Кіріспе

Муронг Цзюнь (; 319–360), Сяньбэй атауы Хелайба (賀賴跋), сый есімі Сюаньин (宣英), сондай-ақ қайтыс болғаннан кейін Бұрынғы Ян императоры Цзиньчжао (前燕景昭帝) ретінде танымал, Қытайдың Бұрынғы Ян әулетінің екінші және соңғы билеушісі болды. Ол бастапқыда Шығыс Цзинь құрған Ян патшасы атағын алған, бірақ кейін 353 жылы император атағын жариялады. Оның билігі тұсында мемлекет қазіргі Ляонин және Хэбэйдің бір бөлігін иеленуден бастап, Сары өзеннің солтүстігіндегі дерлік барлық аумаққа және Сары өзеннің оңтүстігіндегі маңызды иеліктерге дейін кеңейді. "Цзинь кітабында" Муронг Цзюньнің шамамен екі метр бойы болғаны және әсерлі келбеті болғаны айтылған.

Ерте мансап

Муронг Цзюнь 319 жылы туған, оның әкесі Муронг Хуан әлі де әкесі Муронг Хуидің мұрагері болған, Цзинь Ляодун герцогы атанған кезде. Жастық шағында ол әдебиет және әскери істерде білімді деп есептелді. 333 жылы әкесі әкесінің орнын басып алғаннан кейін, ол мұрагер атанды, және бұл мәртебесін әкесі 337 жылы Ян патшасы атағын алғаннан кейін, ал 341 жылы Цзинь бұл атақты ресми мойындағаннан кейін де сақтап қалды. Тарихи мәліметтерде Муронг Хуанның Муронг Цзюньнің кіші інісі Муронг Баны да мұрагер деп қарастырғаны, Муронг Баның зиялылығына тәнті болғаны, бірақ шенеуніктері оны бұл шешімнен қайтарғаны айтылады; сонымен қатар, осы дереккөздер Муронг Цзюньнің Муронг Баға деген қызғаныш пен үрей сезіміне осы жағдай себеп болғанын көрсетеді. Егер бұл рас болса, Муронг Цзюнь билік құрған кезінде інісіне маңызды өкілеттік беруіне бұл кедергі болмады. Оның әскерге жетекшілік еткені туралы алғашқы тарихи жазба 344 жылы тіркелді, ол өзінің ағасы Муронг Пингпен бірге Дайға қарсы әскерге басшылық етуге тағайындалды, бірақ Дай патшасы Туоба Шийцзян әскерімен шайқасудан бас тартқандықтан, ірі шайқас болған жоқ. 346 жылы Муронг Хуан оған Буйоға (қытай тілінде Fuyu (夫餘)) қарсы әскерге басшылық етуді тапсырды, бірақ нақты басшылықты оның ағасы Муронг Ке жүзеге асырған сияқты. Бұл әскер Буйоның астанасын және оның патшасы Хён Буйоны (玄王) жаулап алуда сәтті болды. 348 жылы Муронг Хуан қайтыс болды. Муронг Цзюнь оның орнына Ян патшасы болды.

