Батыстық колониализмнің "мәдениеттендіру миссиясы" идеологиясы

Кіріспе

Батыс колониализмінің негіздемесі ретінде ұсынылған рационалдық себеп немесе ақталу. "Цивилизациялық миссия" (lang es; Missão civilizadora;) – бұл әскери араласу мен отарлаудың саяси негіздемесі, олар жергілікті халықтарды батыстықтандыруға бағытталған деп есептелді, әсіресе 15-ден 20 ғасырларға дейінгі кезеңде. Батыс мәдениетінің принципі ретінде, бұл термин 15 ғасырдың соңынан 20 ғасырдың ортасына дейін француз колониализмін ақтау үшін ең көп қолданылды. "Цивилизациялық миссия" француз Алжирі, Француз Батыс Африкасы, Француз Индокитайы, Португалияның Анголасы және Гвинеясы, Португалияның Мозамбигі және Тимор сияқты басқа да отарларды отарлаудың мәдени негіздемесі болды. Бұл миссия британдық және неміс колониализмін де ақтауға кеңінен қолданылды. Ресей империясында ол Ресейдің Орталық Азияны жаулап алуымен және аймақтың русификациялануымен байланысты болды. Батыс колониалдық державалары, христиандық елдер ретінде, өздерінің "жабайы" және "примитивті" деп санайтын мәдениеттерге батыс өркениетін таратуға міндетті екендерін мәлімдеді.

Шығу тегі

Цивилизациялық миссия орта ғасырлардағы христиан теологиясынан бастау алды, еуропалық теологтар әлеуметтік өзгерістерді табиғат заңы ретінде бұрмалау үшін адам дамуының метафорасын қолданды. XVIII ғасырда еуропалықтар тарихты батыс капиталистік Еуропаның жетекшілігімен жүзеге асырылатын әлеуметтік-мәдени эволюцияның сызықтық, сөзсіз және мәңгілік процесі ретінде қарастырды. Батыс Еуропаның редукционистік мәдени көзқарасынан колониалистер еуропалық емес халықтарды "артта қалған ұлттар" деп, олардың әлеуметтік-экономикалық прогреске қабілетсіз екенін мойынға білдірді. Францияда философ Маркиз де Кондорсе еуропалық емес халықтарға көмектесуді – "өркениетке жету үшін бізден құралдар күтіп, еуропалықтардың арасында бауырлар табуды, олардың достары мен шәкірттері болуды" еуропалықтардың "қасиетті міндеті" деп ресми түрде жариялады. Модернизация теориясы – дәстүрлі, өзгеше қоғамнан заманауи, индустриалды қоғамға прогрестік өту – еуропалық емес халықтың экономикалық өзін-өзі дамытуы олардың мәдениетін (әдет-ғұрыптарын, дәстүрлерін, салтын) сақтаумен қатар жүрмейтінін ұсынды. Олардың ескі мәдениетінен үзілуі – әлеуметтік, мәдени және діни институттардағы нақты революциялар арқылы олардың ұжымдық психологиясын, ой-шаруасын, философиясын және өмір салтын өзгерту, не болмаса жоғалып кетуге әкелетін әлеуметтік-экономикалық прогрестің алғы шарты болып табылады. Сондықтан дамуды сынға тартушылар экономикалық дамуды цивилизациялық миссияның жалғасы ретінде қарастырады. Цивилизациялану дегеніміз әрқашан "бізге ұқсап" кетуді білдіреді, демек, "халықты өркениеттендіру" дегеніміз – әрбір қоғам өзінің туған мәдениетінен бас тартып, капиталистік тұтыну қоғамына айналу арқылы батыстануы керек дегенді білдіреді. Жерді және адамдарды өсіру де ұқсас ұғым болып табылады, ол неміс тілді отарлаушылық контексте отарлау мен мәдени империализмді "көлемді өсіру" және "мәдени жұмыс" арқылы күшейту үшін цивилизациялаудың орнына қолданылды. Дженнифер Питтстің сөзіне сәйкес, 1780 жылдары француз және британдық либералды ойшылдар (Адам Смит, Джереми Бентам, Эдмунд Берк, Денис Дидро және Маркиз де Кондорсе) империяға қатысты айтарлықтай күмәнмен қарады. Алайда, XIX ғасырдың ортасына қарай Джон Стюарт Милл және Алексис де Токвиль сияқты либералды ойшылдар цивилизациялық миссия негізінде империяны қолдады.

The civilizing mission originated in the Christian theology of the Middle Ages, when European theologists applied the metaphor of human development to misrepresent social change as a law of Nature. In the eighteenth century, Europeans saw history as a linear, inevitable, and perpetual process of sociocultural evolution led by capitalist Western Europe. From the reductionist cultural perspective of Western Europe, colonialists saw non Europeans as "backward nations", as people intrinsically incapable of socioeconomic progress. In France, the philosopher Marquis de Condorcet formally postulated the existence of a European "holy duty" to help non European peoples "which, to civilize themselves, wait only to receive the means from us, to find brothers among Europeans, and to become their friends and disciples". Modernization theory — progressive transition from traditional, premodern society to modern, industrialized society — proposed that the economic self development of a non European people is incompatible with retaining their culture (mores, traditions, customs). That breaking from their old culture is prerequisite to socioeconomic progress, by way of practical revolutions in the social, cultural, and religious institutions, which would change their collective psychology and mental attitude, philosophy and way of life, or to disappear. Therefore, development criticism sees economic development as a continuation of the civilizing mission. That to become civilized invariably means to become more "like us", therefore "civilizing a people" means that every society must become a capitalist consumer society, by renouncing their native culture to become Westernized. Cultivation of land and people has been a similarly employed concept, used instead of civilizing in German speaking colonial contexts to press for colonization and cultural imperialism through "extensive cultivation" and "culture work". According to Jennifer Pitts, there was considerable skepticism among French and British liberal thinkers (such as Adam Smith, Jeremy Bentham, Edmund Burke, Denis Diderot and Marquis de Condorcet) about empire in the 1780s. However, by the mid 19th century, liberal thinkers such as John Stuart Mill and Alexis de Tocqueville endorsed empire on the basis of the civilizing mission.

