Кіріспе
1503 жылы Католик шіркеуінің басшысы Папа Пий III (; 9 мамыр 1439 – 18 қазан 1503), туған аты Франческо Тодескини, 22 қыркүйек 1503 жылдан өліміне дейін Католик шіркеуінің басшысы және Папалық мемлекеттердің билеушісі болды. Оның понтификаты бар болғаны 26 күнге созылып, пап тарихындағы ең қысқаларының бірі болды. Франческо Папа Пий II-нің туысы болды, ол оған "Пиколомини" тегін қолдануға рұқсат берді және жиырма бір жасар Франческоны Сиена архиепископы етіп тағайындады. Ол көптеген жерлерде папаның өкілі ретінде қызмет етті. 1503 жылы, әлсіреген Франческо, кардинал Пиколомини ретінде танылған, Борджия және делла Ровере топтарының арасындағы келісім бойынша папа сайланды. Реформалар жоспарларын жариялағанмен, ол бір айдан кейін қайтыс болды.
Pope Pius III (; 9 May 1439 – 18 October 1503), born Francesco Todeschini, was head of the Catholic Church and ruler of the Papal States from 22 September 1503 to his death. At just twenty six days, he had one of the shortest pontificates in papal history. Francesco was the nephew of Pope Pius II, who granted him the use of the family name "Piccolomini", and appointed the twenty one year old Francesco as Archbishop of Siena. He served as papal legate in a number of places. In 1503, the now frail Francesco, known as Cardinal Piccolomini, was elected pope as a compromise candidate between the Borgia and della Rovere factions. Although he announced plans for reforms, he died less than a month later.
Ерте өмір
Франческо Тодескини Пиколомини Пиколомини әулетінің мүшесі 1439 жылдың 9 мамырында Сартеанода Нанно Тодескини мен Лаудомия Пиколоминидің төртінші баласы ретінде дүниеге келді. Оның үш інісі болды: Антонио, Джакомо және Андреа. Оның үлкен інісі Антонио Пьос II паптығы кезінде Амальфи герцогы атанды. Ол Неаполь королі Фердинанд I-нің қызы Марияға үйленді. Франческо бала кезінде Эней Сильвийдің үйіне тәрбиеге алынды, ол оған Пиколомини әулетінің атын және гербін қабылдауға рұқсат берді. Ол Перуджа университетінде канондық құқықтан оқып, білімін аяқтағаннан кейін доктор ғылымын қорғады.
Кардиналат
1457 жылы Тодескини Пиколоминиге оның ағасының игілігі болған Ксантендегі Санкт-Виктор колледжінің (кейін Ксантен соборы) провосты лауазымы берілді. Франческо 1457 жылдан 1466 жылға дейін және 1476 жылдан 1495 жылға дейін осы лауазымды иеленді. Кардинал Эней Сильвий Пиколомини 1458 жылдың 19 тамызында Пий II болып сайланды. Бұл жаңалықтан кейін туған қыжылда рим халқы оның үйін тонады, ол Пьяцца Навонаның солтүстік жағынан алыс емес, Сан-Агостино шіркеуінің жанында орналасқан; тіпті мрамор тастар да тартылып алынды. Сондықтан Пиколомини отбасы Римге келгенде, олардың өз сарайы болмады. Франческо өзінің ағасымен бірге Ватикан сарайында тұрып қалды. Пий II бұл уақытша жағдай екенін білді; ол өзінің немере інісі Антониоға жазған хатында: «Адам мәңгілікке дейін папаның немере інісі бола бермейді» (non semper pontificis nepos) деді. 1461 жылы Рим папасы кардинал Франческоға Римдегі Кампо-де-Фиори маңындағы, жақында қайтыс болған кардинал Джованни Кастильонеге тиесілі жерді сатып алуға рұқсат берді. Құжаттарда осы мүлікті сатып алған Папа немесе Папалық емес, Пиколомини отбасы екені және бұл жеке меншік екені, шіркеудің меншігі емес екені, тіпті кардинал Франческоның диакониясы алыс болмаса да, нақты көрсетілді. Осы жерде кардинал Франческо Папаның көмегімен Пиколомини сарайын салды. 