Боливиядағы білім жүйесінің даму тарихы мен мәселелері
Education in Bolivia
Боливияда білім: қала мен село арасындағы айырмашылықтар, сауаттылық деңгейі, білім беру құқығының орындалуы (83.2%). Бастауыш білім жоғары, бірақ орта білімде кемшіліктер бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Боливиядағы білім беруге шолу Боливиядағы білім беру, Боливия өмірінің көптеген салаларындағыдай, елдің ауылдық және қалалық аймақтары арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Ауылдық жерлерде сауатсыздық деңгейі жоғары болып қалады, ал елдің қалған бөлігінде сауаттылық деңгейі артып келеді. Адам құқықтарын өлшеу бастамасы (HRMI) Боливияның кіріс деңгейіне сәйкес білім алу құқығын 83,2% ғана орындап отырғанын анықтады. HRMI білім алу құқығын бастауыш және орта білім алу құқықтарына бөліп қарастырады. Боливияның кіріс деңгейін ескере отырып, ел бастауыш білім беруде өзінің ресурстарына (кірісіне) сәйкес мүмкіндіктің 85,7% -ына жетіп отыр, ал орта білім беруде - 80,7% -ына ғана жетеді.
Overview of education in Bolivia
Education in Bolivia, as in many other areas of Bolivian life, has a divide between Bolivia's rural and urban areas. Rural illiteracy levels remain high, even as the rest of the country becomes increasingly literate. The Human Rights Measurement Initiative (HRMI) finds that Bolivia is fulfilling only 83.2% of what it should be fulfilling for the right to education based on the country's level of income. HRMI breaks down the right to education by looking at the rights to both primary education and secondary education. While taking into consideration Bolivia's income level, the nation is achieving 85.7% of what should be possible based on its resources (income) for primary education but only 80.7% for secondary education.
Тарих
Боливия тарихындағы саяси тұрақсыздық жалпы білім берудің дамуына тосқауыл қойды. Колониялық кезеңде білім беру элиталық отбасылардың ұлдарына тәрбиеші ретінде қызмет ететін аз ғана дін қызметкерлерімен шектелді. Олардың басты мақсаты – тек дінге өткізу болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін, барлық адамға арналған міндетті бастауыш білім беру және мемлекеттік мектептер жүйесін құруды көздейтін бірқатар амбициялық жарлықтар қабылданды, бірақ көп нәтижеге қол жеткізілмеді. 1900 жылға қарай мектептер көбінесе қалалық элитаға қызмет ететін болды. Елде кәсіптік немесе ауыл шаруашылығы білім беру орталықтары болған жоқ. Ересектердің тек 17 пайызы ғана сауатты болды. 1900 жылдардың басында Бельгиядан келген оқытушылар миссиясы отыз жыл ішінде ауылдық бастауыш білім берудің негізін қалады. 1931 жылы Элизардо Перес Титикака көлінің жанында үлкен ядролық мектеп (бестен сегіз сыныпқа дейінгі орталық мектеп) құрды. Ядролық мектептің білім беруін жақын ауылдардағы кішкентай серік мектептер толықтырды. Бұл үлгі Анд тауларында ауылдық білім берудің прототипіне айналды. Дегенмен, білім беру мүмкіндіктерінің нақты кеңеюі шектеулі болды. 1947 жылы сауатсыздықпен күресу туралы заң қабылданды, ол әрбір сауатты боливиялықтан кем дегенде бір адамды оқып-жазуға үйретуді талап етті және ересектердің сауатсыздығы үшін айыппұл салды. 1952 жылғы революция алдында ересектердің үштен бірінен азы ғана сауатты болды. 1956 жылғы заң 1980 жылдардың соңында қолданыста болған мемлекеттік білім беру жүйесінің негізін қалады. Үкімет алты жылдық бастауыш білім беру циклын, одан кейін төрт жылдық орта білім беру және екі жылдық жоғары білім беруді, бакалавр дәрежесімен аяқтады. 