Британдық отаршылдық

Британдықтар бұл терминді ойлап таппаса да, отарлаушылықты ақтау үшін «өркениеттік миссия» ұғымы да маңызды рөл атқарды. Ол британдықтардың отарланған елдердегі үстемдігін заңдастыру үшін қолданылды, әсіресе отарлау кәсіпорны аса табысты болмаған жағдайларда. Британдықтар спортты өз құндылықтары мен мәдениетін жергілікті халық арасында тарату құралы ретінде, сондай-ақ өздерінің басымдығын көрсету тәсілі ретінде пайдаланды, себебі олар осы спорт түрлерінің ережелерін жасаушылар болды және осы ойындарды ойнауда тәжірибелі еді. Мысалы, тест-крикет әділ ойын мен өркениеттілік қағидаларын бойына сіңіретін спорт түрі деп есептелді. Кейбір жағдайларда британдық спорт жергілікті халық үшін дене шынықтыру мен әлеуметтік кедергілерді жеңуге көмектесетін құрал болды. Британдық спорттың дамуы отарланған халықтардың ұлттық спорт түрлерінің ыдырауына алып келді, бұл кейбіреулердің арасында өздерінің мәдениетін жоғалту отарлаушылыққа қарсы күресте олардың мүмкіндіктерін шектеуі мүмкін деген қорқынышқа себеп болды. Уақыт өте келе, отарланған халықтар британдық спортты британдықтармен теңдіктерін дәлелдейтін арена ретінде қарастырды, ал спортта британдықтарға қарсы жеңістер жаңадан пайда болған тәуелсіздік қозғалыстарына күш берді. Британдықтар әлемнің өркениетсіз аймақтарына өркениет әкелді деген идея Рудьярд Киплингтің «Ақ адамның жауапкершілігі» атты өлеңінде көрнекті түрде бейнеленген.

Француз отаршылдығы

Элис Конклин өзінің еңбектерінде француз отаршылдық империясы көріне бермейтін қарама-қарсылық – "Республика" тұжырымымен бірге келгенін түсіндірді.

Америка отаршылдығы

"Азаматтық миссия" тұжырымы АҚШ-та 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Жаңа империализм дәуірінде қабылданып алынды. Мұндай жобалардың қатарында 1898 жылғы испан-американ соғысынан кейін АҚШ-тың Филиппин аралдарын аннексиялауы да бар. Маккинли әкімшілігі АҚШ-тың Филиппиндегі мақсаты – АҚШ үлгісінде "азаматтық үкімет құруды бақылау" екенін жариялады. Бұл, "медициналық реформа" және басқа да әлеуметтік-экономикалық реформаларды қамтитын өркениеттендіру процесі арқылы іске асырылуға тиіс болды. 1898 жылғы соғыстан кейін Испанияның денсаулық сақтау жүйесі күйреп, оның орнына қоғамдық денсаулық сақтау мекемелерінен құралған американдық әскери үлгі енгізілді. "Медициналық реформа" "әскери қатаңдықпен" жүзеге асырылды.

1900 жылы Пуэрто-Риконы американдық отарлау кезінде де ұқсас "өркениеттендіру" тактикалары қолданылды. Оларға арал халқына американдық әлеуметтік нормаларды сіңдіру үшін, "жаңа отарлық тәртіпті заңды ету" мақсатында 1902 жылы ажырасуды заңдастыру сияқты кең ауқымды реформалар кірді. Отарланған елге күтілетін пайдаларға "табиғи ресурстарды кеңінен пайдалану, материалдық игіліктердің өндірісін арттыру, тұрмыс деңгейін көтеру, нарықтың тиімділігін ұлғайту және әлеуметтік-саяси тұрақтылықты қамтамасыз ету" кіретін. Алайда, 1915 жылы Гаитиді оккупациялау американдық "азаматтық миссиясының" кері жағын көрсетті. Тарихшы Мэри Ренда Гаитиді оккупациялаудың мақсаты "қорғау, білім беру және экономикалық қолдау көрсету" емес, тек "экономикалық қанау және стратегиялық үстемдік" екенін дәлелдеді.

