Кіріспе

Джордж Алек Эффингердің 1986 жылғы романы «When Gravity Fails» – американдық жазушы Джордж Алек Эффингердің 1986 жылы жарық көрген киберпанк ғылыми-фантастикалық романы. Ол 1987 жылы «Ең үздік роман» номинациясында «Небула» сыйлығына, ал 1988 жылы «Ең үздік роман» номинациясында «Хьюго» сыйлығына ұсынылды. Романның атауы Боб Диланның «Just Like Tom Thumb's Blues» әнінен алынған: «Гравитацияң күшін жоғалтқанда және жағымсыздық сені көтеріп алып шығармайтын кезде». Оқиға болашақтағы Таяу Шығыста өрбітеді, бұл серия батыстың құлдырауын және мұсылман елдерінің гүлденуін бейнелей отырып, болашақ әлемдік тәртіп туралы қалыпты көзқарастарды өзгертеді. Кітаптағы басты тақырыптар – есірткіге тәуелділіктің салдары, балама тұлға технологиялары, сондай-ақ кемшіліктері бар басты кейіпкердің жеке қарым-қатынастары мен үлкен оқшаулануы. Бұл Эффингердің «Марид Одран» сериясының бірінші кітабы, ол басты кейіпкердің құрметіне аталған. Одан кейін 1989 жылы «Күннің жалыны» және 1991 жылы «Шет елдегі сүйіспеншілік» жарық көрді. Эффингер төртінші «Аудран» романы – «Түн сөзі» жұмысын бастады, бірақ оны аяқтамай дүниеден озды. «Түн сөзі» романының қолжазбалары, сондай-ақ басқа «Будайен» және «Будайен» емес әңгімелер, жазушының өлімінен кейін жарық көрген «Будайен түндері» жинағында топтастырылған.

Таяу Шығыс

Эффингердің 22-шы ғасырдың соңында өрбитін романы, батыстың кем дегенде бір ғасыр бойы төмендеп келе жатқан араб/мұсылман әлемін бейнелейді. Америка Құрама Штаттары, Еуропа және Кеңес Одағы көптеген шағын мемлекеттерге ыдырап, бұрынғы қадір-қасиеттерінің қалдықтары үшін бір-бірімен таласып-тартысады, ал олардың азаматтары романның аты аталмаған қаласына мұсылман әлемінің кереметтеріне таңсық, бірақ сағы сынды туристер ретінде келеді деп суреттеледі. Кейінгі әңгімелерде мұсылман әлемінің өзі саяси жағынан бөлінгендігі және осы сериядағы маңызды кейіпкер мұсылман әлеміндегі саяси оқиғаларды өзінің байлығы мен жеке билігін арттыру үшін жиі басқарып отыратыны айтылады. Ислам әлемі оның әдеттегі элементтерін көптеп көрсетеді, мысалы, діни сенім, күрделі мінез-құлық және қарым-қатынас ережелері, сондай-ақ этникалық топтар арасындағы шиеленістер.