1969 және 1973 жылдарғы заңдар оқу бағдарламаларын жаңартты және жетіден он төрт жасқа дейінгі балалар үшін бес жылдық міндетті бастауыш білім беру циклын, одан кейін үш жылдық орта білім беру және төрт жылдық жоғары білім беруді енгізді. Жоғары білім берудің алғашқы екі жылы барлық студенттер ортақ бағдарламаны оқыды, ал келесі екі жылдық цикл студенттерге гуманитарлық ғылымдар немесе бірнеше техникалық салалардың біріне мамандануға мүмкіндік берді. Барлық курстар бакалавр дәрежесіне әкелді, ол университетке түсудің қажетті шарты болды. Жоғары білім беруді Боливия университеті және түрлі мемлекеттік және жеке институттар ұсынды. Боливия университеті – сегіз мемлекеттік университет пен бір жеке университеттен (1500 студенті бар Боливия католик университеті) тұратын консорциум, жоғары білімнен кейінгі білім беруді ұсынатын жалғыз оқу орны болды. 1989 жылы заңсыз жұмыс істеп жатқан тағы төрт жекеменшік мекеме болды. Басқа мектептер көркем өнер, коммерциялық өнер және техникалық салаларда, сондай-ақ мұғалімдерді даярлауда білім берді. 1989 жылы 100 мыңнан астам студентті қабылдаған Боливия университеті Паз Эстенссоро үкіметімен академиялық басшылардың мемлекеттік қаржыландырылатын жоғары білім беруді күрт қысқарту жоспары бар деген қорқынышына байланысты қақтығысқа түсті. Үкімет ашық қабылдау саясатының салдарынан академиялық стандарттардың төмендеуін тоқтату үшін жеке институттарды дамыту жоспарларын мойындады. Университет қаржысына байланысты дау 1988 жылы студенттік наразылықтарға әкелді, полиция елдің ең ірі университетіне, Ла-Пастағы 37000 студенті бар Сан-Андрес университетіне араласты. Боливияның Білім және мәдениет министрлігі ересектерге сауаттылық сабақтарын ұйымдастырды. 1980 жылдардың ортасына қарай балалардың сауаттылығын арттыру бағдарламасына 350 орталық пен 2000-нан астам мұғалім қатысты. Олардың жартысынан астамы Ла-Пас облысында орналасқан, онда халықтың үштен бірінен астамы тұрады. Алайда, бағдарламаның тиімділігі төмен болды; 1980 жылдардың ортасында 0,1293% құраған ересектердің сауаттылығының жақсаруы негізінен бастауыш мектептерге түсудің артуымен байланысты. 1973 жылдан 1987 жылға дейін бастауыш мектептерге түсетін мектеп жасындағы балалардың үлесі 76-дан 87%-ға дейін өсті. Білім беру шығындарының көп бөлігі персоналдық шығындарға, әсіресе операциялық бюджеттерге жұмсалды, күрделі жобалар мен кеңейтуге аз қаржы қалды. Қаржы жұмсалуы қалалық аймандарға қарай бұрылды. Боливияның 59000 мұғалімінің шамамен 60%-ы қалалық мектептерде жұмыс істеді. 1980 жылдардың басында және ортасында елдегі экономикалық дағдарыс білім беруге жұмсалатын қаржыға елеулі әсер етті. Сарапшылардың бағалауынша, 1985 жылы білім беруге жұмсалған шығын 1980 жылы тіркелген жалпы шығынның 40%-дан кем болды. Осы кезеңде білім беруге жұмсалатын жалкі өнімнің үлесі 3%-дан 2%-дан астамға дейін төмендеді. 1970 және 1980 жылдарда білім беру жүйесі оқуға түсу көрсеткіштерінде белгілі бір прогресске жеткенімен, 1980 жылдардың соңында да маңызды мәселелер сақталды. Орта мектеп студенттерінің саны сол жастағы халықтан екі есе жылдам өсті, ал университет студенттерінің саны 18-24 жастағы халықтан төрт есе жылдам өсті. Дегенмен, орта білім беру көптеген боливиялықтар үшін қол жеткілі емес болып қалды; орта білім беруге қабілетті жастағы адамдардың тек 35%-ы орта мектепке барып оқыды. Әйелдер мен еркектердің оқуға түсу көрсеткіштерінде де айқын айырмашылықтар болды. Әйелдердің оқуға түсуін арттыруға жасалған әрекеттер кедей отбасылардың қызметтеріне және бала күтіміне қатысты қиын экономикалық жағдайларға соқтықты. 1980 жылдардың соңында оқуды тастау көрсеткіштері де өте жоғары болды. Бірінші сыныптан түскен балалардың тек үштен бірі бесінші сыныпты аяқтады, 20%-ы орта мектепке түсті, 5%-ы жоғары білім беруді бастады және тек 1%-ы университет дипломын алды. Оқуды тастау көрсеткіштері қыздар мен ауылдық балалар арасында жоғары болды. 1980 жылдардың соңында испан тілі барлық деңгейде оқыту тілі болып табылды. Сынаушылар ауылдық мектеп оқушылары арасындағы жоғары оқуды тастау көрсеткіштеріне білінгвальді білім берудің (немесе мәдени-тілдік білім берудің) болмауы себеп деп айыптады.
