Кіріспе

Католик шіркеуінің басшысы 1670–1676 жылдар аралығында Папа Клемент X (Clemens X; 13 шілде 1590 – 22 шілде 1676), тумасы Эмилио Бонавентура Альтьери, Католик шіркеуінің басшысы және Папалық мемлекеттердің билеушісі болды 1670 жылдың 29 сәуірінен 1676 жылдың шілдесінде қайтыс болғанға дейін. 79 жасында папа болып сайланған ол, сайлау кезіндегі ең қарт папа ретінде танылды. 1590 жылы Римде дүниеге келген Эмилио Бонавентура Альтьери Папалық ақсүйектер қатарына жатты. Ол құқықтағы докторлық дәрежесін алып, Католик шіркеуінің құрамында әртүрлі лауазымдарда болды, оның ішінде Камерино епископы және Папалық қазынашылықтың басқарушысы. Шамамен 80 жасында ол 1670 жылы төрт айлық конклавтан кейін Папа Клемент X болып сайланды. Папа ретінде ол бірнеше әулиелерді қанондап, жақсылыққа ие деп жариялады, христиан елдері арасындағы қарым-қатынасты жақсартты және Паолуцци отбасын қабылдау арқылы Альтьери әулетінің есімін сақтап қалуға тырысты. Сонымен қатар, ол Римде жаңа салық енгізді, бұл елшілер мен кардиналдармен қақтығыстарға әкелді. Клемент X 1675 жылы қасиетті жылдың он төртінші мерейтойын, қарттығына қарамастан, тойлады. Өзінің понтификаты барысында ол 20 кардинал тағайындады, олардың ішінде Пьетро Франческо Орзини болды, ол кейіннен Папа Бенедикт XIII атанды.

Ерте өмір

Эмилио Боневентура Альтьери 1590 жылы Римде Лоренцо Альтьери мен Виттория Дельфиннің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әпкесі – Венециялық ақсүйек әйелі Виттория Дельфин, Папалық армиясының бас қолбасшысы Фламинио Дельфин мен Камерино епископы Джентиле Дельфиннің қарындасы болды. Оның бауыры – Джанбатиста Альтьери. Альтьери әулеті Папалық дворяндығына жатты және бірнеше ғасыр бойы Римде ең жоғары құрметке ие болды; олар Колонналар мен Орсинилермен уақыт-уақыт одақтар құрған. Бұрынғы папалық кезеңдерде Альтьерилер көптеген маңызды лауазымдарды атқарды және оларға бірнеше құпия тапсырмалар сеніп тапсырылды.

