Кіріспе

Жаң Сюаньцзинь (張玄靚 немесе 張玄靖) (350–363), әдепті аты Юаньань (元安), ресми түрде Сипингтің Джиндао герцогы (西平敬悼公, Цзинь әулеті (266–420) берген қайтыс болғаннан кейінгі атағы) немесе Сипингтің Чонг герцогы (西平沖公, бұрынғы Лян мемлекетінде ішкі қолданыстағы қайтыс болғаннан кейінгі атағы) – Қытайдың бұрынғы Лян мемлекетінің билеушісі. Ол бес жасында, өзінің ағасы Чжан Яолинден титулды тартып алып, одан кейін оны өлтірген қатыгез ағасы Чжан Цзуо төңкеріс кезінде қаза тапқаннан кейін, формалды түрде билеуші болды. Жаң Сюаньцзиньге (бұрынғы) Лянның Чон ханзадасы деп есім берілді. Оның билік жылдары саяси тұрақсыздықпен сипатталды, себебі ол бірін-бірін құлатқан регенттердің қатарынан өтті: Жан Гуан (張瓘), Сонг Хун (宋混), Сонг Ченг (宋澄), Жан Юн (張邕) және, ақырында, оның ағасы Жан Тяньси, ол оны өлтіріп, 363 жылы титулды өзіне алды. Жан Гуан регенттік кезінде ол уақытша Лян ханзадасы атағын қолданды, бірақ Сонг Хун Жан Гуанды құлатқаннан кейін, ол қайтадан Цзинь әулеті берген Сипинг герцогы атағын пайдаланды.

Ерте өмір

Жан Сюаньцзин 350 жылы, әкесі Жан Чонхуаның (Джинли герцогы) билігі тұсында дүниеге келді. Оның анасы, болжам бойынша, Чжан Чонхуаның кәнизағы Гуо ханым болған (ол 363 жылы оны жесір ханшайым деп құрметтегеніне қарағанда, егер ол анасы болмаса, мұндай іс жасауға себеп болмас еді). Оның ағасы Чжан Яолин болды, ол әкесінің мұрагері еді. 353 жылы Чжан Чонхуа қайтыс болды, ал Чжан Яолинг билеуші болды (Ай герцогы ретінде), бірақ нақты билік Чжан Чонхуаның үлкен ағасы Чжан Цзуоның қолында болды. Ол Чжан Чонхуаның анасы, жесір ханшайым Мамен байланыс құрды және 354 жылдың басында оның қолдауымен Чжан Яолингті тақтан түсіріп, өзі билікке келді. Сол жылы ол бұрынғы Лянның номиналдық вассалы болған Цзинь әулетінен (266–420) тәуелсіздік жариялағанда, Жан Сюаньцзинді Лянгу маркизі етіп тағайындады. 356 жылы қатыгез және ерсі Чжан Цзуо генералдар Чжан Гуан мен Сун Хун тарапынан құлатылып, өлтірілді. Бастапқыда Сун Жан Сюаньцзинге Цзинь жасаған Сипин герцогы атағын беруді ұсынды, бұл атақ оның ата-бабалары ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп келген еді, бірақ Чжан Гуан Сунның ұсынысын қабылдамады және жас билеушіге Цзинь бұрын бермеген Лианг ханзадасы атағын берді. Чжан Гуан регенттік қызметін атқарды.

Чжан Гуанның регенттік тұсында

Жан Сюаньцзиннің Цзинь емес, басқа атаққа ие болуына қарамастан, Жан Гуан бұрынғы Лянның Цзинь вассалы екенін жалғастырып айтты. Алайда, 356 жылы бұрынғы Циньтің дипломатиялық және әскери қысымының нәтижесінде Жан Гуан, Жан Сюаньцзиннің атынан, бұрынғы Циньге вассал ретінде ресми түрде мойынсұнды. Жан Гуан тек өзінің қалауынша қатаң басқарды. 359 жылы ол Сун Хуньға күдікпен қарап, оны және оның інісі Сун Ченгті (宋澄) өлтіріп, содан кейін Жан Сюаньцзинды тақтан түсіріп, өзі билікке келгісі келді. Бірақ Сун Хунь бұл туралы естіп, астана Гузаңда (姑臧, қазіргі Ууэй, Ганьсу) көтеріліс ұйымдастырды. Сун мен Жан Гуанның әскерлері қала ішінде шайқасты, бірақ ақырында Сун жеңіске жетті, ал Жан Гуан мен оның інісі Жан Цзюй (張琚) өз-өзіне қол жұмсады. Олардың руы қырғынға ұшырады. Сун Хунь регент атанды.

