Кіріспе

Туат (көпше түта) – ежегір ирланд тіліндегі гельдік Ирландияның негізгі саяси және юрисдикциялық бірлігін білдіретін термин. Туат географиялық аумақты да, сол аумақта тұратын халықты да көрсетеді.

Әлеуметтік құрылым

Ертедегі ирланд тілінде бір шаңырақта шамамен 30 адам тұрған. "Триха-сет" ("отыз жүздік") – 100 шаңырақтан немесе шамамен 3000 адамнан тұратын аудан. "Туат" бірнеше "триха-сеттерден" құралғандықтан, кемінде 6000 адамды қамтыған. "Туаттың" халқы 9000-нан да көп болуы мүмкін. Әр "туат" – өз басқарушысы, жиналысы, сот жүйесі және қорғаныс күштері бар дербес бірлік болатын. "Туаттар" өзара қорғану үшін конфедерацияларға біріккен. Географиялық орналасуы мен аймақтың билеуші ​​әулеттерімен байланысына қарай "туаттардың" мәртебесінде иерархия болған. "Туаттардың" ұйымдастырылуы көбінесе 7 ғасырда жазылған ирланд заңдары – "Брейхон заңдарында", сондай-ақ "Фенехас" деп белгілі заңдарда егжей-тегжейлі сипатталған. Ескі ирланд саяси жүйесі Элизабет тағына отырған кезде және одан кейін өзгертілді, біртіндеп жаңа отаршылдық жүйедегі барондықтар мен округтер жүйесімен алмастырылды. Білімнің жоғалуы салдарынан Ирландиядағы ескі аумақтық бірліктер туралы, әсіресе "триха-сет" пен "туат" арасында шатасу туды. Кейбір жағдайларда олар бір-біріне жақын, ал кейбіреулері мүлдем басқа өлшемдерге ие болған сияқты. "Триха-сеттер" негізінен әскери бөлімдерді есептеу үшін қолданылған; атап айтқанда, белгілі бір халық қанша әскер жиналай алатынын анықтау үшін. Бұл Ирландияның ұсақ патшалықтарының аумақтық бөлінісі кем дегенде Темір ғасырынан бері сақталғанын көрсетеді.

Этимология

Туат ежелгі ирланд тілінде «халық», «ел, территория» және «территория, ұсақ патшалық, ежелгі Ирландияның саяси және сот юрисдикциясының бірлігі» деген мағыналарды білдіреді. Қазіргі ирланд тілінде ол tuath деп жазылады, fada белгісіз, және көбінесе «ауылдық аймақтарды» немесе «елді» (қаладан өзгеше, «ауылды» сияқты) білдіру үшін қолданылады; алайда тарихи мағынасы да түсініледі және қолданылады.