1476 жылы кардинал Франческо сарайды ағалары Джакомо мен Андреаға және олардың ұрпақтарына, еркек желісінен бөлінбеу шартымен берді. 1591 жылы салына бастаған Сант-Андреа-делла-Валле жаңа шіркеуіне орын беру үшін бұзылған Пиколомини сарайы қазірде сақталмаған. Пиколомини 1460 жылы Сиена архиепископиясының әкімшісі болып тағайындалған кезде апостолдық протонотарий лауазымын атқарды. Оған архиепископ атағы мен белгілері берілді, бірақ ол папа ретінде таққа отырғанға дейін бір апта бұрын ғана епископтық киелену рәсімін алды. Сиенадағы епископтық міндеттерді көмекші епископ Антонио Фатати атқарды. Сол кезде Сиенаға келген Папа Пий II 1460 жылдың 5 наурызында оның немере інісін кардинал етіп тағайындады және 26 наурызда оны Сант-Эустахионың кардинал-диаконы деп атады. Ол сондай-ақ Сиенадағы Сан-Вигилио монастырының мақтаулы аббаты болып тағайындалды. Шіркеудің жанындағы резиденцияны қайта жаңартып, кеңейтті және оны өмір бойы пайдаланды. 1460 жылы Рим папасы оны Анкона маршының легаты етіп тағайындады, оның кеңесшісі ретінде Марсиконың тәжірибелі епископы болды. Ол 30 сәуірде Римнен шығып, 1461 жылдың 1 ақпанында кеңес алу үшін оралды; ол 1461 жылдың 1 маусымында Анконаға оралды және 8 қарашада Римге қайта келді. Ол өз жұмысын білікті және тиімді атқарды. Пиколомини 1462 жылы Камбрейдегі Брабанттың архидиаконы болды және ол бұл лауазымды 1503 жылға дейін сақтап қалды. 1463 жылдың 26 наурызында Папа Пий II кардинал Франческоға Авентин төбесіндегі Сан-Саба монастырын сыйлады. Кардинал дереу ежелгі ғимараттарды қалпына келтіру, салу және безендіру жұмыстарын бастады, бұл жұмыстарға кем дегенде 3000 дукат жұмсалды. Пиколомини 1464 жылдың 21 маусымында Римнің және басқа Папалық штаттарының викарийі болып тағайындалды, өйткені Пий II Венециялықтармен кездесу үшін және Балқанда крест жорығын бастау үшін Римнен Анконаға аттанды. Алайда Пий II 1464 жылдың 14 тамызында Анконада қайтыс болып, жоба тоқтатылды.
1464 және 1471 жылдардағы конклавтар
Франческо Тодешини Пиколомини 1464 жылы Папа Павел II сайланған конклавқа қатысты. Ол қайтыс болған папаның туысы болғандықтан, сайлау саясатына елеулі ықпал етуі мүмкін еді. Бірақ, қатысқан жиырма кардиналдың он екісі, Пий II тағайындамаған, өздерінен басқа ешкімге дауыс бермейтіндей келісімге келді. Бұл Франческо Пиколоминиді және оның туысының барлық кардиналдарын сайлаудан шығарды. Бірінші дауыс беру әлі аяқталмай тұрғанда, Венециялық кардинал Пьетро Барбо қажетті үштен екі дауысқа ие болды, және дауыс беру тез арада бірауыздан бекітілді. Ол Павел II (1464–1471) есімін таңдады. Кардинал Пиколомини 1471 жылдың 20 ақпанында Германияда Legatus de latere болып тағайындалды. Оған Пий II-нің бұрынғы жеке хатшысы Агостино Патрици Пиколомини хатшы ретінде ілесіп, миссия туралы есеп жазды. Ол 18 наурызда аттанып, Регенсбург/Ратисбондағы императорлық мәжілісте маңызды делегацияда қызмет етті, және Папа 1471 жылдың 26 шілдесінде қайтыс болғанда әлі де сол жерде болды. Осылайша, ол 1471 жылы Папа Сикст IV сайланған конклавқа қатыса алмады. Ол 1471 жылдың 27 желтоқсанында Римге оралды. 1471 жылдың 30 тамызында кардинал Родриго Борджия Альбано кафедрасына көтерілгеннен кейін, ол кардинал протодиакон лауазымын иеленді. Франческо Умбриядағы шіркеу билігін қайта орнату үшін Папа Сикст IV-тің жаңа делегациясында қызмет етті.
