Кіріспе

Палестина аумақтарында Палестиналық ұлттық автономиясының (ПНА) президенті мен ПНА-ның заң шығарушы органы – Палестиналық заң шығарушы кеңестің (ПЛК) мүшелерін сайлау үшін алғашқы жалпы сайлау 1996 жылғы 20 қаңтарда өтті. Сайлау Батыс жағалауда, Газа секторында және Шығыс Иерусалимде жүргізілді. Сайлаудан кейін президент Ясир Арафат басқаратын жаңа үкімет құрылды.

Өмірбаян

Сайлау өткізілгенге дейін нақты, күшті дәстүрлі саяси партиялар құрылмаған еді. Нәтижелер Ясир Арафат басқарған Палестина Азат ету Ұйымының ең күшті қозғалысы – ФАТХ-тың үстемдігімен сипатталды. ФАТХ-тың басты қарсыласы – исламист Хамас сайлауға қатысудан бас тартты, себебі олардың пікірінше, бұл Израильмен жасалған, олар «қабыланбас» деп санайтын келіссөздер мен ымыралар нәтижесінде құрылған ПНА-ға заңдылық берер еді. Тәуелсіз халықаралық байқаушылар сайлаудың ашық және әділ өткенін мәлімдеді; алайда Хамас және оппозициялық қозғалыстардың бойкоттауы сайлаушылардың таңдау мүмкіндігін шектеді.

Президенттік

Дата Сауалнама іріктеме Арафат Фәттах Ахмед Ясин Хамас Джордж Хабаш ФХДП Хайдар Абдель Шафи Фейсал Хуссейни Ханан Ашрави Набил Шаат Фәттах Махмуд әл Захар Хамас Басқалар Пікір жоқ Барлығына қарсы 11 21 қаңтар 1996 ЖМК 1,199 41% 3,2% 0,9% 7,2% 1,3% 3% 1% 13,2% 16,8% 11,4% 6 7 қазан 1995 ЖМК 1,318 36,8% 5,5% 3,4% 4,6% 2,1% 2,4% 0,9% 0,2% 10,3% 17,7% 16,1%

Заңнамалық

Дата Сауалнама жүргізуші Ұсыныс көлемі ФАТХ ХАМАС ПФЛП Исламдық жихад қозғалысы ХДЖ ҚФИДА ХДЖ ПОЛО Басқа исламдық партиялар Басқалары Пікір жоқ Барлығына қарсы 11 21 қаңтар 1996 ЖМКК 1,199 38,9% 12,3% 2,3% 1,4% 1,8% 0,9% 0,6% 1,9% 1% 21,8% 17,1% 6 7 қазан 1995 ЖМКК 1,318 41,3% 10,7% 3,6% 2,4% 1% 0,5% 0,5% 0,2% 0,9% 17,8% 20,9%

Жүріс-тұрысы

Израильдің айтарлықтай кедергі көрсетуіне қарамастан, PCBS қажетті сайлаушы тіркеуін жүзеге асыра алды. Кедергілерге карталар мен қажетті ақпаратты ұзақ уақыт беруден бас тарту, тек иврит тіліндегі құжаттарды талап ету кірді; Газада алты тонна сайлаушы тіркеу карточкалары Эрез өтпелі бақылау бекетінде тоқтатылды, соңында оларды "бақылау бекетін қоршаған бетон тосқауылдардан қолмен беруге тура келді".

Төраға

Президент қарапайым халық дауысымен сайланды. Сайлау қорытындысы көптеген сарапшылар тарапынан Арафаттың палестиналық саяси аренадағы ұзақ жылдар бойы басымдығына (ол ПНА құрылғаннан бері президент, ал оған дейін ондаған жылдар бойы ПОҰ төрағасы болған) және көптеген палестиналықтардың оған деген құрметіне байланысты алдын ала болжамды нәтиже деп есептелді. Оның жалғыз қарсыласы, саяси қайраткер Самиха Халил, көбінесе формалды тұлға ретінде қарастырылды. Арафат сайлауда 88,2 пайыз дауыс алып жеңіске жетті, ал Халил 11,5 пайыз дауысқа ие болды.

Заң шығарушы кеңес

Заңнамалық сайлауда көпмандатты сайлау округтерінен 88 ПХК мүшесі сайланды, әр округтен сайланатын өкілдердің саны халық санына қарай белгіленді. Батыс жағалауға 51 орын, Газа жолағына 37 орын бөлінді. Кейбір орындықтар христиан және самариялық қауымдастықтары үшін сақталды. 25 әйел кандидаттың бесеуі сайланды: Ханан Ашрауи, Далал Салама, Джамила Саидам, Равия Шава және Интисар әл-Уазир.

