Кіріспе
Италиялық кардинал Рафаэле Сансони Галеоти Риарио (3 мамыр 1461 – 9 шілде 1521) – Ренессанс дәуірінің итальяндық кардиналы, ең көп танымал – Палаццо-делла-Канцелярияны салған адам және Микеланджелоны Римге шақырған тұлға ретінде. Ол өнерді қолдаушы болды. Сондай-ақ, ол – қасиетті тақ тарихында кардиналдар коллегиясына көтерілген ең жас адам.
Raffaele Sansoni Galeoti Riario (3 May 1461 – 9 July 1521) was an Italian Cardinal of the Renaissance, mainly known as the constructor of the Palazzo della Cancelleria and the person who invited Michelangelo to Rome. He was a patron of the arts. He was also the first adolescent to be elevated in the College of Cardinals in the history of the Holy See.
Ертедегі мансабы және Паццидің құпиялары
Савонада кедейлікте дүниеге келген Риарио, Антонио Сансони мен Виоланте Риарионың ұлы, ол 1471 жылы Папа Сикст IV болған Франческо делла Ровередің туысы еді. Папа Сикст IV-тің туысы болғандықтан, 1477 жылдың 10 желтоқсанында Велабродағы Сан-Джорджо кардиналы болып тағайындалды және бірнеше дін аймақтарының басшысы болды: (Куэнка дін аймағы, Пиза дін аймағы, Саламанка дін аймағы, Трегье дін аймағы, Осма дін аймағы). Бұл оған мол табыс әкелді, ал міндеттері тек дін қызметкерін тағайындаумен шектелді. Ол он алты жаста болғанда, Пиза университетінде канондық құқық студенті еді. Ол обадан кейін Пизадан кетіп қалды. 1478 жылдың көктемінде Римге қайтып келе жатқанда Риарио Флоренцияда тоқтады, онда ол Медичиге қарсы Пацци қастандығының куәсі болды. Рафаэль кінәсіз болғанына қарамастан, Флоренция билігі оны тұтқындады, себебі ол қастандық жасаушылардың бірі, анасының ағасы және қастандықтың басшысы Джироламо Риариомен, сондай-ақ архиепископ Франческо Сальвиатипен туыс еді. Бірнеше аптадан кейін Лоренцо де Медичи оның босатылуын ұйымдастырды. 1478 жылдың 22 маусымында Сиенада Папа оны кардинал ретінде ресми қабылдады, ал төрт күннен кейін Перуджаға елші ретінде жіберді. Рафаэль 1480 жылы ғана дін қызметкеріне ие болды және Дамасодағы Сан-Лоренцо құрметіне ие болды. 1483 жылы ол Камерленго атанды.
Риарио папа сарайында
1484 жылы Риарио Орсини мен Колонна отбасы арасындағы соғысқа қатысып, досы Лоренцо Оддон Колоннаның өмірін құтқаруға тырысты, бірақ ол Орсиниді өлтіргені үшін айыпталып, Сикст IV-тің бұйрығымен жазаланды. 1488 жылы Папа Иннокентий VIII кардинал Риарионы аналық ағасы Гироламо Риариоға, сол кезде Форли мен Имоланың губернаторына, Папалық таққа қарсы көтеріліс жасағанға, легат ретінде жіберді. Осы уақытта кардинал Сан-Лоренцо шіркеуінің қасында сарай салдыруға тапсырыс берген (1486). Әйгілі VIII Иннокентийдің ұлы Франческето Цибо Рафаэльдің үйінде өткен карта ойынында бір түндік 15 000 дукатты жоғалтты. Папа кардиналдан ұлының ақшасын қайтаруды сұрағанда, ол кешірім сұрап, ақшаны сарай құрылысына жұмсағанын айтты. Камерленго ретінде Риарио VIII Иннокентийдің қайтысынан кейін Римде тәртіп орнатуы үшін мақталады. Ол 1492 жылғы Конклавта папалық тиараға үміткер болды, бірақ жас болғандықтан алғашқы дауыс беру кезінде қатысудан шеттетілді. Соңында ол Родриго Борджиаға (Папа Александр VI) дауыс берді, ал оған қолдауы үшін Картахенаның кірісті епископтығы сыйлық ретінде берілді. Александр VI (1492–1503) тұсында Риарио дипломат және папалық тақтың кеңесшісі ретінде танылды. 1493 жылы ол француз әскерлерінің Форли мен Имола арқылы өтуіне кедерес келтіру үшін Гироламо Риарионың жесірі Катерина Сфорцаға легат ретінде жіберілді. Рим папасы Юлий II (1503–1513), Риарионың туысы, бірақ әрдайым оның одақтасы емес, оны Остия мен Велетри епископтығына көтерді.
