Кіріспе
Эфиопиядағы Гондар дәуіріндегі императорлардың бекіністі патшалық орны – Фасил Гебби. Бұл бекініс Эфиопияның Амхара аймағындағы Гондар қаласында орналасқан. Ол 17 ғасырда император Фасилидес құрған және эфиопиялық императорлардың резиденциясы болған. Оның бірегей сәулетінде португал, индус және араб мәдениеттерінің әсері көрінеді. Тарихи маңызы мен сәулеттік ерекшеліктері үшін 1979 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Кешенге Фасилидес сарайы, Иясу I сарайы, Давит III залы, императрица Ментеваб сарайы, Иоганн I кеңсесі мен кітапханасы, император Бакаффаның банкет залы, атқоралар және үш шіркеу кіреді: Асасаме Кэддус Микаэль, Эльфинг Гиоргис және Гемджабет Мариам. Император Фасилидес бұрынғы дәстүрді бұзып, Гондар қаласын астана етіп құрды, оның салыстырмалы тұрақтылығы қаланың тарихи маңыздылығын арттырды. Астанада Фасилидес Фасил Гебби, яки Фасилидес қамалын салуға бұйрық берді. Кейінгі императорлар – Иоганн I, Иясу I және Давит III осы императорлық кешенде өз құрылыстарын салып, аумақты кеңейтті. Ғимараттар қоңыр базальттан тұрғызылып, жергілікті шарап түстес туфпен әшекейленген. Сарайлар қамал сияқты көрінеді және көбінесе суреттермен, жарықтандырылған қолжазбалармен безендірілген, олар әдетте шіркеулер мен ақсүйектер үшін жасалған. 1648 жылы сарайға келген Йемен елшісі Хасан ибн Ахмад әл-Хаймидің айтуынша, Фасилидес сарайын салған сәулетші – бұрын император Сусень I-нің Данқаздағы сарайында жұмыс істеген үнділік Абдал Керим болған. Патшалық жылнамалары Иоганн I және Иясу I сарайларын "қабілетті, зиялы және жақсы даңқты" эфиопиялық сәулетші Вальда Гиоргис салғанын хабарлайды. Жұмыс күшін негізінен жергілікті эфиопиялық яһудилер (Бета Израиль) қамтамасыз етті, олардың ішінде Кайла тайпасы дәстүрлі түрде құрылысшы, металл өңдеуші және ағаш ұстасы болып жұмыс істеді, бұл мамандықтар халық арасында төмен бағаланды. Сарайға қатты әсерленген әл-Хайми оны тас пен әкпен салынған үлкен үй және "таңғажайып ғимараттардың бірі, таңғалуға лайық және ең әдемі кереметтердің бірі" деп сипаттады. Сарай патша отбасының резиденциясы болды. 1696 жылы император сарайына келген армян Ходжа Мурад, олардың кем дегенде 80 патша баласы "көшеде жүргенін" мәлімдеді. 1950 жылдардың соңында Фасил Геббиге барған Томас Пакенхам сарайлар арасында императорлық қаланың павильондары мен киосктерінің қалдықтары бар екенін байқады. Фасил Геббидегі көптеген ғимараттар сол кездегі оқиғалардан зардап шекті, бірақ бұл орын 1930 жылдардың соңында итальяндық басқыншылар және Эфиопия тәуелсіздік алғаннан кейін қайта жаңартылған ғимараттарға толы. 1979 жылы ЮНЕСКО бұл орынды Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізіп, шешімінде оның 17 ғасырдың басында пайда болған және көптеген жылдар бойы эфиопиялық сәулетке әсер еткен Тана көлінің солтүстігіндегі қазіргі эфиопиялық өркениеттің адал бейнесі екенін мәлімдеді. Фасил Геббиге сондай-ақ император Фасилидеске тиесілі құрылыс – Фасилидес моншасы және Кускамдағы императрица Ментевабтың дебре ፀሐይ ቍስቋм кіреді, ол елдің ең маңызды туристік орындарының бірі саналады.