Ян ханзадасы ретінде

349 жылы қарсыласы Кейінгі Чжао императоры Ши Ху қайтыс болғаннан кейін, Кейінгі Чжао Ши Худың ұлдарымен және асырап алған немересі Ши Минмен (кейіннен өзінің тегін әкесінің бұрынғы тегі "Ран" деп өзгертті) ішкі соғысқа түсті. Муронг Баның ұсынысы бойынша (осы кезде ол Муронг Чуй деп аталды; толық мәлімет үшін Муронг Чуйдің мақаласын қараңыз), Муронг Джун Кейінгі Чжао аумағына кеңейтуге дайындалды. Ол Муронг Ке, Муронг Пинг, Ян Ву және Муронг Чуиді бас генералдар етіп тағайындап, Кейінгі Чжаоның шекара аймағына қарсы ірі шабуылға дайындады. 350 жылы көктемде Муронг Джун шабуылға шықты және маңызды Jicheng (薊城, қазіргі Бейжің) қаласын тез басып алды. Муронг Джун содан кейін астананы Лончжэннен (龍城, қазіргі Цзиньчжоу, Ляонин) Jicheng-ке көшірді. Ұзақ өтпей, бүкіл Ючжоу (幽州, қазіргі Пекин, Тяньцзинь және солтүстік Хэбэй) бұрынғы Янның иелігіне көшті. Содан кейін ол оңтүстікке қарай жорығын жалғастырды, бірақ Кейінгі Чжао генералы Лубо Заодан (鹿勃早) жеңіліске ұшырағаннан кейін уақытша тоқтатты. Муронг Джун 350 жылы қыста жорығын қайта бастады, себебі Ран Мин, осы уақытқа дейін Ран Вэй мемлекетін құрған, Ши Цзи басшылығымен Кейінгі Чжаоның қалдықтарымен күресіп жатты. Ол тез арада Джи провинциясындағы (冀州, қазіргі Хэбэй орталығы) бірнеше округтерді басып алды, Ши Цзидің уақытша астанасы Сянгуоға (襄國, қазіргі Синтай, Хэбэй) жақындады. Ран Миннің шабуылынан кейін Ши Цзи 351 жылдың басында Муронг Джуннан көмек сұрады, императорлық мөрлерді беруге ұсыныс жасады (бірақ олардың өзінде мөрлер болмады). Муронг Джун өзінің генералы Юэ Ванды Ши Цзи мен оның генералы Яо Сянға қосылуға жіберді, олардың біріккен күштері Ран Минді ауыр жеңіліске ұшыратты, Ран Минді Xiangguo-ны қоршаудан уақытша бас тартуға мәжбүр етті, бірақ көп ұзамай Ран Мин Ши Цзидің генералы Лю Сяньды (劉顯) Ши Цзиді өлтіруге көндіріп, Кейінгі Чжаоның соңына шек қойды. 352 жылы жазда Муронг Джун мен Ран Миннің әскерлері ірі шайқасқа түсті. Муронг Джунның негізгі күштерінің қолбасшысы Муронг Ке, Ран Миннің жаяу әскерін жазыққа шақырып, атты әскердің шабуылымен ауыр жеңіліске ұшыратты. Шайқас қызған кезде Ран Миннің аты өлтірілді; ол құлап, Муронг әскерлері оны тұтқынға алды. Ранды Муронг Джунға алып келгенде, ол оны сөкпек болды: "Сен сияқты төмендеген адам қалайша таққа таласуға батылың бар?" (汝奴仆下才,何得妄称帝). Бірақ хань ұлтынан шыққан Ран Мин Муронг Джунды "амбициясы артық, варварлық тәжді талап етуші" деп айыптады. (尔曹夷狄禽兽之类犹称帝). Ашуланған Муронг Ран Минды 300 рет қамшымен соқты, жер аударып, кейіннен басын кесті; бірақ ол көп ұзамай Ранның кекшіл рухының құрғақшылыққа себеп болатынынан қорқып, ақырында Ранды құрметпен жерледі. Муронг Джун енді Ран Вэйдің астанасы Еге (қазіргі Ханьдан, Хэбэй) қарсы жорық жасады. Ран Вэйдің мұрагер ханзадасы Ран Цзи, Императрица Донг және маңызды лауазымды тұлғалар Цзиньнан көмек сұрады. Бұл кезде Муронг Джун техникалық тұрғыдан Цзиньнің вассалы болған, бірақ Цзиньге бағынуды жалғастыра алмайтыны анық болды. Дегенмен, тіпті Цзиньнің көмегімен де Е қаласының қорғанысы бұзылды, ал бұрынғы Ян күштері Ран Цзи мен Императрица Донгты тұтқынға алып, Ран Вэйді жойды. Муронг Джун Ран Цзи мен Императрица Донгқа құрметті атақтар берді (Ран Цзи үшін Хайбин маркизі, Императрица Донг үшін Фэнкси ханым) және оларға мейірімділікпен қарады, императорлық мөрлерді оған Императрица Донг тапсырғанын мәлімдеді. (Шындығында, императорлық мөрлер – бастапқыда Цзиньге тиесілі болған, бірақ кейін Хан Чжао қолға түсіріп, содан кейін Кейінгі Чжаоға өткен – Цзиньге көмек үшін кепіл ретінде қайтарылған). Кейінгі Чжаоның шығыс аумақтарының көп бөлігі бұрынғы Янның қолына көшті, бірақ бұрынғы Ян, бұрынғы Цин және Цзинь жылдар бойы шекаралары үшін күресіп жатты. 352 жылы қыста Муронг Джун Цзиньнен тәуелсіздігін жариялап, өзін император деп жариялады.