Португалиялық отаршылдық

13 ғасырда Батыс Ибериядағы мұсылман мемлекеттерін қайта бағындыру арқылы аумағын бекітіп алған Португалия Корольдігі теңіз арқылы кеңінуге кірісті. 1415 жылы Португалияның Иоанн I патшалығы тұсында Исламдық Сеута португалдықтар тарапынан басып алынды. Португалияның Солтүстік Африкаға жасаған экспансиясы, кейін Португалияның теңіз арқылы кеңеюі деп аталатын үлкен процестің бастамасы болды. Осы процестің мақсаты христиан дінін мұсылман елдеріне тарату және Рим папасының қолдауымен қаһармандық соғыстар мен жаулаулар жасауға ақсүйектердің ұмтылысын қамтыды. Португалдықтар өз ықпалын Мавритания, Сенагамбия (1445 ж.) және Гвинеяға дейін кеңейткенде сауда бекеттерін құрды. Мұсылман саудагерлерімен тікелей бәсекелесудің орнына, олар Еуропа мен Жерорта теңізіндегі жаңа нарық мүмкіндіктерін пайдаланып, Сахара арқылы сауданы арттырды. Сонымен қатар, португал саудагерлері Сенегал және Гамбия өзендері арқылы Африканың ішкі аймақтарына қол жеткізді, бұл өзендер Сахара арқылы ұзаққа созылған сауда жолдарымен қиылысты. Португалдықтар мыс бұйымдар, мата, құрал-жарақ, шарап және жылқы әкелді. Көп ұзамай сауда тауарының қатарына қару-жарақ пен оқ-дәрілер де қосылды. Ал олардың орнына португалдықтар алтын (Акан кен орындарынан тасымалданған), бұрыш (Васко да Гама 1498 жылы Үндістанға жеткенге дейін жалғасқан сауда) және піл сүйегін алды. Олар 1480 жылдары Конго жағалауына жеткенге дейін Африкадағы мұсылман сауда аймағынан тыс жерге көшпеді. Жағалау бойында бекіністер мен сауда бекеттері салынды. Португалдық теңізшілер, саудагерлер, картографтар, дін қызметкерлері мен сарбаздар жағалау аймақтарын басып алып, қоныстанды, шіркеулер, бекіністер мен фабрикалар салды, сондай-ақ еуропалықтарға беймәлім аймақтарды зерттеді. Сауданы бақылау үшін португалдық мемлекеттік мекеме ретінде Гвинея компаниясы құрылды және 1482-1483 жылдар аралығында Casa da Guiné немесе Casa da Guiné e Mina, ал 1499 жылы Casa da Índia e da Guiné деп аталды. Еуропаның ірі сауда бекіністерінің біріншісі – Эльмина 1482 жылы Алтын жағалауда португалдықтар тарапынан құрылды. Эльмина қамалы (алғашқыда "Сан-Жорж да-Мина қамалы" деп аталған) Лиссабондағы ең көне патшалық резиденциялардың бірі – Сан-Жорж қамалының үлгісі бойынша салынды. "Порт" деген мағынаны білдіретін Эльмина, ірі сауда орталығына айналды. Колониялық дәуірдің басында жағалау бойында осындай қырық бекініс жұмыс істеді. Колониялық үстемдіктің белгісі болғанмен, бекіністер сауда бекеттері ретінде қызмет етті және әскери қақтығыстарды сирек көрді. Дегенмен, қару-жарақ пен оқ-дәрілер саудаға дейін сақталған кезде бекіністердің маңызы зор болды. Африка жағалауын португалдықтардың 15 ғасырда зерттеуі еуропалық отаршылдықтың бастауы ретінде қарастырылады, сонымен қатар Атлант мұхитындағы құл саудасының, христиан миссионерлерінің евангелизациясының және 18 ғасырдың соңына дейін еуропалық отаршылдықтың маңызды бөлігіне айналған алғашқы жаһандану процестерінің басталуын белгіледі. Португалия империясының әлемдегі технологиялық жағынан аз дамыған халықтарға (әсіресе Бразилияда) қатысты саясаты әрқашан мәдениетке, оның ішінде жергілікті халықтарды оқыту мен евангелизациялауға, сондай-ақ осы мақсаттарды қолдау үшін жаңа инфрақұрылым құруға бағытталған. Бұл саясат 18 ғасырдан кейін Португалия Африкасы мен Португалия Тиморында ең үлкен деңгейге жетті. Еуропалық үлгідегі инфрақұрылымы бар жаңа қалалар мен кенттер, әкімшілік, әскери, денсаулық сақтау, білім беру, діни және кәсіпкерлік залдары португалдық қоныс аударушыларды орналастыру үшін жобаланды. Португалдық саяхатшы Паулу Диас де Новайс 1575 жылы Луанданы "Сан-Паулу-де-Лоанда" деп құрды, онда жүз отбасы қоныс аударушылар мен төрт жүз сарбаз болды. Бенгела – 1587 жылы португалдық бекініс, 1617 жылы қала болып құрылды. Португалдықтар Африканың жағалауында бірнеше елді мекендер, бекіністер мен сауда бекеттерін құрды. Мозамбик аралында, Сахарадан оңтүстікке қарай орналасқан Африкадағы португалдықтардың алғашқы тұрақты қоныстарының бірінде 1522 жылы Nossa Senhora de Baluarte капелласы салынды, ол қазір Оңтүстік жарты шардағы ең көне еуропалық ғимарат саналады. Кейіннен 1877 жылы португалдықтар салған, тоғандар мен фонтандармен безендірілген бақшасы бар, неоклассикалық стильдегі әсем аурухана Сахарадан оңтүстіктегі ең үлкен аурухана болып саналды.