1484 және 1492 жылғы конклавтар
Тодескини Пиколомини 1484 жылы Папа Иннокентий VIII сайлануына әкелген конклавқа қатысты және протодиакон ретінде ол сайлау туралы алғашқы жариялауды жасады және жаңа папаны таққа отырғызды. Стефано Инфессураның айтуынша, ол 28 тамыз бен 29 тамыз аралығында түнде тыныш ұйықтаған және кардинал Джованни Баттиста Сибоға үштен екі көпшілік берген жасырын түн ортасында өткен конференцияға қатыспаған шамамен алты кардиналдың бірі болды. Ол сондай-ақ, орын алған кең көлемді симониялық саудаға қатысқан жоқ. 1485 жылы Фермоның әкімшісі болып тағайындалды; 1494 жылы ол лауазымынан Агостино Пиколомининің пайдасына кетті. 1496 жылы Агостино отставкаға кеткенде, ол қайта тағайындалды және ол бұл лауазымда Папа болып сайланғанға дейін болды. 1488 жылы 5 қарашада Перужаға папалық легат болып тағайындалды, 15 қарашада Римнен кетті. Ол 1489 жылға дейін Перуджада қызмет етті. Тодескини Пиколомини 1492 жылы Папа Александр VI сайланған конклавқа қатысты. Ол Неапольдің кардинал Оливьеро Карафаның айналасына жиналған жоғары лауазымды кардиналдардың тобына жатты. Кардинал Франческо жеткілікті құрметке ие болды, сондықтан ол бірінші раундта алты дауыс алды (сайлау үшін он алты дауыс қажет болды), екіншіде жеті, үшіншіде бір дауыс алды. Ол кардинал Родриго Борджияның сайлануына соңғы сәттерге дейін қарсылық көрсетті, өйткені ол бестен бірі болып қалды. Кардинал протодиакон Пиколомини жаңа понтификті жариялап, таққа отырғызды. Ол 1492 жылдан 1503 жылға дейін Рим Куриясында Англияның және Германияның қорғаушысы болды. Ол Франция королі VIII Карлдың легаты болып тағайындалды, оның әскері сол кезде Тосканаға кірді, 1494 жылдың 1 қазанында Римнен кетіп, 1495 жылдың 5 наурызында король онымен кездесуден бас тартқаннан кейін Римге оралды. 1495 жылдың 27 мамырында ол және көптеген басқа кардиналдар Папа Александр VI-ге Орвиетоға сапармен бірге барды, бұл Папа мен Неапольге қарсы жорықтан қайтып келе жатқан король VIII Карлдың кездесуінен аулақ болу үшін ұйымдастырылды. VIII Карл 1-4 маусымда Римде болды, ал Папа мен оның серігі 27 маусымда қалаға оралды. Ол 1495 жылдың 31 қазанында Пьенца және Монтальчино епархиясының әкімшісі болып тағайындалды және 1498 жылдың 14 наурызына дейін осы лауазымда болды, содан кейін ол туысы Жироламо Пиколомининің пайдасына отставкаға кетті. 1497 жылы ұлы Джованни Борджияның өлтірілуінен кейін Александр VI Франческо Пиколоминиді Рим Куриясын реформалау үшін құрылған алты кардиналдан тұратын комиссия мүшесі етіп тағайындады, бірақ бұл комиссия ұзаққа соқпады. 1501 жылдың 8 ақпанында Папа Александр Пиколоминиді протодиакон ретінде оннан бір бөлігінен (декума) түсетін кірістерді басқару және түріктерге қарсы жорыққа жұмсау үшін комиссияға тағайындады.
Пиколомини кітапханасы
1502 жылы ол Сиена соборының дәлізінен кіретін кітапхананы салдырды, онда оның туысы жинаған гуманистік мәтіндер сақталуы тиіс болды. Франческо суретші Пинтуриккиоға кітапхананың күмбезін және қабырғалардағы он повество панелін фрескамен безетуді тапсырды, олар Папа Пий II өмірінен көріністерді бейнелейді. Оның иконографиясы донордың өмірін көрсетеді, Пий II өмірінің өңделген нұсқасын ұсынады, оның бұрынғы антипапа Феликс V-ті қолдағандығын жасырады. Пинтуриккио бес жыл бойы жұмыс істегенімен, кітаптар тамаша арналған жеріне жетпеді; дегенмен Пиколомини кітапханасы Сиенадағы Кеш Ренессанстың ескерткіші болып табылады. Папа Пий III-нің ең әйгілі портреттерінің бірнешеуін Лувр мұражайында көруге болады.
Папалыққа сайлау
Папа Александр VI 1503 жылғы 18 тамызда қайтыс болды, және оның өлімінен туған алабұдындардың арасында Римдегі елшілердің біріккен күші Цезарь Борджияны қаладан шығаруға ықпал етті, осылайша еркін конклав өтуіне жағдай жасалды. Кардиналдардың қаладан кетіп қалуын қалауына қарамастан, Орсини және Колонна топтары әскерлерімен қалаға кіріп, бұрынғы және жаңаша наразылықтарын өтеуге ниеттенді. Осы келіссөздердің нәтижесінде конклав 16 қыркүйекте басталды. Кардинал Пиколомини 1503 жылғы 22 қыркүйекте сайланды және туысы Пий II-нің құрметіне "Пий III" есімін алды. Бұл шешім Борджия мен делла Ровере топтары арасындағы келісім ретінде қарастырылуы мүмкін, ол Сикст IV немесе Александр VI-ның туыстарына қарағанда Рим Куриясында көп жылдық тәжірибесі бар осал кардиналды таңдады.