Басты кейіпкер

Роман Марид Одранның көзқарасынан баяндалады. Марид Одран – қарапайым отбасыдан шыққан (Магрибтен келген, алжирлік проститутка мен француздың ұлы), Будайиндегі шағын кәсіпкер және алаяқ. Будайин – аты аталмаған Таяу Шығыс қаласының ойын-сауық және қылмыстық ауданы, ықтималда Левант аймағындағы бір жерде, себебі аймақтың басқа елдеріне қатысты географиялық сілтемелер бар. Одран өзін тәуелсіз жұмыс істейтін адам деп санайды және өзінің тәуелсіздігімен қатты мақтанады, бұл тәуелсіздік басқалардан (соның ішінде Фридландер Бейден, Будайиндегі көптеген бизнес мүдделерін бақылайтын көлеңкелі, қамқорлық танытатын қылмыскер) және кибернетикалық өзгерістерден болады. Көптеген адамдар жұмыс немесе ойын үшін миларын «қосып» алса, Одранның осы өзгеріске деген түкпілсіз қорқынышы оған солай істеуге мүмкіндік бермейді, сондықтан ол «әкелер» («қосымшалар», тілдер немесе есептеу сияқты дағдыларды қамтамасыз ететін бағдарламалық чиптер) немесе «моддилер» (мысалы, киножұлдыздар немесе ойдан шығарылған кейіпкерлердің тұлғасын қамтитын модульдер) пайдалана алмайды. Ол бұл кемшілігін жеке сүйкімділігімен, белгілі бір мақтандығымен және стимуляторларды, опиаттарды және басқа да есірткілерді шектен тыс пайдаланумен жабады, ол оған іс жүзінде тәуелді. Одранның баршадан тәуелсіздігі туралы айтқан сөздері, көбінесе ішкі ойларында, толыққанды шындық емес. Ол Будайиндегі көптеген адамдарды жақсы көреді, түрлі проституткалардан, бар иелерінен және геттоның басқа да маргиналды адамдарынан, әсіресе оның ара-тұра қарым-қатынас жасайтын досы Ясминге дейін. Қазір (сәтті) проститутка болып жұмыс істейтін трансгендер әйел Ясминмен арақатынасы өте өзгермелі, өзара түсіністік пен махаббат кезеңдері екеуінің арасындағы қатыгез ұрыс-керістермен үзіледі.

Кескіннің қысқаша мазмұны

Көп ұзамай Будайларды дүрбелеңге түсіретін қатыгез кісі өлтірулер тізбегі басталады, ал Одранды Фридландер Бей өлтіруге жаздайды, ол бастапқыда оны кісі өлтіруші деп санайды. Содан кейін ғасырлар бойы өмір сүрген Бей оны өзінің тергеушісі болуға мәжбүр етеді, тіпті одан да жаманы, оны кең ауқымды, ішінара тәжірибелік кибернетикалық модификацияларға ұшыратады – ол бұрын қорқып келген мидің жетілдірілген түрі. Кісі өлтірушілер куәгерлерді де, Одранның таныстарын да аяусыз жоюға кіріскенде, ол олардың табиғатына және сырттай байланыссыз көрінетін құрбандар арасындағы байланысқа қатысты іздерді табуға тырысады. Кісі өлтіруші өзін тарихтағы ең қорқынышты және жабайы серийлі кісі өлтірушілердің біріне айналдыру үшін "моддилерді" пайдаланады. Одранды садистік қуанышпен және шыдамдылықпен аңдыған модификацияланған кісі өлтірушіге шабуыл жасап, жеңгеннен кейін, ол бәрі аяқталғанына көз жеткізбейді және Будайіндегі маңызды делдалдардың бірі кейбір кісі өлтірулердің артында екенін біледі. Онымен бетпе-бет келгенде, ол өзінің өліміне тап болады, ал өлімге бетке айырғанда, оған арнайы "дaddy" енгізуге мәжбүр болады, бұл оны жабайы ашуға түсіріп, кісі өлтірушіні өлтіреді. Алайда, ашу-ызасынан ол тұтқынға алынған полицейді де өлтіріп, екі денені де қорқынышты түрде қиратады. Өзін-өзі қорғаудың осы қорқынышты сипаты Будайіндегі бұрынғы таныстарын дүркіретеді. Фридландер Бей, Одранның тағдырын бекітетін соңғы қадам ретінде, оны Будайін мен полиция арасындағы жаңа делдал ретінде қызмет ету үшін өзінің лейтенанты болуға мәжбүр етеді. Нәтижесінде, Одран барлығынан күдікпен қаралады және романды дерлік доссыз аяқтайды.

Басқа медиада

2013 жылдан бастап, Sinister режиссері Скотт Дерриксон және жазушы C. Роберт Каргилл фильмдік бейімделуді дамытып жатты. 2016 жылы өткен сұхбатында Каргилл Double Toasted бағдарламасында жобаның, әдетте, тоқтатылғанын хабарлады. R. Talsorian Games өздерінің рөлдік ойыны Cyberpunk 2020 үшін When Gravity Fails (1992) атты "Budayeen" қосымшасын жасады. Ол негізінен Будайинде кампаниялар өткізуге ниетті ойын шеберлеріне арналған, негізгі ойын әлемімен байланысы жоқ.