After consolidating its territory in the 13th century through a Reconquista of the Muslim states of Western Iberia, the Kingdom of Portugal started to expand overseas. In 1415, Islamic Ceuta was occupied by the Portuguese during the reign of John I of Portugal. Portuguese expansion in North Africa was the beginning of a larger process eventually known as the Portuguese Overseas Expansion, under which the Kingdom's goals included the expansion of Christianity into Muslim lands and the desire of nobility for epic acts of war and conquest with the support of the Pope. As the Portuguese extended their influence around the coast to Mauritania, Senegambia (by 1445) and Guinea, they created trading posts. Rather than become direct competitors to the Muslim merchants, they used expanding market opportunities in Europe and the Mediterranean to increase trade across the Sahara. In addition, Portuguese merchants gained access to the African interior via the Senegal and Gambia rivers, which crossed long standing trans Saharan routes. The Portuguese brought in copper ware, cloth, tools, wine and horses. Trade goods soon also included arms and ammunition. In exchange, the Portuguese received gold (transported from mines of the Akan deposits), pepper (a trade which lasted until Vasco da Gama reached India in 1498) and ivory. It was not until they reached the Kongo coast in the 1480s that they moved beyond Muslim trading territory in Africa. Forts and trading posts were established along the coast. Portuguese sailors, merchants, cartographers, priests and soldiers had the task of taking over the coastal areas, settling, and building churches, forts and factories, as well as exploring areas unknown to Europeans. A Company of Guinea was founded as a Portuguese governmental institution to control the trade, and called Casa da Guiné or Casa da Guiné e Mina from 1482 to 1483, and Casa da Índia e da Guiné in 1499. The first of the major European trading forts, Elmina, was founded on the Gold Coast in 1482 by the Portuguese. Elmina Castle (originally known as the "São Jorge da Mina Castle") was modeled on the Castelo de São Jorge, one of the earliest royal residences in Lisbon. Elmina, which means "the port", became a major trading center. By the beginning of the colonial era, there were forty such forts operating along the coast. Rather than being icons of colonial domination, the forts acted as trading posts—they rarely saw military action—the fortifications were important, however, when arms and ammunition were being stored prior to trade. The 15th century Portuguese exploration of the African coast, is commonly regarded as the harbinger of European colonialism, and also marked the beginnings of the Atlantic slave trade, Christian missionary evangelization and the first globalization processes which were to become a major element of the European colonialism until the end of the 18th century. Although the Portuguese Empire's policy regarding native peoples in the less technologically advanced places around the world (most prominently in Brazil) had always been devoted to enculturation, including teaching and evangelization of the indigenous populations, as well as the creation of novel infrastructure to openly support these roles, it reached its largest extent after the 18th century in what was then Portuguese Africa and Portuguese Timor. New cities and towns, with their Europe inspired infrastructure, which included administrative, military, healthcare, educational, religious, and entrepreneurial halls, were purportedly designed to accommodate Portuguese settlers. The Portuguese explorer Paulo Dias de Novais founded Luanda in 1575 as "São Paulo de Loanda", with a hundred families of settlers and four hundred soldiers. Benguela, a Portuguese fort from 1587 which became a town in 1617, was another important early settlement they founded and ruled. The Portuguese would establish several settlements, forts and trading posts along the coastal strip of Africa. In the Island of Mozambique, one of the first places where the Portuguese permanently settled in Sub Saharan Africa, they built the Chapel of Nossa Senhora de Baluarte, in 1522, now considered the oldest European building in the southern hemisphere. Later the hospital, a majestic neo classical building constructed in 1877 by the Portuguese, with a garden decorated with ponds and fountains, was for many years the biggest hospital south of the Sahara.

Туған жерлер туралы заң

Екілік, нәсілдік азаматтық қоғам құрылуы 1929 жылы қабылданған Estatuto do Indigenato (Тәуелсіз халықтар туралы ереже) арқылы ресми түрде мойындалды және өркениет пен тайпалық құрылымның субъективті түсінігіне негізделді. Португалияның отаршылдық билігі Африкадағы отарларында толыққанды көпұлтты "әлеуметтік" қоғамды дамытуға мұрағатталған, бірақ бұл мақсат немесе "әлеуметтік миссия" тек жергілікті қара тайпалар мен этномәдени топтарды еуропаландыру немесе мәдениетке ендіру процесінен кейін ғана іске асырылатын болды. Бұл саясат бұрынғы португалдық Бразилия отарларында қолданылған тәжірибе еді. Португалияның Антониу де Оливейра Салазар басқарған Estado Novo режимі кезінде Estatuto, португал заңдарына бағынатын және "ана құрлықта" азаматтық құқықтары мен міндеттеріне ие "колониялық азаматтарды" және колониялық заңнама мен олардың дәстүрлі тайпалық заңдарына бағынатын индигендерді (туған халықтарды) ажырататын болды. Екі топтың арасында үшінші, шағын топ – ассимилядос болды, олар жергілікті қара нәсілділер, мулаттар, азиялықтар және аралас нәсілді адамдарды қамтыды. Олардың барлығы кем дегенде біраз білім алған, ақылы мәжбүрлі еңбекке тартылмаған, белгілі бір азаматтық құқықтарға ие болған және Африка халқының (туған халықтардың) басым көпшілігіне салынғаннан өзгеше ерекше куәлік танытқан (CEA 1998). Бұл куәлік колониялық билік үшін мәжбүрлі еңбек ағынын бақылау құралы ретінде қарастырылды. Индигендер дәстүрлі билікке бағынышты болды, олар біртіндеп колониялық әкімшілікке енгізіліп, дауларды шешуге, жерге қол жеткізуді басқаруға және жұмыс күшінің ағынын және салықтарды төлеуді қамтамасыз етуге міндеттелді. Бірнеше авторлар атап өткендей (Mamdani 1996; Gentili 1999; O’Laughlin 2000), Indigenato режимі – бұл жергілікті африкалықтардың басым көпшілігін, колониялық әкімшіліктің төменгі буынымен бірлесіп, "туған" қауымдастықтарды басқаруға тапсырылған жергілікті билік органдарына бағындырған саяси жүйе еді. Бұл қауымдастықтар тайпалар деп сипатталды және олардың ортақ тегі, тілі және мәдениеті бар деп есептелді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, коммунистік және отаршылдыққа қарсы идеологиялар Африкаға тараған кезде, тәуелсіздікті қолдау үшін көптеген құпия саяси қозғалыстар құрылды. Бұл қозғалыстар Португалияға қарсы/ "колониялық" үгіт-насихаттың күшеюінен туындаған, Португалия Африкасындағы басым тенденция болған, немесе екеуінің аралас нәтижесі болған. Олар саясат пен даму жоспарлары негізінен биліктегі органдармен аумақтардың этникалық португал халқының мүддесі үшін жасалғандықтан, жергілікті тайпалардың интеграциясына және олардың туған қауымдастықтарының дамуына жеткілікті назар берілмегенін мәлімдеді. Партизандық қозғалыстың ресми мәлімдемелеріне сәйкес, бұл жағдай жергілікті халықтың басым көпшілігіне зиян келтірді, олар мемлекеттік деңгейдегі кемсітушілік пен үлкен әлеуметтік қысымға ұшырады. Көптегендер өздерінің біліктілігін арттыру және экономикалық және әлеуметтік жағдайларын еуропалықтарға тең дәрежеде жақсарту үшін жеткілікті мүмкіндіктер мен ресурстарға ие болмағанын сезінді. Статистикалық мәліметтерге сәйкес, Португалиялық Африкадағы португалдық ақ адамдар шын мәнінде қара нәсілді халықтан бай және білімді болды. Алайда, 1950-жылдардың соңы, 1960-жылдар және әсіресе 1970-жылдардың басында жаңа экономикалық және әлеуметтік дамулар мен барлық азаматтар үшін теңдік саясатына негізделген біртіндеп өзгерістер орын алды.

