Кіріспе

Бенджамин Константтың романы «Адольф» – Бенджамин Константтың француз классикалық романы, алғаш рет 1816 жылы жарық көрген. Онда Адольф есімді жас жігіт, граф П***-тің поляк сүйіктісі Эленорға ғашық болады. Олардың құпия қарым-қатынасы оларды достарынан және қоғамнан оқшаулайды. Роман сыртқы келбеттің дәстүрлі сипаттамаларын толығымен жоққа шығарып, сезімдер мен ой-сананың егжей-тегжейлі баяндалуына баса назар аударады. Констан романды 1806 жылдың 30 қазанында бастап, 1810 жылға дейін аяқтады. Ол оны аяқтамас бұрын жеке таныстарына және шағын тыңдаушыларға оқып көрсеткен. 1816 жылдың маусымында Лондон мен Парижде алғаш рет жарық көргеннен кейін, роман үш рет қайта басылды: 1816 жылдың шілдесінде (жаңа алғы сөзбен), 1824 жылдың шілдесінде Парижде (8-тарауға түзетулермен, үшінші алғы сөзбен) және 1828 жылы. Көптеген нұсқалар кездеседі, олардың көпшілігі Констанның сәл архаикалық правописасына және пунктуациясына енгізілген өзгерістер болып табылады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Адольф – үкімет министрінің ұлы. Оның көңілсіздігі және жабық мінезі ерте жасынан қалыптасқан, ал әлемдегі ақымақтық пен екіжүзділік туралы көрігін білдірген қарт доспен болған әңгімелері оның өміріне көмектесудің орнына кедергі келтірді. Романның бастапқысында ол 22 жаста, Геттинген университетін бітіріп алған. Ол Германиядағы Д*** қаласына сапар шегеді, онда нұрлы ханзаданың сарайына жақындасады. Ол онда болған кезде жағымсыз әзілдерімен танымал болады. Досының сүйіншіге салу жоспары оған Конт де П***-нің 32 жастағы сүйіктісі, әдемі поляк босқыны Эленормен де сондай әрекет жасауға ұқтырады. Сүйіншіге салу сәтті аяқталады, бірақ екеуі де ғашық болып, қарым-қатынастары оларды қоршаған адамдардан оқшаулайды. Соңында Адольф Эленор үшін болашақтағы мүмкіндіктерін құрбан ететінін түсініп, алаңдай бастайды. Ол оны алты айға қалуға көндіреді, бірақ олар ұрысады. Эленор граф де П***-тен ажырасып, екі баласын тастап, оның қасында болу үшін және ол дуэльде жарақат алғаннан кейін күтім көрсетеді, ол өзін оған тиянақсыз қарызкер сезінеді. Адольф Д*** қаласынан кеткенде Эленор оның соңынан ілеседі, бірақ Адольфтің әкесі оны Адольфтің туған қаласынан қуады. Адольф ашуланып, олар Польшадағы Эленордың жаңадан иеленген мүлкіне барады. Алайда, әкесінің досы, барон де Т***, Адольфті мансабы үшін Эленормен ажырасуға уәде беруге итермелейді. Уәдесі жазылған хат Эленорға жіберіледі, ал соққы оның өліміне алып келеді. Адольф өмірге деген қызығушылығын жоғалтады, ал кітаптың басындағы бөтендік сезімі одан да ауыр түрде қайта оралады.

Дау

Романның жазылуына Константтың мадам де Сталь және Шарлотта фон Харденбергпен болған қарым-қатынастары ықпал етті, ал жарық көрген кезде ол роман-а-ключ деп кеңінен саналды. Констант наразылық білдіріп, Лондонның Morning Chronicle газетіне (1816 жылғы 23 маусымда) жолдаған хатында мұндай ойшаулықты, яғни көркем шығарма мен өмір арасындағы сәйкестікті жоққа шығарды. Алғы сөздің екінші басылымын жазуға осы наразылығы себеп болды. Романды "редактор" жазған хаттармен шектеу авторды туындыдан алшақтату мақсатын көздейді. Дегенмен, оның өмірбаянындағы тұлғалар мен романдағы кейіпкерлердің арасындағы айқын ұқсастықтар содан бері көптеген болжамдарға орын берді.

Фильмге бейімделу

Роман 1968 жылы Бернар Тубланк-Мишельдің режиссерлігімен, Улла Якобсон, Жан-Клод Дофин және Филипп Нуарет қатысқан "Адольф немесе жастық шақ" фильміне бейімделді. Роман 2002 жылы Бенуа Жако режиссерлік еткен және Эленор рөлінде Изабель Аджани ойнаған фильмге де бейімделді.