Талдау

ОПТ-дағы сайлаулар палестиналықтардың өз мемлекетін құру құқығымен байланысты, өз тағдырын өзі шешу құқығын іске асыру үшін өткізіледі, бірақ олар Израиль оккупациясы аясында ұйымдастырылады. Олар Осло келісімдері шеңберінде өткізіледі, яғни Палестина өзін-өзі басқару органының (ПӨБӨ) өкілеттігі мәдениет, білім беру, жеке куәліктер және жер мен суды бөлу сияқты мәселелермен шектелген. Саяси жағдайдың өзгеруі, оның ішінде оккупация аясындағы сайлаулар мен жаңа саяси құрылымдардың құрылуы, Осло келісімдері сияқты, Женева конвенциясына қайшы және заңсыз деген пікір айтылды. Алайда, бұл аргумент көбінесе қабылданбайды, себебі аталған келісімдер палестиналықтардың өзін-өзі анықтауына қарайтын уақытша қадам ретінде қарастырылған. Кейбір сарапшылар Палестина аумақтарындағы сайлауды, олардың беретін шектеулі өкілеттігін ескере отырып, тек символдық акті деп санайды. Палестина аумақтарында саяси еркіндік шектеулі, бақылау-өткізу бекеттері мен ажырату қабырғалары барлық әлеуметтік қызметке кедергі келтіреді. Парламент еркін жүріп-тұру мүмкін болмағандықтан, әсіресе Газа мен Батыс жағалау арасында, тиісті функцияларын орындай алмайды. Бұған қоса, ФАТХ пен ХАМАС арасындағы қақтығыстар парламенттің қалыпты жұмыс істеуіне бөгет жасайды. Сонымен қатар, ПӨБӨ мен парламент палестиналық диаспораны (ПЛО-ның құқығы бар) өкілдік етпейді.

Жынысы

1994 жылғы 19 сәуірде Палестина саясаты мен қоғамдық пікірді зерттеу орталығы жүргізген, 2006 жауап беруші қатысқан сауалнама нәтижесінде палестиналықтардың көпшілігі (79%) әйелдердің дауыс беру құқығын қолдады (86% әйелдер және 76% ерлер). 63% (71% әйелдер және 59% ерлер) білікті әйел үміткерге дауыс беруге ниет білдірді, ал 21% (24% ерлер және 16% әйелдер) «ер адам, ықтимал, біліктірек» деген себеппен әйелге дауыс бермейтінін көрсетті, 11% (13% ерлер және 7% әйелдер) әйелдердің сайлауға түсуін қолдамайтындарын айтты. Сайлауға дейін әйелдердің өкілдігін қамтамасыз ету үшін 30 проценттік сайлау квотасын белгілеу мәселесі талқыланды, бұл христиандарға арналған квотаға ұқсас болды, бірақ квота енгізілген жоқ. Бір сауалнамаға сәйкес, палестиналықтардың 50%-ы әйелдерге квота белгілеуді жақтады. 550 үміткердің ішінде 28-і (5%) әйелдер болды. Кеңеске бес әйел сайланды (88 орынның 6% -ы), олардың екеуі Батыс жағалаудан, ал үшеуі Газадан. Олар: Ханан Ашрауи (Иерусалим, тәуелсіз), Далал Саламех (Наблус, ФАТХ), журналист Равия Шава (Газа, тәуелсіз), Джамила Саидам (Хан Юнис, ФАТХ) және Интисар әл-Вазир. Алтыншы үміткер Захира Камал (Иерусалим, Фида) Иерусалим сайлау округінде 32 316 дауыс берудің нәтижесінде 104 дауыспен жеңіліске ұшырады.

Салдары

1996 жылғы сайлаулар Израиль-Палестина бейбіт процесінде үміт дарыған кезде өтті; көптеген палестиналықтар олар сайлаған үкіметті тәуелсіз Палестина мемлекетінің біріншісі деп сенді. Бірақ, одан кейінгі айлар мен жылдарда израильдіктер мен палестиналықтар араздасуларын шеше алмай, соңғы мәртебелік келісімге келмеді; зорлық-зомбылықтың күшеюі Израиль-Палестина қақтығысының тоқтамайтынын көрсетті. Осы тұрақсыздық салдарынан, жаңа сайлаулар шамамен он жылдан кейін ғана өтті.