The establishment of a dual, racialized civil society was formally recognized in Estatuto do Indigenato (The Statute of Indigenous Populations) adopted in 1929, and was based in the subjective concept of civilization versus tribalism. Portugal's colonial authorities were totally committed to develop a fully multiethnic "civilized" society in its African colonies, but that goal or "civilizing mission", would only be achieved after a period of Europeanization or enculturation of the native black tribes and ethnocultural groups. It was a policy which had already been stimulated in the former Portuguese colony of Brazil. Under Portugal's Estado Novo regime, headed by António de Oliveira Salazar, the Estatuto established a distinction between the "colonial citizens", subject to Portuguese law and entitled to citizenship rights and duties effective in the "metropole", and the indigenas (natives), subject to both colonial legislation and their customary, tribal laws. Between the two groups, there was a third small group, the assimilados, comprising native blacks, mulatos, Asians, and mixed race people, who had at least some formal education, were not subjected to paid forced labor, were entitled to some citizenship rights, and held a special identification card that differed from the one imposed on the immense mass of the African population (the indigenas), a card that the colonial authorities conceived of as a means of controlling the movements of forced labor (CEA 1998). The indigenas were subject to the traditional authorities, who were gradually integrated into the colonial administration and charged with solving disputes, managing the access to land, and guaranteeing the flows of workforce and the payment of taxes. As several authors have pointed out (Mamdani 1996; Gentili 1999; O'Laughlin 2000), the Indigenato regime was the political system that subordinated the immense majority of native Africans to local authorities entrusted with governing, in collaboration with the lowest echelon of the colonial administration, the "native" communities described as tribes and assumed to have a common ancestry, language, and culture. After World War II, as communist and anti colonial ideologies spread out across Africa, many clandestine political movements were established in support of independence. Regardless it was exaggerated anti Portuguese/anti "Colonial" propaganda, a dominant tendency in Portuguese Africa, or a mix of both, these movements claimed that since policies and development plans were primarily designed by the ruling authorities for the benefit of the territories' ethnic Portuguese population, little attention was paid to local tribal integration and the development of its native communities. According to the official guerrilla statements, this affected a majority of the indigenous population who suffered both state sponsored discrimination and enormous social pressure. Many felt they had received too little opportunity or resources to upgrade their skills and improve their economic and social situation to a degree comparable to that of the Europeans. Statistically, Portuguese Africa's Portuguese whites were indeed wealthier and more skilled than the black indigenous majority, but the late 1950s, the 1960s and principally the early 1970s, were being testimony of a gradual change based in new socioeconomic developments and equalitarian policies for all.

Колониалды соғыс

Португалиялық отаршылдық соғыс 1961 жылдың 4 ақпанында Португалия Анголасында, Солтүстік бүлікші аймағы (ZSN) деп аталатын аймақта басталды. АҚШ қолдаған УПА ұлттық өзін-өзі анықтауды қаласа, ал Африкаға қоныстанған және 15 ғасырдан бері үлкен аумақтарды басқарып келген португалдар үшін, көп ұлтты, ассимиляцияланған теңіз арқылы империяға деген сенімдері оның ыдырауын болдырмау және халқын қорғау үшін соғысқа түсуді ақтады. Португалия басшылары, соның ішінде Антониу де Оливейра Салазар, көпұлттылық саясатын немесе лузотропикализмді португалдық колонияларды және олардың халқын Португалиямен тығыз байланыстырудың жолы ретінде қорғады. Португалияның билеуші режимі үшін теңіз арқылы империя ұлттық мүдделерге қатысты мәселе болды. Португалдық Африкада оқытылған португалдық африкалықтарға, егер олардың дұрыс техникалық және адамгершілік қасиеттері болса, арнайы әскери, әкімшілік, оқыту, денсаулық сақтау және мемлекеттік қызметтегі, сондай-ақ жеке бизнестегі бірнеше лауазымдарды атқаруға рұқсат етілді. Сонымен қатар, еуропалықтармен ерте байланыстардан бастап қара әйелдердің ақ португал еркектерімен некелесуі кең таралған. Негізгі, орта және техникалық білімге қол жеткізу кеңейтіліп, аумақтардың жергілікті және еуропалық португалдары үшін қолжетімділігі артты. Бұл саясаттың мысалы ретінде соғыста немесе тәуелсіздік алғаннан кейін танымал болған, португалдықтардың билігі кезінде жергілікті мектептерде немесе тіпті материктегі португал мектептері мен университеттерінде оқыған бірнеше қара португал африкалықтарын атауға болады. Самора Машел, Марио Пинто де Андраде, Марселино дос Сантос, Эдуардо Мондлан, Агостиньо Нето, Амилкар Кабрал, Хоаким Чиссано және Граса Машел – осының бірнеше мысалы. 1960 жылдардың басында Португалдық Африкада екі ірі мемлекеттік университет құрылды (Анголадағы Луанда университеті және Мозамбиктегі Луренсу Маркес университеті, инженерлік мамандықтардан медицинаға дейін кең ауқымдағы білім беруге мүмкіндік берді), ол кезде Еуропа құрлығында тек төрт мемлекеттік университет жұмыс істеді, олардың екеуі Лиссабонда (қазіргі Португалияның 14 мемлекеттік университетімен салыстырғанда). Португалия қоғамының бірнеше өкілдері, соның ішінде португал футболының тарихындағы ең танымал спорт жұлдыздарының бірі, португалдық Шығыс Африкадан шыққан Эузебио есімді қара нәсілді футболшы, ассимиляция мен көпұлттылықтың басқа да мысалы болды. 1961 жылдан бастап, теңіз арқылы империядағы отаршылдық соғыстардың басталуымен Португалия Ангола, Португалдық Гвинея және Португалдық Мозамбикте соғыс күштеріне қара португал африкалықтарын көпұлттылық пен империяны сақтау концепцияларына негіздеп қабылдай бастады. Португалия тарапынан африкалықтардың қатысуы жұмысшылар мен хабаршылар ретіндегі маргиналды рөлдерден бастап, взвод командирлерін қоса алғанда, жоғары даярланған оперативтік жауынгерлік бөлімдерге қатысуға дейін жетті. Соғыс барысында африкалық қарсы көтерілісшілердің саны артты. 1974 жылдың 25 сәуіріндегі әскери төңкеріс алдында африкалықтар соғысқа қатысқан португалдық күштердің 50 пайызынан астамын құрады. Екі өркениет арасындағы технологиялық алшақтық пен ғасырлар бойғы отаршылдық дәуірдің салдарынан Португалия 15 ғасырдан бері Португалдық Африканың дамуы мен қалыптасуының қозғаушы күші болды. 1960 және 1970 жылдардың басында ұлттық партизандардың күшейіп келе жатқан бүлікшілдігіне қарсы тұру және португал халқына және әлемге теңіз арқылы империя толығымен бақылауда екенін көрсету үшін португал үкіметі Африкадағы теңіз арқылы империяның инфрақұрылымын кеңейту және жаңарту үшін жаңа жолдар, теміржолдар, көпірлер, бөгеттер, суару жүйелері, мектептер мен ауруханалар салу арқылы экономикалық өсуді және халықтың қолдауын одан да арттыруға бағытталған ірі даму бағдарламаларын жеделдетті. Бұл қайта құру бағдарламасының бір бөлігі ретінде 1969 жылы Мозамбиктің теңіз арқылы провинциясында (сол кездегі Португалдық Мозамбиктің ресми атауы) Кахора-Басса бөгетінің құрылысы басталды. Бұл жоба Португалияның теңіз арқылы империядағы қауіпсіздік туралы алаңдаушылығымен тығыз байланысты болды. Португал үкіметі бөгеттің құрылысын Португалияның «цивилизациялық миссиясының» куәсі ретінде қарастырды және бөгеттің Мозамбиктің португалдық отарлық үкіметінің күші мен қауіпсіздігіне деген сенімін қайта бекітуге бағытталған.