The Fasil Ghebbi is a fortress located in Gondar, Amhara Region, Ethiopia. It was founded in the 17th century by Emperor Fasilides and was the home of Ethiopian emperors. Its unique architecture shows diverse influences including Portuguese, Hindu, and Arab characteristics. Because of its historical importance and architecture, the fortress was inscribed as a UNESCO World Heritage Site in 1979. The complex of buildings includes Fasilides' castle, Iyasu I's palace, Dawit III's Hall, Empress Mentewab's castle, a chancellery and library from Yohannes I, a banqueting hall from the emperor Bakaffa, stables, and three churches: Asasame Qeddus Mikael, Elfign Giyorgis and Gemjabet Mariyam. Emperor Fasilides broke with this tradition of progressing through the territories, and founded the city of Gondar as his capital; its relative permanence makes the city historically important. Within the capital, Fasilides ordered the construction of an imposing edifice, the Fasil Ghebbi or Fasilides castle. Subsequent emperors such as Yohannes I, Iyasu I and Dawit III built their own structures in the same imperial compound, expanding the enclosure considerably. The buildings were of brown basalt with ornament of local wine coloured tuff. The palaces had a fortress like appearance and were often embellished by paintings and illuminated manuscripts, which were usually made for the churches and nobles. According a Yemeni ambassador, Hassan ibn Ahmad al Haymi who visited the palace in 1648 when it was only a few years old, the architect behind the edifice of Fasilides was an Indian named Abdal Kerim who had previously worked on the palace of Emperor Susenyos I at Danqaz. The Royal Chronicles report that the edifices of Yohannes I and Iyasu I where built by an Ethiopian architect named Walda Giyorgis, who was described as "able, intelligent, and of good renown." The manual labor was primarily supplied by the local Ethiopian Jews (Beta Israel), particularly the Kayla clan who traditionally worked as masons, metalsmiths and carpenters, occupations seen in low repute by the general population. Al Haymi, who was greatly impressed with the palace, describes it as a great house of stone and lime and "one of marvellous of buildings, worthy of admiration, and the most beautiful of outstanding wonders." The palace served as the residence of the royal family, an Armenian in Ethiopian imperial service Khoja Murad, visited the imperial palace in 1696 and claimed that they were at least 80 royal children who "ran around indiscriminately". Visiting the Fasil Ghebbi in the late 1950s, Thomas Pakenham observed that "dotted among the palaces are what remains of the pavilions and kiosks of the imperial city". A large number of the buildings at Fasil Ghebbi did not survive the events of the time, but the place is still rich in buildings that were renovated both by the Italian occupiers in the late 1930s and after Ethiopia regained its independence. The site was declared a World Heritage Site by UNESCO in 1979, which stated in its decision that it faithfully represents modern Ethiopian civilization at north of Lake Tana which appeared in the early 17th century and influenced Ethiopian architecture for many years. Fasil Ghebbi also includes the Fasilides Baths, a construction which is also attributed to Emperor Fasilides, and the ደብረ ፀሐይ ቍስቋም of Empress Mentewab in Kuskam, which is considered one of the most important tourist destinations in the country.
Сипаттама
Фасил Гебби шамамен бір аумақты алып жатыр. Оның оңтүстігінде Гондар қаласының базар алаңы – Адабабай орналасқан, онда императорлық жарлықтар жарияланып, әскерлер көрсетіліп, қылмыскерлер жазаланған; қазір ол қалалық саябаққа айналдырылған. Дәуит залы қоршаудың солтүстік бөлігінде, Бакаффаға жататын және Асасаме Кеддус Микаел шіркеуіне іргелес орналасқан. Көпте "Ән үйі" деп аталатын бұл ғимараттың аты, Стюарт Мунро Хейдің пікірінше, амария тіліндегі "диван үйі" немесе "тақ үйі" мағынасын беретін "софан бет" сөзінің "ән үйі" мағынасындағы "зафан бет" деп қате түсінілгендіктен туындаған болуы мүмкін. Мунро Хей оны "оңтүстік-шығыс бұрышында дөңгелек мұнарасы бар бір қабатты ғимарат" деп сипаттайды, сондай-ақ солтүстік-шығыс бұрышында кішкентай дөңгелек мұнараның іздері мен солтүстік-батыс бұрышында "көп бөлігі құлап қалған" шаршы мұнараның іздері бар екенін айтады. Ғимараттың ішкі бөлігі – жалғыз ұзын зал, оған "әдеттегі аркалы терезелер мен есіктер арқылы жарық түсіп, кіруге болады". 2002 жылғы мәліметтерге сәйкес, Дәуит залының шатыры жоқ. Фасил Геббиді он екі қақпамен қоршалған қоршау қабырғасымен қоршап тұрады. Бұл қақпалар сағат тіліне қарсы бағытта орналасқан: Адабабайға ашылатын Фит Бер (сондай-ақ Жан Текле Бер деп те аталады); Wember Ber (Төрелер қақпасы); II Иясудың билігі кезінде шайқаста қираған көпірге ие болған Тазкаро Бер (Құрбандық қақпасы); Азай Текуре Бер (Азай Текуре қақпасы), бұрын Адабабай Текле Хайманот шіркеуіне көпірмен қосылған; Аденагер Бер (Жіпшілер қақпасы), Гондардың тоқымашылар ауданындағы Кэддус Рафаэль шіркеуіне көпірмен байланысты; Қуали Бер (Патшайымның қызметшілері қақпасы), Эльфин Гиорг шіркеуінің қазіргі кіреберісіне жақын; Имбилта Бер (Музыканттар қақпасы); Эльфигн Бер (Жеке кеңсе қақпасы), Фасил Геббидің жеке пәтерлеріне кіруге мүмкіндік берген; Бальдерас Бер (Жылқы әскерінің командирі қақпасы); Рас Бер (Рас қақпасы), сондай-ақ Қвареньох Бер (Қвара халқының қақпасы) деп те белгілі; Эргэб Бер (Кептерлер қақпасы), сондай-ақ Кечин Ашава Бер (Сыйлықтар қақпасы) деп те аталады; Инқое Бер (Княгиня Инқое қақпасы, Императрица Ментеуабтың анасы); және Гимжабет Мариям Бер (Мариямның қазынасы қақпасы), Гимжабет Мариям шіркеуінің маңына жетелейді.