Император ретінде

353 жылы Муроң Чжун әйелі Кэзухун ханшайымын императрица, ал мұрагері Муроң Йені (慕容瞱) тақ мұрагері етіп тағайындады. 354 жылы Муроң Чжун көптеген інілерін, бауырларын және ұлдарын ханзадалар етіп тағайындады. 355 жылы қазіргі Шандоңды басқаратын және номиналды түрде Цзиньге бағынышты (Ци герцогы ретінде) болған туысы Дуань Канның (段龕) императорлық титул алғанына наразылық білдіріп, Муроң Чжунға хат жазғанына ашуланған Муроң Чжун Муроң Ке мен Ян Уды оған қарсы жіберді. 356 жылы Дуаньның астанасы Гуангудың (廣固, қазіргі Цинчжоу, Шандоң) мықты бекіністеріне қарамастан, Муроң Ке оны қоршап алды. Дуаньның азық-түлігі таусылғаннан кейін ол қарсылық көрсетуді тоқтатты. Муроң Чжун бастапқыда Дуаньды кешірді, бірақ себебі белгісіз, 357 жылы Дуаньды өлімге кесті. Сондай-ақ 356 жылы Муроң Чжунның тақ мұрагері Муроң Йе қайтыс болды, ал 357 жылы Муроң Чжун кіші ұлы Муроң Вэйді тақ мұрагері етіп тағайындады. 357 жылы Муроң Чжун астананы Чиченгтен Йеге көшірді. 358 жылы Муроң Чжун кең ауқымды әскерге шақыруды бастады – әр отбасыдан әскери қызметке жарамды ер адамдарды, әр үйден біреуін қоспағанда, әскерге жіберуге бұйрық берді. Лю Гуйдің (劉貴) өтінішінен кейін ол әскерге шақыру жоспарын қысқартып, әр бес әскери қызметке жарамды ер адамның арасынан үшеуін әскерге қабылдауды бұйырды. 358 жылы Муроң Чжун мен Муроң Чуй арасындағы араздық қайтадан күшейді. Муроң Чуйдің әйелі Дуань ханшайымы, оның руы бұрын Муроңдармен тең дәрежеде болғандықтан және Лиаоси герцогы атағын алғандықтан, Муроң Чжунның әйелі императрица Кэзухунды құрметтемеді. Евнух Не Хао (涅浩), император мен императрицаның қалауы деп есептеп, Дуань ханшайымын және Муроң Чуйдің көмекшісі Гао Биді (高弼) сиқыршылықпен айыптады, Муроң Чуйді іске тарту мақсатымен. Алайда, қинауларға қарамастан, Дуань ханшайымы мен Гао Би кінәларын мойындаудан бас тартты, ал Муроң Чуй іске араласудан жалтарды, бірақ Дуань ханшайымы түрмеде қайтыс болды. Муроң Чуй іс жүзінде алыс Пин провинциясының (平州, қазіргі Шығыс Ляонин) губернаторы болып жер аударылды. 359 жылы Цзинь әскерлері Чжуге Ю (諸葛攸) мен Ся Вань (謝萬) басшылығымен Бұрынғы Янға шабуыл жасады, бірақ Бұрынғы Ян әскерлері оларды жеңді. Бұл жеңіс Бұрынғы Янға Сары өзеннің оңтүстігіндегі қазіргі Хэнань аймағын біртіндеп басып алуға мүмкіндік берді. 360 жылдың басында Муроң Чжун ауырып қалды және Муроң Кэге Бұрынғы Цинь және Цзиньбен бәсекелестікті ескере отырып, 10 жасар Муроң Вэйдің орнына оған тақты тапсыратынын айтты, өйткені ол ересек және өте қабілетті болды. Муроң Ке Муроң Чжунды өзінің қабілеттері империяны басқаруға жеткілікті болса, жас императорға көмектесе алатынына көндірді. Ол сондай-ақ Муроң Чуйді астанаға шақырды. Кейін ол сәл жақсарды және Йеде жиналған әскерлермен Муроң Ке мен Ян Уды Цзиньге қарсы үлкен шабуыл жасауға ниеттенді, бірақ көп ұзамай ауруы нашарлады. Содан кейін ол Муроң Ке, Ян, Муроң Пинг және Мую Генді (慕輿根) шақырып, тақ мұрагерін оларға сеніп тапсырды. Ол көп ұзамай қайтыс болды және оның орнына Муроң Вэй келді.