The Portuguese Colonial War began in Portuguese Angola on 4 February 1961, in an area called the Zona Sublevada do Norte (ZSN or the Rebel Zone of the North), consisting of the provinces of Zaire, Uíge and Cuanza Norte. The U. S. backed UPA wanted national self determination, while for the Portuguese, who had settled in Africa and ruled considerable territory since the 15th century, their belief in a multi racial, assimilated overseas empire justified going to war to prevent its breakup and protect its populations. Portuguese leaders, including António de Oliveira Salazar, defended the policy of multiracialism, or Lusotropicalism, as a way of integrating Portuguese colonies, and their peoples, more closely with Portugal itself. For the Portuguese ruling regime, the overseas empire was a matter of national interest. In Portuguese Africa, trained Portuguese black Africans were allowed to occupy positions in several occupations including specialized military, administration, teaching, health, and other posts in the civil service and private businesses, as long as they had the right technical and human qualities. In addition, intermarriage of black women with white Portuguese men was a common practice since the earlier contacts with the Europeans. The access to basic, secondary, and technical education was being expanded and its availability was being increasingly opened to both the indigenous and European Portuguese of the territories. Examples of this policy include several black Portuguese Africans who would become prominent individuals during the war or in the post independence, and who had studied during the Portuguese rule of the territories in local schools or even in Portuguese schools and universities in the mainland (the metropole) Samora Machel, Mário Pinto de Andrade, Marcelino dos Santos, Eduardo Mondlane, Agostinho Neto, Amílcar Cabral, Joaquim Chissano, and Graça Machel are just a few examples. Two large state run universities were founded in Portuguese Africa in the early 1960s (the Universidade de Luanda in Angola and the Universidade de Lourenço Marques in Mozambique, awarding a wide range of degrees from engineering to medicine), during a time that in the European mainland only four public universities were in operation, two of them in Lisbon (which compares with the 14 Portuguese public universities today). Several figures in Portuguese society, including one of the most idolized sports stars in Portuguese football history, a black football player from Portuguese East Africa named Eusébio, were other examples of assimilation and multiracialism. Since 1961, with the beginning of the colonial wars in its overseas territories, Portugal had begun to incorporate black Portuguese Africans in the war effort in Angola, Portuguese Guinea, and Portuguese Mozambique based on concepts of multi racialism and preservation of the empire. African participation on the Portuguese side of the conflict ranged from marginal roles as laborers and informers to participation in highly trained operational combat units, including platoon commanders. As the war progressed, the use of African counterinsurgency troops increased; on the eve of the military coup of 25 April 1974, Africans accounted for more than 50 percent of Portuguese forces fighting the war. Due to the technological gap between both civilizations and the centuries long colonial era, Portugal was a driving force in the development and shaping of all Portuguese Africa since the 15th century. In the 1960s and early 1970s, in order to counter the increasing insurgency of the nationalistic guerrillas and show to the Portuguese people and the world that the overseas territories were totally under control, the Portuguese government accelerated its major development programs to expand and attempted to upgrade the infrastructure of the overseas territories in Africa by creating new roads, railways, bridges, dams, irrigation systems, schools and hospitals to stimulate an even higher level of economic growth and support from the populace. As part of this redevelopment program, construction of the Cahora Bassa Dam began in 1969 in the Overseas Province of Mozambique (the official designation of Portuguese Mozambique by then). This particular project became intrinsically linked with Portugal's concerns over security in the overseas colonies. The Portuguese government viewed the construction of the dam as a testimony to Portugal's "civilizing mission" and intended for the dam to reaffirm Mozambican belief in the strength and security of the Portuguese colonial government.

