған паптық Авиньон қаласы және оның аумағы, Контат Венассин, Францияға ресми түрде берілді, бұл жарты мың жылдық паптық билікке нүкте қойды. Француздардың бұрын басып алған Рим папасының Романья, Феррара және Болоньядағы елшіліктері де Папалық мемлекеттерден алынып, жаңа құрылған Цизальпин Республикасына қосылды. Келісімде Ватиканнан өнер қазыналарын тәркілеу де ресми түрде бекітілді. Жүзден астам картина және басқа да өнер туындылары Париждегі Лувр мұражайына жіберілді. Француз комиссарлары Францияға не әкелуге болатынын таңдау және бағалау үшін кез келген ғимаратқа – қоғамдық, діни немесе жеке – кіру құқығын өзінде сақтады. Шарттың бұл бөлігі 1798 жылы басқа итальян мемлекеттерімен жасалған келісімдер арқылы бүкіл Италияға таратылды. Папалық мемлекетке қойылған басқа талаптардың ішінде, Римде "Папаны қорлаған" деп айыпталғандықтан халықтың наразылығынан қаза тапқан француз журналисі Хью де Басевильдің отбасына өтемақы төлеу және француз әскерлерінің соғыс аяқталғанға дейін Анконада орналасуына келісім беру де болды.

Сын

Француз терминдерінің ішінде көркем шығармаларды тәркілеу, немесе көптеген адамдар оны ұрлық және қарақшылық деп есептеген, сынға ұшырады және оның заңдылығына күмән туды. Ең қатал қарсыластарының бірі – Кватремер де Куинси болды, ол 1796 жылы «Мирандадағы хаттар» атты памфлет жазды. Онда ол өнер туындысы мен оның арналуы тиіс орын арасындағы берік байланысты растап, «туынды жасалған контексті жою оның түсініктілігіне қайтымсыз нұқсан келтіреді» деп мәлімдеді. Тәркіленген өнер туындыларының арасында Люций Юний Бруттың қола мүсінінің мәрмәр көшірмесі Парижде сақталған. Дегенмен, Наполеон құлағаннан кейін көптеген туындылар қалпына келтірілді, ал негізгі туындылар қазір Римдегі Ватикан бағында орналасқан. Ал Люций Юний Бруттың қола мүсіні Капитолий мұражайларына қайтарылды.

Салдары

Келісім Франция Директориясын қанағаттандырмады, олар әлі де Апостолдық Тақтың уақыттық билігін жоюды көздеді. Бір жыл өткен соң француз әскері Папалық мемлекеттердің қалған бөлігіне басып кірді және Пий VI-ны тұтқындап, Рим Республикасын орнатты.