Chronic political instability hindered the development of general education throughout Bolivia's history. In the colonial era, education was limited to a few clergy acting as tutors for the sons of elite families. Little effort was made to teach the Indians beyond the bare necessity to convert them. Independence brought a series of ambitious decrees calling for universal, compulsory primary education and a public school system; nonetheless, little was accomplished. By 1900 schools existed primarily to serve urban elites. No vocational or agricultural institutes existed in the country. Only 17 percent of the adult population was literate. A teaching mission from Belgium arrived in the early 1900s and, over a thirty year period, established a foundation for rural primary education. In 1931 Elizardo Perez founded a large nuclear school (a central school with five to eight grades) near Lake Titicaca. Smaller satellite schools in nearby settlements supplemented the nuclear school's offerings. This arrangement became the prototype for rural education in the Andes. Overall, however, little real expansion of educational opportunities occurred. A 1947 law calling for an end to illiteracy drew attention to the government's limited capacity for action in this area. It required that every literate Bolivian teach at least one other to read and write and levied fines for adult illiteracy. On the eve of the 1952 Revolution, less than one third of the adult population was literate. Legislation in 1956 laid the foundation for the public education system in force in the late 1980s. The government established a six year primary cycle followed by four years of intermediate schooling and two years of secondary school ending with the baccalaureate degree. Laws in 1969 and 1973 revised the curricula and instituted a five year primary cycle, theoretically compulsory between the ages of seven and fourteen, followed by three years of intermediate school and four years of secondary education. The first two years of secondary instruction consisted of an integrated program that all students followed; the second two year cycle permitted students to specialize in the humanities or one of several technical fields. All courses led to the baccalaureate degree, which was a prerequisite for entering the university. Higher education consisted of the University of Bolivia and a variety of public and private institutes. The University of Bolivia—a consortium of eight public universities and one private university (the 1,500 student Bolivian Catholic University) was the only postsecondary school that awarded degrees. At least four other private institutions were operating without legal authorization in 1989. Other schools offered technical training in the fine arts, commercial arts, and technical fields, as well as in teacher training. The University of Bolivia, which enrolled more than 100,000 students in 1989, was embroiled in a bitter conflict with the Paz Estenssoro government over what academic leaders feared were government plans to make drastic cuts in publicly financed higher education. The government acknowledged its plans to promote private institutions in an attempt to reverse a general decline in academic standards resulting from wide open admission policies. The impasse over university finances led to student protests in 1988, with police intervening in the country's largest university, the 37,000 student San Andrés University in La Paz. The Ministry of Education and Culture of Bolivia organized adult literacy classes. By the mid 1980s, approximately 350 centers and more than 2,000 teachers were dedicated to children's literacy programs. More than half were in the department of La Paz, where more than one third of the population. The program had little impact, however; improvements in the adult literacy rate, which stood at .1293% in the mid 1980s, primarily resulted from increased primary school enrollment. From 1973 to 1987, the percentage of school aged children enrolled in primary schools climbed from 76 to 87%. Most educational expenditures went for operating budgets, especially personnel costs, leaving little for capital programs and expansion. Spending remained skewed in favor of the urban areas. Approximately 60% of Bolivia's 59,000 teachers were employed in urban schools. The economic crisis that beset the country in the early to mid 1980s had a severe impact on educational spending. Analysts estimated that real education expenditures in 1985 were less than 40% of the total recorded in 1980. Over the same period, the percentage of the gross domestic product devoted to education dropped from 3% to less than 2%. Although the education system recorded some progress in enrollments in the 1970s and 1980s, serious problems remained as of the late 1980s. The number of secondary school students grew twice as fast as the population of that age group; the university student population grew more than four times faster than the total population of 18 to 24 year olds. Still, secondary education remained beyond the grasp of most Bolivians; only 35% of the eligible age group attended secondary school. Significant disparities also existed between male and female enrollment rates. Efforts to increase female attendance ran up against the harsh economic realities faced by poorer families who relied on their daughters' help with chores and childcare. As of the late 1980s, dropout rates also remained extremely high. Only one third of first graders completed the fifth grade, 20% started secondary school, 5% began their postsecondary studies, and just 1% received a university degree. Dropout rates were higher among girls and rural children. Only about 40% of rural youngsters continued their education beyond the third grade. Finally Spanish was the language of instruction at every level as of the late 1980s. Critics blamed the absence of bilingual education (or intercultural bilingual education, respectively) for the high dropout rates among rural schoolchildren.