Алғашқы жұмыстар

Алтиери 1611 жылы Рим колледжінде заң ғылымының докторы атанды. Оқуын аяқтаған соң, 1623 жылы Польшадағы нунциода Джованни Баттиста Ланцеллоттидің аудиторы болып тағайындалды. 1624 жылдың 6 сәуірінде дін қызметкері болып суын шашты. Римге оралғаннан кейін Камерино епископы, сосын Лорето және бүкіл Умбрияның губернаторы болды. Рим папасы Урбан VIII (1623–44) оған Равенна аймағын По өзенінің ашу-ызасынан қорғауға арналған жұмыстарды жүргізуді тапсырды. Алтиери әулетінің ер адамдарының барлығы дерлік діни мансапты таңдаған. Папалық таққа отырғаннан кейін Климент X, Альтиери есімін жоғалтудан сақтау үшін Паолуцци әулетін қабылдады және Паолуццилердің біреуі Альтиери әулетінің жалғыз мұрагері Лаура Катерина Альтиериге үйленсін деп ұсынды. Альтиери тегін қабылдағаны үшін ол Паолуццилердің біреуін кардинал ететін еді. Тойдан кейін, оған өзі басшылық еткен, ол шенеуілінің күйеуі, кардинал Паллуцци Альтиериді кардиналдың немересі лауазымына тағайындады, осылайша жасының қамынан айырылған міндеттерді өз мойнына алуға мүмкіндік берді. Басты жұмыс – шіркеудің қаржысын инвестициялау еді, және жылдар өте келе ол істерді басқаруды оған біртіндеп сеніп тапсырды, тіпті римдіктер ол өзіне тек епископтық функцияларды – құдайылық тілек тілеу және қасиеттеуді қалдырды деді, ал басқару және билеудің әкімшілік міндеттерін кардиналға жүктеді. Ол папа Пий V (1566–72), Франциск Солано және Кресттің Иоаннын қасиетті деп жариялады, олардың барлығы кейіннен Климент XI және папа Бенедикт XIII (1724–30) тарапынан қасиеттілер қатарына қосылды. Климент X испан мистикасының белгілі өкілі, Мария де Хесус де Агреданы да құрметті деп жариялады. Климент X 1673 жылдың 24 қарашасында Голландияның Горкум қаласында тұтқынға алынып, 1572 жылдың 9 шілдесінде Бриелде өлім жазасына кесілген, католик дініне, Рим папасының үстемдігіне және Рим шіркеуіне қарсы болған он тоғыз Горкум шейітін қасиетті деп жариялады. Он тоғыз Горкум шейітінің арасында Петр Асканий мен Корнелий Викан миряндар еді; он біреуі – францискандық дін қызметкерлері; біреуі – доминикандық, екеуі – премонстратант, біреуі – қасиетті Августин каноны, ал төртеуі – дінсіз дін қызметкерлері еді. 1672 жылдың 13 қаңтарында Климент X қасиетті зираттардан әулиелердің қабірлерін алып кету кезінде сақталуға тиісті рәсімдерді реттеді. Ешкім де кардинал-викарийдің рұқсатынсыз мұндай қабірлерді алып кетуіне болмады. Олар дін қызметкерінің өзі тексермегенше, адалдардың құрметіне ұсынылмауы керек еді. Шейіттің басты қабірлері – яғни, бас, аяқ, қол және олар азап шеккен бөлік тек шіркеулерде ғана көрсетілуі керек еді, және олар жеке адамдарға берілмеуі керек еді, бірақ тек кенәздер мен жоғары дәрежелі дін қызметкерлеріне ғана; тіпті оларға да сирек, тым көп қабірлер құрметтен айырылуы мүмкін еді. Рим папасы кардинал-викарийдің атын атамаған кез келген адамға қатаң жаза қолдануды бұйырды. Мөрленген және шынайы қабірлер үшін ақша талап еткендерге экскоммуникация жазасы тағайындалды. Бұл жарлықтар мен алдыңғы папалар жасаған басқа жарлықтар 1704 жылы папа Климент XI (1700–21) тарапынан бекітілді. Климент X 1671 жылы Римдегі неміс колледжіне папа Григорий XIII (1572–85) берген жеңілдіктерді растады, содан кейін 1672 жылдың 16 қазанында студенттерге оқуларын аяқтағаннан кейін бір күн кешіктірмей Германияға аттанатындарын ант етуге бұйырды.

Сыртқы істер

Климент X, Канададағы алғашқы француз миссионерлерінің елшілік қызметінің нәтижелерін, сенімділердің санын және жұмыс істеуге мол мүмкіндіктерді көріп, шіркеуге тәуелсіз ұйым беруді шешті және Квебек қаласында епископтық құрды, епископ тікелей Рим Папасына бағынышты болды; бұл шара кейіннен Квебек Ұлыбританияның қолдарына өткеннен кейін оның мәңгілігін сақтауға мүмкіндік берді. Бірінші епископ – Франсуа де Монморенси Лаваль болды. 1673 жылы Римге Ресей патшасы Алексейдің елшілері келді. Ол Рим Папасынан патша титулын сұрады, бірақ оның бұрынғылары оны қабылдаған еді. Сонымен қатар, ол Түрік шабуылшыларына қарсы күресте Польша королі Ян III Собескийге зор қаржылық көмек көрсеткенін естен шығаруға болмайды. Алайда, елші болған шотландтық Пол Менесиус бұл титулды алуға немесе бекітуге қол жеткізе алмады, бірақ ол зор құрметпен қабылданып, өз егесіне қайтарып апару үшін көптеген құнды сыйлықтар алды. Ресей патшасы католик дінін осылай мойындаған жоқ, сондықтан оның ниеттеріне қатысты ешқандай сенімділік болмады, ал Польша королі бұл елшілікке наразылық білдірді.

