Кіріспе

Эдвард Булвер-Литтонның 1842 жылы жазылған романы «Зануни» – махаббат пен оккульттік ізденістер туралы повесть. Автор кіріспе сөзінде мойындайды: «Бірнеше жыл бұрын, жастығымда, жазушылық жолымда немесе өмірімде, Розенкрейцерлер деп белгілі ерекше ағымның нағыз бастауын және негіздерін білуге ниеттендім». Ол қолға "түсініксіз шифр" деп сипаттаған қолжазбаны алды, және автордың жеке түсіндіруі арқылы ол «Зануни» романына айналды. Онда басты кейіпкері Занунидің, оккульттік күштерге ие және мәңгілік өмірдің құпиясын білетін адамның тарихы баяндалады.

Кейіпкерлер

Негізгі кейіпкерлер: Глиндон есімді ағылшын джентльмені де Виолаға ғашық, бірақ үйлену туралы ұсыныс жасауға шешім қабылдамайды, содан кейін оккульттік зерттеулермен айналысу үшін махаббатынан бас тартады. Оқиға 1789 жылы, Франция революциясы кезінде өрбуімен. Оның ұстазы Мейнор оны махаббатқа түсуден сақтандырады, бірақ Занони ескертуге құлақ салмайды. Ақырында ол Виолаға үйленеді және олардың баласы болады. Занони адамгершілігі артып, өлместік сыйынан айырыла бастайды. Соңында Франция революциясы кезінде гильотинада қаза табады.

Тақырып

Болвер Литон готика өнерін жандандырып, Виктория дәуіріне сай поэзиясын көркемдеді. "Занони" романында Болвер Литон төрт элементке байланысты терең Розенкрейцерлік құпияларға сілтеме жасайды, осы құпияларды тек Розенкрейцерлер ғана аша алады және олардың көмегімен түпкі мақсатқа – өмір эликсирін табуға, өлместік пен мәңгілік жастыққа қол жеткізеді. Бұлдың бәрі Занони өзінің басынан өткен оқиғаларда бейнеленген: ол Вавилон дәуірінде барлық адамдық құштарлықтан бас тартып, өлместікке қол жеткізген, бірақ Франция революциясы кезінде махаббатқа беріліп, қайтадан адам болып, нәтижесінде гильотинада қаза тапты. "Занони" есімі халдей тіліндегі "zan" түбірінен шыққан, ол "күн" деген мағынаны білдіреді, ал басты кейіпкерге күнге тән қасиеттер берілген.

Аргумент

Платониялық және неоплатониялық тұрғыдан алғанда, Занони Платонның «Федр» кітабында қарастырылған төрт түрлі құдайлық мабындық (немесе құдайлық ақымақтық) тақырыбын оятуда: яғни, болжамдық, баулу, поэзиялық және махаббат мабындығы. Осы төрт арқан бүкіл туындының құрылымын өріп, құдайлық мабындық атмосферасын жасайды. Тіпті Занонидің адам болуға қайта оралысуға жасаған тынысы да соңғы құрбандығы арқылы қасиеттілікке (апотеозаға) жетеді.

Дизраелидің болжамы

Оккульттік жазушы С. Нельсон Стюарттың пікірінше, Балвер Литон Розенкрейцерлік және оккульттік білімді жақсы меңгерген, оның барлығын "Занони" романында қолданады; ол Дизраэли туралы болжамында Астрология саласындағы терең білімін де көрсетеді: "Ол, лауазымда болсын болмасын, өте жоғары мәртебеде, зор қайғыға ұшырап, және жақсылық әкелетін Юпитер планетасының барлық керемет әсерлерімен қоршалған күйде қайтыс болады".

Ықпал

Бұл – Балуэр Литонның досы Чарльз Диккенске "Екі қаланың әңгімесін" қалай аяқтау керектігін ойлануға ұяратқан Занунидің соңғы құрбандығы. Зануни үнді жазушысы Манилал Двиведе Гуджарати тіліндегі "Гулабсинх" (1897) романына бейімделді. Зануни Ширли Хаззардтың "Венераның транзиті" кітабында еске алынады: "Оның креслосының жанындағы кітап қарындашпен белгіленген бетке жабылып тұрды. Ол кітапты алып, омыртқасын оқыды: "Зануни. Ұлыбритания лорды Литтонның романы". Мұндай кітаптың осындай бөлмеде болуы мүмкін. Бірақ оның сыртқа шығып, ашылып, оқылып жатуы ақылға сыймас еді."

Дэвид Боуи өмірін өзгерткен 100 кітаптың тізімін жасағанда, ол Zanoni кітабын да қосты.

Есік қақпасының күзетшісі

Глиндонға сөйлеген сөзінде Межнур Қорғаушы туралы былай дейді: "Біліңдер, кемінде, біздің барлығымыз – ең жоғары және ең даналарымыз – шынайы шындықты мойындап, шектен өткендердің алғашқы қорқынышты міндеті оның үркітіліс тудыратын және қорқынышты Қорғаушысын жеңіп, бағындыру болды". Немец антропософы Рудольф Штайнердің айтуынша, Есік Қорғаушысы – бұл астралдық табиғаттағы нақты тұлға, оны осы романға Бульвер-Литтон ойдан шығарған. Самаэль Аун Вейор Адонаиді Занонидің нағыз Ұстазы және Есік Қорғаушысын психологиялық "Мен" немесе қайта тууға ұшыраған эго деп атайды.