Сун Хун мен Сун Ченг регенттіктері кезінде

Сун Хунның регенттік билігі жақсы қабылданады, себебі Сун адалдық пен төзімділікке баса назар аударды. Ол сондай-ақ Чжан Сюаньцзинге Лианг ханзадасы атағынан бас тартып, Цзинь патшалығы берген Сипин герцогы атағына қайта оралды. Халық оның регенттік билігіне қуанышты болғандай көрінді. Бірақ 361 жылы Сун Хун қайтыс болғаннан кейін, қайтадан алабұрлы туды. Сун Хунның ұсынысымен оның інісі Сун Ченг регент болды, алайда Сун Хун сияқты шебер болмаған Сун Ченг көп ұзамай генерал Чжан Ён (張邕) тарапынан өлтірілді, ал оның руы қырғынға ұшырады. Чжан Ён мен Чжан Сюаньцзиннің інісі Чжан Тяньси бірлесіп регенттік билікке келді, бірақ Чжан Ённың билігі күштірек болды.

Чжан Ён және Чжан Тяньси регенттіктері кезінде

Жан Юн регент болғаннан кейін мақтаншы, адалсыз, тәлкеулес болып, шенеуніктерді жиі өлімге кесті, соның салдарынан ақсүйектер мен шенеуніктер қорқынышқа ұшырады. Чжан Тяньсидің көмекшілері Лю Су (劉肅), Жан Ёнды Жан Цзуомен салыстырып, оған Жан Ёнға қарсы шара қолдану қажеттігін жеткізді. Кейін 361 жылы Чжан Тяньси Лю Су мен тағы бір көмекші, Чжао Байжу (趙白駒) арқылы Жан Ёнды өлтіруге әрекеттенді, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Содан кейін Жан Юн әскерлерін жинап, Чжан Тяньсиге шабуыл жасады, бірақ Чжан Тяньси Жан Юнның әскерлерін Сонг тайпасына кек қайта жатқанына және Жан Юнның келесі қадамы патшалық Жан тайпасын қырып салуға бағытталғанына көндірді. Бұл туралы естіген Жан Юнның әскері оны тастап кетті, ал Жан Юн өз-өзіне қол жұмсады. Оның тайпасы қырылып, Чжан Тяньси жалғыз регент атанды. Чжан Тяньси Цзинь императоры Миннің дәуірінің атауын Цзяньсин қолдануды тоқтатты және оның орнына Цзинь әулетінің қазіргі дәуірінің атауын (сол кезде император Айдың Шэнпин) пайдалана бастады, осылайша Цзиньмен одан да жақын байланысын көрсетті. 363 жылы жесір ханшайым Ма қайтыс болды, ал Чжан Сюаньцзин Гуо ханымды жесір ханшайым деп құрметтеді. Ол Чжан Тяньсидің тәлкеулестік билік жүргізіп жатқанына алаңдап, Чжан Тяньсиді өлтіру үшін жоғары лауазымды шенеунік Чжан Циньмен (張欽) сөз байласты, бірақ жаңалықтар тарап кетті, соның салдарынан Чжан Цинь және басқа да қастандық жасаушылар өлім жазасына кесілді. Чжан Сюаньцзин қорқып, тақты Чжан Тяньсиге беруді ұсынды, бірақ Чжан Тяньси бас тартты. Бір айдан кейін ол Лю Суға 13 жасар Чжан Сюаньцзинді өлтіру үшін сарайға әскерлерді кіргізуге бұйрық берді, бірақ Чжан Сюаньцзин аурудан қайтыс болды деп мәлімдеді. Чжан Тяньси өзі таққа отырды.