Мистер Мидшипман Изи: Теңіз саяхаты мен философиясы

Кіріспе

Фредерик Марриаттың 1836 жылғы романы «Мидшипмен Еси» – британдық Корольдік теңіз флотының зейнеткер капитаны Фредерик Марриаттың 1836 жылы жазған романы. Роман Наполеон соғыстары кезінде өтеді, сол соғыстарда Марриат өзі де көзге түскен.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Қарапайым - ақымақ ата-ананың баласы, оларды еркелеткен. Оның әкесі өзін философ санайды, "адам құқықтары, теңдік және соның бәрі; әр адам жердің өз үлесін мұраға алу үшін туған, қазіргі уақытта бұл құқық тек шамалы шекте ғана мойындалады, яғни шамамен алты футқа дейін, себебі біздің бәріміз қабірімізді мұралаймыз және оны даусыз иеленуге құқылымыз". Бірақ Есідің философиясын ешкім тыңдамады. Әйелдер ер адамдардың құқықтарын мойындамай, оларды әрқашан жаңсақ деп жариялады; ал Мырза Easy-ді көріп қалған джентльмендердің бәрінің мүлкі болғандықтан, олар мүлкі жоқ адамдармен бөлісудің артықшылықтарын сезе алмады. Дегенмен, олар оған пікір таласуға рұқсат берді, ал өздері оның портвейнін талқылады. Шарап жақсы болды, бірақ пікірталастар одан да жақсырақ, және біз осы дүниедегі нәрселерді сол күйінде қабылдауымыз керек". Өспірім шағына жеткен кезде, Easy әкесінің көзқарасын қабылдайды, тіпті жеке меншікке сенуін тоқтатады. Easy теңдік қоғамын ең жақсы мысал деп санайтын әкесінің ықыласымен теңіз флотына қосылады, және төменгі палубадағы теңізші Мести (Мефистофель Фауст) есімді, Африкада ханзада болған, қашқан құлмен дос болады. Мести Easy-дің философиялық ойларына құлықты, себебі олар оған "жас джентльмендерге қазан қайнату" сияқты қарапайым жұмысынан жоғары көтерілуге мүмкіндік беретіндей көрінеді; бірақ Мести кемеде капрал болып тағайындалып, тәртіпке жауапкер болғаннан кейін, ол ойын өзгертеді: "Енді соңғы кезде көп ойланып, барлық күшіммен теңдік дегенің бәрісі де әуесқойлық екенін түсіндім". "Әуесқойлық па, Мести? Неге? Сен бұрын басқаша ойлағансың ғой". "Иә, Мырза Easy, бірақ сонда мен барлық жас джентльмендерге чайник қайнататынмын. Енді мен кемеде капралмын және таяқ ұстаймын, енді олай ойламаймын". Бір жағынан, Мести осы романның нағыз кейіпкері, себебі ол Easy-ді Жерорта теңізіндегі британдық кемелерде саяхаттап жүргенде, импульсивті 17 жасар баланың өзіне салған бірнеше қиындықтан шығарып алады. Easy өз ойларына қарамастан, білікті офицерге айналады. Анасы қайтыс болып, үйіне оралғанда, әкесінің есінен жаңылып, ақымақ болғанын көреді. Easy senior бас сүйегіндегі френологиялық дөңестерді азайту немесе ұлғайтуға арналған аппарат ойлап тапқан, бірақ өзінің мейірімділігін бақылайтын дөңесін азайтуға тырысқанда, аппарат оны өлтіреді. Easy әкесі жұмысқа алған қылмыстық қызметкерлерді қуады, мүлікті жөнге келтіреді, жалға алушылардан аренда ақысын талап етеді және төлемегендерді үйінен шығарып жібереді. Жаңа табысымен, ол теңіз флотын тастап, жеке кеме жасап, Сицилияға қайтып, қалыңдығы Агнеске ие болады. Ол енді жас матрос емес, бай джентльмен болғандықтан, оның отбасы одан бас тарта алмайды, және ол Агнеспен бақытты өмір сүреді.

Easy is the son of foolish parents, who spoiled him. His father regards himself as a philosopher, with a firm belief in the "rights of man, equality, and all that; how every person was born to inherit his share of the earth, a right at present only admitted to a certain length that is, about six feet, for we all inherit our graves, and are allowed to take possession without dispute." But no one would listen to Mr Easy's philosophy. The women would not acknowledge the rights of men, whom they declared always to be in the wrong; and, as the gentlemen who visited Mr Easy were all men of property, they could not perceive the advantages of sharing with those who had none. However, they allowed him to discuss the question, while they discussed his port wine. The wine was good, if the arguments were not, and we must take things as we find them in this world." By the time he is a teenager, Easy has adopted his father's point of view, to the point where he no longer believes in private property. Easy joins the navy, which his father believes to be the best example of an equal society, and Easy becomes friendly with a lower deck seaman named Mesty (Mephistopheles Faust), an escaped slave, who had been a prince in Africa. Mesty is sympathetic to Easy's philosophizing, which seems to offer him a way up from his lowly job of "boiling kettle for de young gentlemen"; but once Mesty is promoted to ship's corporal and put in charge of discipline, he changes his mind: " now I tink a good deal lately, and by all de power, I tink equality all stuff." "All stuff, Mesty, why? you used to think otherwise." "Yes, Massa Easy, but den I boil de kettle for all young gentleman. Now dat I ship's corporal and hab cane, I tink so no longer." In some way Mesty is the real hero of the novel, as he pulls Easy out of several scrapes the impulsive 17 year old gets himself into as he cruises the Mediterranean on several British ships. Easy becomes a competent officer, in spite of his notions. His mother dies, and he returns home to find his father is completely mad. Easy senior has developed an apparatus for reducing or enlarging phrenological bumps on the skull, but as he attempts to reduce his own bump which controls benevolence, the machine kills him. Easy throws out the criminal servants his father has employed and puts the estate to rights, demanding back rents from the tenants, and evicting those who will not pay. Using his new found wealth, he formally quits the navy, rigs out his own privateering vessel, and returns to Sicily to claim his bride Agnes. As he is a wealthy gentleman now, no longer a junior midshipman, her family cannot refuse him, and he and Agnes live happily ever after.

Киноға бейімделу

Роман Ұлыбританияда екі рет оқиғалық фильм ретінде бейімделді: 1915 жылы Морис Элви режиссерлік еткен үнсіз фильм, «Midshipman Easy», және 1935 жылы дыбысты фильм, «Midshipman Easy», Кэрол Рид режиссерлік еткен.