Колониялық Бразилия

1500 жылы португалдық саяхатшылар келген кезде америкалықтардың көпшілігі жартылай көшпелі тайпалар болып тіршілік ететін, олардың ең көп саны жағалауда және ірі өзендердің бойында шоғырланған еді. Христофор Колумб өзін Үндістанға жеткен деп ойлағаннан өзгеше, португалдық теңізші Васко да Гама Педро Алварес Кабрал Бразилияға жеткенге дейін екі жыл бұрын Африканы айналып Үндістанға жеткен болатын. Дегенмен, «индейлер» деген сөз сол кезде Жаңа әлем халықтарын атау үшін қалыптасып, бүгінгі күнге дейін португал тілінде қолданылып келеді (Үндістан халқы индейлер деп аталады). Бастапқыда еуропалықтар жергілікті халықтарды «асыл жабайылар» деп қарастырды, ал араласу дереу басталды. Тайпалық соғыстар мен жемірілу португалдықтарды америкалықтарды «мәдениеттендіруге» көндірді, тіпті Парагвайдағы аче тайпаларының бірі 1960 жылға дейін жемірілуді жүзеге асырып келгеніне қарамастан. Португалия корольдығының саяхатшылары 15 ғасырда Бразилияны ашқанда және Жаңа әлемдегі жаңа иеліктерін отарлай бастағанда, бұл аумақта жазу жүйесі мен мектеп білімі жоқ әртүрлі жергілікті халықтар мен тайпалар тұрған. Иса қоғамы (иезуиттер) 1540 жылы миссионерлік орден ретінде құрылғаннан бері өзінің қызметін жүргізіп келеді. Евангелизация иезуиттердің басты мақсаты болды, бірақ олар Еуропа мен шетелде білім беруге де мүкіндік берді. Олардың қалалар мен ауылдардағы миссионерлік қызметі білім беруге деген ұмтылысымен толықтырылды. Бұл бірінші кезекте Еуропада, бірақ көп ұзамай Америка мен Азияда жас ұлдарға арналған мектептер ашу арқылы жүзеге асты. Католик миссиялары, мектептер мен семинариялардың құрылуы иезуиттердің білім беру саласына араласуының тағы бір салдары болды. Иезуиттердің қазіргі уақытта өмір сүрген жерлері мен мәдениеттері айтарлықтай ерекшеленгендіктен, олардың евангелизация әдістері де жергілікті жағдайға қарай өзгерді. Алайда, Қоғамның сауда, сәулет, ғылым, әдебиет, тіл, өнер, музыка және діни пікір-таластарға қатысуы, шын мәнінде, христиандыққа бейімдеудің жалпы және басты мақсатына сәйкес келді. 16 ғасырдың ортасына қарай иезуиттер Батыс Африка, Оңтүстік Америка, Эфиопия, Үндістан, Қытай және Жапонияда болды. Әлемде сауатсыздықтың жоғары деңгейде болған тарихи кезеңде Португалия империясы Еуропадағы алғашқы университеттердің біріне – Коимбра университетіне үй иесі болды, ол бүгінгі күнге дейін ең көне университеттердің бірі болып саналады. Португалияның ғасырлар бойы билік еткен кезінде Бразилиядан келген студенттерге, көбінесе иезуит миссиялары мен семинарияларын бітіргендерге, Португалия материгіндегі жоғары оқу орындарына оқуға рұқсат берілді, тіпті оларды оқуға шақырды. 1700 жылға қарай, Португалия империясының үлкен өзгеруін көрсететін иезуиттер өздерінің қызметін Шығыс Үндістаннан Бразилияға ауыстырды. 18 ғасырдың аяғында португалдық министр, корольдіктің маркизі Помбал, артықшылықты абыройының және шіркеудің билігіне шабуыл жасап, иезуиттерді Португалиядан және оның теңіздегі иеліктерінен қуды. Помбал иезуит мектептерін басып алып, империяның барлық аймақтарында білім беру реформаларын енгізді. 1772 жылы, Лиссабон Ғылым академиясы (1779) құрылғанға дейін, Бразилияның және Португалия империясының алғашқы білімді қоғамдарының бірі – Sociedade Scientifica Рио-де-Жанейрода құрылды. Сонымен қатар, 1797 жылы Баия штатының Сальвадор қаласында тұңғыш ботаникалық институт құрылды. 18 ғасырдың аяғында Рио-де-Жанейродағы Эскола Политехника (содан кейін Реал Академия де Артилхария, Фортификация және Дизайн) 1792 жылы португал билігі шығарған жарлық арқылы ғылым мен инженерияны оқыту үшін жоғары білім беретін мектеп ретінде құрылды. Ол қазіргі Universidade Federal do Rio de Janeiro-ға тиесілі және Бразилияның ең көне инженерлік мектебі, сондай-ақ Латын Америкасындағы ең көне мектептердің бірі. Португалия королі Жоан VI 1800 жылдың 20 қарашасында жазған патшалық хат арқылы Рио-де-Жанейрода Аула Пратика де Дезенхо е Фигура, Бразилиядағы өнерге арналған алғашқы мекемені құрды. Колониялық дәуірде өнер көбінесе діни немесе тұрмыстық болды және шәкірттік жүйесінде оқытылды. 1816 жылдың 12 тамыздағы Жарлықпен Escola Real de Ciências, Artes e Ofícios (Корольдік ғылымдар, өнер және қолөнер мектебі) құрылды, ол көркем өнер саласында ресми білім беруді қамтамасыз етті және қазіргі Escola Nacional de Belas Artes негізін қалады. 19 ғасырда Португалияның корольдік отбасы, оның басшысы Жоан VI, 1807 жылы Португалияға басып кірген Наполеон әскерінен қашып, Рио-де-Жанейроға келді. Жоан VI Бразилияда еуропалық өркениеттің таралуына серпін берді. 1808 және 1810 жылдар аралығында...