Лео X-ге қарсы және өлімге қарсы жоспарға қатысу
1517 жылдың маусым айында кардинал Петруччи және басқалары папа Лев X-ке (Джованни деи Медичи) қарсы қастандық жасады. Кардинал Риарио бұл жоспарға қатысудан бас тартты, бірақ Петруччидің Папаны өлтіру ниетінен хабардар болды және оған қарсы ештеңе жасамады. Лев бұл қастандық туралы хабардар болды, қастандық жасаушыларды тұтқындап, оларды өлім жазасына кесті. Риарионың бұрынғы Пацци қастандығына қатысқаны Медичи Папасы есінен шығарған жоқ, ол өзінің басын сақтап қалу үшін Дамасодағы Сан-Лоренцоның жанындағы сарайын Папаға берді. Лев оны өзінің туысы Джулио де Медичиге, Киелі Тақтың вице-канцлеріне тапсырды, ол оны Апостольдық канцлерияның резиденциясына айналдырды. Осылайша, Риарио сарайы енді Канцлерия сарайы деп аталады. Риарио алпыс жасында Неапольде қайтыс болды. Оның қабірі Римдегі Санти Апостоли базиликасында орналасқан.
Өнерге қолдау көрсету және бедел
Кардинал Риарио көркем өнерді, әсіресе мүсінді ұнататын, оның көркем таңдаулары Римге Жоғары Ренессанс дәуірінің басталуын болжады. Флоренция архитектурасының ықпалымен салынған оның алып резиденциясы – Юлий II тұсында қасиетті қалада үстемдік құрған жаңа монументалды стильдегі алғашқы ғимарат. Риарио жас Микеланджелоның талантын ашқан адам деп есептеледі. 1496 жылы "Ұйықтаған Купидон" оған ежелгі туынды ретінде сатылды: эстетикалық прелат алдауды байқады, бірақ мүсіннің сапасына қатты әсерленіп, суретшіні Римге шақырды, онда Микеланджело өзінің мансабындағы үш маңызды тапсырысын орындады. Рафаэле Риарио көбінесе өз заманының типикалық прелаты саналады: діни мәселелерге немқұрайлы, дін қызметкері емес, мемлекет қайраткері, теолог емес, меценат.
Танымал мәдениетте
Рафаэле Риарио 2016 жылғы «Медичи» телесериалының 2 және 3 маусымдарында көрінеді. Оны 2-ші маусымда Франческо ди Раймондо, ал 3-ші маусымда Лорис Де Луна сомдады. 2011-2014 жылдары көрсетілген «Борджиа» телесериалының барлық үш маусымында оны американдық актер Скотт Уильям Винтерс ойнады. Осы бейімделуде ол алыс туысы Джулиано делла Роверемен бірге Родриго Борджиа мен Борджиа отбасының басқа мүшелеріне қарсы құпия сөздер айтысады, бірақ оның саяси шеберлігі мен тиімділігі Александрдың билігі кезінде шіркеудің вице-канцлері лауазымына көтерілуіне мүмкіндік береді. Рафаэле Риарио «Цезарь: Қырып-жоюшыны жаратушы» мангасының маңызды кейіпкері болып табылады, ол Цезарь Борджияның әкесі Папа Александр VI сайланғанға дейін, Пиза университетінде білім алған жылына арналған. Мангада Риарио Пиза архиепископы, ал Цезарь оның сарайында тұрады. 2023 жылғы сахналық музыкалық бейімделуде Риарио рөлін Харуки Кияма ойнады.