Бағдарлама
25 қыркүйекте жаңа понтифик кардиналдар мен басқа да лауазымды тұлғалардың, соның ішінде бірнеше мемлекеттің елшілерінің ерекше консисториялық отырысын өткізді. Әдетте, папа таққа отырғаннан кейін мұндай отырыстар өткізбейді, бірақ Пий III төтенше жағдайға тап болды және испан кардиналдары оған үлкен қысым көрсетіп жатты. Ауруға шалдыққан және төсекке жатқан Цезарь Борджияның номиналды басшылығындағы француз әскері Неапольдегі испан үкіметіне шабуыл жасау үшін Рим арқылы өтуді талап етті. Неаполь папаның феодалдық иелігі болғандықтан, дипломатиялық мәселелер қиындыққа тап болды. Консисторияда Пий алдымен Франция мен Испания патшалары арасында бейбітшілік орнату ниетін білдірді. Содан кейін ол өзінің понтификатының мақсаттарын жариялады: шіркеудің дереу реформасы, кардиналдар кеңесінің құрылуы; шіркеудің шығындары мен қаржылық жағдайының қатаң реформасы; Папалық штаттарда бейбітшілік; және енді француз қолдауынан айырылған Цезарь Борджияны оны өлтіруді жоспарлаған жауларына қарсы қолдау. Келесі күні ол венециялық елші Антонио Джустинианға: «Испан кардиналдарының маған көрсеткен қысымының нәтижесінде, мен Цезарь Борджияның пайдасына бірнеше бұйрықтарға қол қоюға мәжбүр болдым, бірақ оған одан әрі көмек көрсетпеймін. Мен соғысшыл емес, бейбітшілдікке ұмтылатын папа болуды ниеттенемін» деді.
Ауру және өлім
26 қыркүйек күні таңертең жаңадан сайланған папа жаралы сол аяғына операция жасады, екі жерден кесілгендегі ауырсынуға төтеп берді. Келесі күні ол, әдеттегідей, таққа отыру рәсімін өткізбейтінін хабарлады, себебі аяғының зардап шегуіне байланысты мұндай мүмкіндік болмады. Пиколомини дін қызметкеріне бекітілмеген, тек 1503 жылдың 30 қыркүйегінде ғана осы мәртебеге ие болды. Кардинал Джулиано делла Ровере оны папалық сарайдың бірінші залында дін қызметкері етіп бекітті. Делла Ровере мен тағы екі епископ оны 1503 жылдың 1 қазанында сол залда епископқа бекітті. Римдегі Венециялық өкіл 3 қазанда папаның денсаулығының нашарлағанын хабарлады, содан кейін келесі конклавқа қатысу үшін саяси күрес басталды. Таққа отыру рәсімі 1503 жылдың 8 қазанында өтті. Кардинал Рафаэло Риарио, протодиакон, таққа отырғызды. Пийдің аяғының қиын жағдайына байланысты, рәсімнің бірнеше бөліктері жіберілді. Папаның рәсімдер шебері Жохан Бурхард, папаның отырып құдайға сыйынғанын айтты. 12 қазанда, бейсенбі күні, Феррара герцогы Эрколь I д'Эстеге Белтрандо Костабили хабарлағандай, Папа Пий ұзақ уақыт қабылдаулар өткізді және күні бойы тамақтанбады, өйткені күні бұрын дәрі ішкен, сол кезде қызба ұстап, одан кейін тастамады. 26 күндік қысқа понтификаттан кейін ол 1503 жылдың 18 қазанында аяғындағы септикалық жарадан көз жұмды. Кейбіреулер Папа Пийді Сиенаның билеушісі Пандольфо Петруччиның тапсырысымен уланған деп айтады. Ол Пётр базиликасындағы Сан-Андреа капелласында, оның ағасы Пьос II және ағалары Джакомо мен Андреа оның мұрагерлері ретінде қызмет еткен жерге жерленді. Ол 1493 жылы өсиетін жазғанда өзінің жерлеу орнын таңдаған болатын. Базилика қайта жаңартылғанда, ескерткіш төменгі үңгірлерге көшірілді, ал Пий III және оның ағасының қалдықтары Римдегі Сан-Андреа-делла-Валле шіркеуіне, 1614 жылы кардинал Алессандро Перетти ди Монтальто салған мавзолейге орналастырылды.