When the Portuguese explorers arrived in 1500, the Amerindians were mostly semi nomadic tribes, with the largest population living on the coast and along the banks of major rivers. Unlike Christopher Columbus who thought he had reached India, the Portuguese sailor Vasco da Gama had already reached India sailing around Africa two years before Pedro Álvares Cabral reached Brazil. Nevertheless, the word índios ("Indians") was by then established to designate the peoples of the New World and remains so (it is used to this day in the Portuguese language, the people of India being called indianos). Initially, the Europeans saw the natives as noble savages, and miscegenation began straight away. Tribal warfare and cannibalism convinced the Portuguese that they should "civilize" the Amerindians, even if one of the four groups of Aché people in Paraguay practiced cannibalism regularly until the 1960s. When the Kingdom of Portugal's explorers discovered Brazil in the 15th century and started to colonize its new possessions in the New World, the territory was inhabited by various indigenous peoples and tribes which had developed neither a writing system nor school education. The Society of Jesus (Jesuits) has been since its founding in 1540 as a missionary order. Evangelization was one of the primary goals of the Jesuits; however, they were also committed to an education both in Europe and overseas. Their missionary activities, both in the cities and in the countryside, were complemented by a strong commitment to education. This took the form of the opening of schools for young boys, first in Europe, but soon extended to both America and Asia. The foundation of Catholic missions, schools, and seminaries was another consequence of the Jesuit involvement in education. As the spaces and cultures where the Jesuits were presently varied considerably, their evangelizing methods diverged by location. However, the Society's engagement in trade, architecture, science, literature, languages, arts, music, and religious debate corresponded, in fact, to the common and foremost purpose of Christianization. By the middle of the 16th century, the Jesuits were present in West Africa, South America, Ethiopia, India, China, and Japan. In a period of history when the world had a largely illiterate population, the Portuguese Empire, was home to one of the first universities founded in Europe the University of Coimbra, which currently is still one of the oldest universities. Throughout the centuries of Portuguese rule, Brazilian students, mostly graduated in the Jesuit missions and seminaries, were allowed and even encouraged to enroll at higher education in mainland Portugal. By 1700, and reflecting a larger transformation of the Portuguese Empire, the Jesuits had decisively shifted their activity from the East Indies to Brazil. In the late 18th century, the Portuguese minister of the kingdom Marquis of Pombal attacked the power of the privileged nobility and the church and expelled the Jesuits from Portugal and its overseas possessions. Pombal seized the Jesuit schools and introduced educational reforms all over the empire. In 1772, even before the establishment of the Science Academy of Lisbon (1779), one of the first learned societies of both Brazil and the Portuguese Empire, the Sociedade Scientifica, was founded in Rio de Janeiro. Furthermore, in 1797, the first botanic institute was founded in Salvador, Bahia. During the late 18th century, the Escola Politécnica (then the Real Academia de Artilharia, Fortificação e Desenho) of Rio de Janeiro was created in 1792 through a decree issued by the Portuguese authorities as a higher education school for the teaching of the sciences and engineering. It belongs today to the Universidade Federal do Rio de Janeiro and is the oldest engineering school of Brazil, and one of the oldest in Latin America. A royal letter of November 20, 1800 by the King John VI of Portugal established in Rio de Janeiro the Aula Prática de Desenho e Figura, the first institution in Brazil dedicated to teaching the arts. During colonial times, the arts were mainly religious or utilitarian and were learned in a system of apprenticeship. A Decree of August 12, 1816, created an Escola Real de Ciências, Artes e Ofícios (Royal School of Sciences, Arts and Crafts), which established an official education in the fine arts and was the foundation of the current Escola Nacional de Belas Artes. In the 19th century, the Portuguese royal family, headed by João VI, arrived in Rio de Janeiro escaping from the Napoleon's army invasion of Portugal in 1807. João VI gave impetus to the expansion of European civilization in Brazil. In a short period between 1808 and 1810, the Portuguese government founded the Royal Naval Academy and the Royal Military Academy, the Biblioteca Nacional, the Rio de Janeiro Botanical Garden, the Medico Chirurgical School of Bahia, currently known as the "Faculdade de Medicina" under the purview of the Universidade Federal da Bahia and the Medico Chirurgical School of Rio de Janeiro which is the modern day Faculdade de Medicina of the Universidade Federal do Rio de Janeiro.

Чили

Оңтүстік Америка республикаларының он тоғызыншы ғасырдағы элиталары да жергілікті халықтарға қарсы қарулы шараларды ақтау үшін өркениеттік миссия риторикасын пайдаланды. 1883 жылдың 1 қаңтарында Чили ежелгі Вильяррика қаласын қайта жаңартты, осылайша Арауканияның жергілікті жерлерін оккупациялау процесін ресми түрде аяқтады. Алты айдан кейін, 1 маусымда президент Доминго Санта-Мария былай деді:

"Ел бүкіл Араукания мәселесінің шешілгеніне ризашылық білдіреді. Біздің қоғамдық және саяси өміріміз үшін маңызды, республикамыздың болашағы үшін елеулі осы оқиға қуанышпен аяқталды, бірақ қымбатқа түскен және ауыр құрбандықтармен. Бүгін бүкіл Араукания материалдық күштерге қарағанда, республиканың рухани және өркениеттік күшіне бағынды."

Қазіргі заман

ГЛБТ құқықтарын қорғауды либерализм мен демократияның белгісі ретінде көрсету стратегиясы – «қызыл бояумен жуу» – бұл батыс елдеріндегі ГЛБТ құқықтарын негізге ала отырып, отаршылдықты ақтау үшін қолданылған «өркениеттік миссияның» жалғасы деп сипатталды.