Жергілікті әкімшілік

Осы арада Римде қиындықтар тууы мүмкін еді. Үкімет басшысы кардинал Палуцци Альтьери кірістерді арттыруға бел буды және қалаға кірген барлық тауарға, тіпті кардиналдар мен елшілерге арналған заттарға да үш проценттік жаңа салық енгізді. Үкімет елшілердің өздерінің артықшылықтарын теріс пайдаланғанын айтып шағымданады, бірақ дипломатиялық корпус жаңа салық заңында олардың нақты босатылмағанына наразылық білдірді. Алғашқы жарлықты бекіткен тағы бір жарлық жаңа салықты төлемеген барлық тауарды ешқандай айырма жасамай тәркілеуді бұйырды. Кардиналдар бастапқыда шамамен наразылық білдірді. Бірақ елшілер Клемент X-тің тілімен сөйлей алмады. Кардиналдың немере інісі Клемент X өз мемлекетінің ішінде қалаған ережелерін орната алатынын мәлімдеді. Содан кейін империяның, Франция, Испания және Венеция елшілері өздерінің хатшыларын жіберіп, Пападан аудиенция сұрады. Бас камеральян Папаның сол күні бос екенін айтты. Төрт күн бойы камеральян бір өтініш берушіге бірдей жауап берді. Клемент X оқиға туралы толық білген соң, мұндай бұйрық бермегенін мәлімдеді. Содан кейін елшілер өздерінің хатшыларын кардинал Палуцци Альтьериден аудиенция сұрауға жіберді. Ол оларды қабылдамауға ғана емес, есіктерін жауып, пап сарайындағы күзетті күшейтті, соның салдарынан бұл мәселе одан әрі жалғаса алмады. Кейін кардиналдың немере інісі Еуропаның соттарында тұратын нунцийлерге хат жазып, елшілердің жасаған артық әрекеттері Папаны жарлықты жариялауға итермелегенін мәлімдеді. Елшілер керісінше, өздерінің билеушілерін айыптаудың сылтау екеніне сендірді. Бұл қақтығыс бір жылдан астам уақытқа созылды, ал бейбітшілікті жақсы көретін Клемент X мәселені конгрегацияға жіберді. Біраз уақыттан кейін кардинал Палуцци Альтьери елшілерді жарлықтың мақсатындағылардың қатарына жатқызуды ниеттенбегенін және Папа оларды оған бағындыруды ешқашан ойламағанын мәлімдеді. 1655 жылы желтоқсанда католик дініне кіріп, Римге көшіп келген Швеция патшайымы Кристина Клемент X-ке карнавал кезінде яһудилерді көшеде қуу салтын тыйым салуды бұйырды. 1686 жылы ол Рим яһудилерінің өзінің қорғауында екендігі туралы декларация шығарды, оған «la Regina» – патшайым деген қол қойылды.

Мерейтойы

1675 жылы Климент X қасиетті жылдың он төртінші мерейтойын тойлады. Қартайғанына қарамастан, ол шіркеулерді аралап, подагра ауруының кесірінен осы қасиетті сапарды бес реттен астам жасай алмағанына қайғырды. Ол Троица ауруханасына он екі рет барып, паломниктердің аяқтарын жуды, содан кейін оларға кеңнен садақа берді. Қасиетті жылға орай күміс пиастра монета соғылды.

Кардиналдар

Климент X алты консисторияда 20 кардинал тағайындады, олардың арасында Пьетро Франческо Орзини де болды, ол бірнеше онжылдықтан кейін Папа Бенедикт XIII атанды.

Өлім

1676 жылы 22 шілдеде қызыл жегі ауруының қырынуы осыншалықты күшті болды ki, Климент X сол күні кешке осы аурудан қайтыс болды. Ол сексен алты жаста болған және алты жыл, екі ай, жиырма төрт күн бойы шіркеуді басқарды. Оның қабірі Әулие Петр базиликасында орналасқан.

Басқа жетістіктер

Ол Еуропаның бейбітшілігін сақтау үшін тырысты, тіпті Францияның XIV Людовигі (1643-1715) оған қауіп төндірді, ол шіркеу мәселелерінде өкімшілдік билікке ие болған (бұл бос діни округтар мен монастырлардың кірістеріне байланысты болды, нәтижесінде Франциямен үнемі шиеленіс туды). Ол Сан-Анджело көпірін Каррара мәрмәрінен жасалған он періште мүсінімен сәндеді, олар әлі күнге дейін сол жерде тұр. Рим папасы X Климент Петр алаңындағы екі бұлақты трибунаның жанына салдырды, онда оның есіміне ескерткіш орнатылған. Папалық кезінде Римнің орталық бөлігіндегі Палаццо Альтьери сарайы жаңартылды. X Климент Франческо Лоренцо Бранкати ди Лаурияны Ватикан кітапханасының директоры етіп тағайындады.