Кіріспе

Католик шіркеуінің басшысы 1550-1555 жылдар аралығында Папа Юлий III (Iulius PP. III; 1487 жылдың 10 қыркүйегі – 1555 жылдың 23 наурызы), шын аты Джованни Мария Чиоччи дель Монте, католик шіркеуінің басшысы және Папалық мемлекеттердің билеушісі болды. Белгілі және тиімді дипломаттық мансаптан кейін, Пауль III-нің қайтысынан соң ол компромистік кандидат ретінде паптыққа сайланды. Папа ретінде ол реформаға құлшыныспен, бірақ қысқа мерзімге ғана тырысты, көбінесе жеке ләззатқа берілді. Оның және Католик шіркеуінің беделіне оның асырап алған жүрегі жақын туысы Инноченцо Чиоччи Дель Монтемен болған даулы қарым-қатынасы зор зиян келтірді.

Білім және ерте мансап

Джованни Мария Чиоччи дель Монте Монте Сан Савино қаласында, көрнекті римдік заңгердің ұлы болып дүниеге келді. 1520 жылы дель Монте Павия епископы болды. Ол мейірімді мінезімен танымал және әкімшілік қабілеттеріне құрметті болғандықтан, екі рет Рим префекті болды және Папалық курия оған бірнеше міндеттерді тапсырды. Римнің тонау кезінде (1527) ол Папа Клемент VII император әскерлеріне берген кепілдердің бірі болды және өлімнен мүжілді. Папа Павел III оны 1536 жылдың 22 желтоқсанында Сан-Витале кардиналы-қасиетшісі етіп тағайындады және 1543 жылдың 5 қазанында Палестрина епархиясының кардинал-епископы дәрежесіне көтерді. Ол бірнеше маңызды елшіліктерде жұмыс істеді, әсіресе Папаның легаты және Трент соборының (1545/47) алғашқы президенті, содан кейін Болоньяда (1547/48) қызмет етті.

Сайлау

Пауль III 1549 жылдың 10 қарашасында қайтыс болды, ал одан кейінгі конклавта қырық сегіз кардинал үш топқа бөлінді: басты топтардың ішінде Император тобы Трент кеңесінің қайтадан шақырылуын қалады, ал француз тобы оның таратылуын қалады. Бұрынғы Папаның отбасына адал Фарнезе тобы Пауль III-тің немересі, кардинал Алессандро Фарнезе сайлануын қолдады, сондай-ақ отбасының Парма герцогтығына талабын қолдады, бұл мәселеде Рим императоры Карл V дау тудырды. Француздар да, немістер де дель Монтеге жақтаспады, император оны қабылданатын кандидаттар тізімінен мүлдем шығарып тастады, бірақ француздар қалған екі топтың жолын кесті, соның арқасында дель Монте өзін келісімді кандидат ретінде көрсетіп, 1550 жылдың 7 ақпанында сайланды. Сайлауда маңызды рөл атқарған Оттавио Фарнезе Парма герцогы ретінде дереу бекітілді. Бірақ Фарнезе Франциядан императорға қарсы көмек сұрағанда, Юлий императормен одақтасып, Фарнезеді оның феодалдық иелігінен айырды және өзінің туысы Джамбатиста дель Монте басқаруымен әскер жіберіп, Парманы басып алу үшін Милан герцогы Гонзагамен бірлесіп әрекет етуге жіберді.

Чиркөженің реформалары

Юлий билікке келген кезде католик шіркеуін реформалау және Трент соборын қайта шақыруға мұңлы болған, бірақ бес жылдық билігі ішінде көп нәрсеге қол жеткізе алмады. 1551 жылы император V Карлдың өтінішімен Трент соборының қайта ашылуына келісіп, Парма герцогы мен Францияның II Генрихына (1547–59) қарсы одақ құрды, бұл Парма соғысына әкеп соқты. Бірақ Юлий герцог пен Франциямен келісімге келді және 1553 жылы собордың отырыстарын тоқтатты. Генрих жаңа Папа Габсбургтарға жақын болса, Рим Папасынан мойындауын қайтарып алатынымен қорқытты. Юлий III Трент соборын қайта шақырғанда, Генрих француз епископтарының қатысуына кедергі келтіріп, Франциядағы пап жарлықтарын орындамады. Юлий III соборды қайта тоқтатқаннан кейін де, Габсбургтарға қарсы жаққа шығу үшін Папаны айырып-төсіп, шіркеуден бөлінумен қорқытты. Юлий көбірек Италия саясатына ден қойып, Порта-дель-Пополоға жақын салынған Вилла Джулиядағы сәнді сарайына көшті. Ол онда жайлы өмір сүрді және уақыт-уақыт шіркеуді реформалау үшін реформа комиссияларын қайта құруға батыл әрекеттер жасады. Ол 1550 жылы иезуиттерге жаңа бекіту берген, олардың досы болды; 1552 жылғы тамыздағы Dum sollicita пап бұйрығы арқылы Collegium Germanicum-ды құрып, жылдық кіріс берді. Оның паптығы кезінде 1553 жылы королева Марияның басшылығымен Англияда католицизм қайта жаңғырды. Юлий Кардинал Реджинальд Полды, қалпына келтірудің сәтті болуына көмектесу үшін толық өкілеттікпен легат ретінде жіберді. 1555 жылдың ақпанында Англия Парламенті елшісін елдің ресми бағынуын хабарлау үшін Юлийге жіберді, бірақ Папа елші Римге жеткенше қайтыс болды. Өлімінен бұрын Юлий Аугсбург бейбіт келісімінде Киелі Тақтың мүддесін қорғау үшін кардинал Джованни Моронеді жіберді. Оның паптығының соңғы үш жылындағы бейқызметтілігінің себебі жиі және ауыр подагра шабуылдары болған болуы мүмкін. Ол уақытының көп бөлігін және Папаның көп ақшасын Вигнола оған салған Вилла Джулиядағы көңіл көтерулерге жұмсады. Бартоломео Амманнати Джорджо Вазаридің жалпы басшылығымен, білімді Папа мен Микеланджелоның нұсқауларымен бірнеше бақтарды жобалады. Бүгінде Вилла Джулияда Этруск ұлттық мұражайы орналасқан, онда этрус өнері мен артефактілерінің жинағы бар. Одан да маңызды және ұзаққа созылған – оның ұлы Ренессанс композиторы Джованни Пьерлуиджи да Палестринаны демеулеуі, оны Римге өзінің капелла шебері ретінде әкелді.

Инноченцо туралы аңыз

Юлийдің папалық билігі дау-дамалымен ерекшеленді, олардың ең танымалсы папаның асырап алған шөбересі Иннокенцо Чиоччи Дель Монтеге қатысты. Иннокенцо дель Монте Парма қаласының көшелерінде табылған, жасөспірім сұраныш иесі еді, оны отбасы негізгі үйлерінде қарапайым қызметші ретінде жұмысқа алған, баланың жасы 14, 15 немесе 17 жас деп әртүрлі айтылған. Юлий папалық таққа отырғаннан кейін, Иннокенцо Дель Монтені папаның інісі асырап алды, содан кейін Юлий оны кардинал шөбересі етіп тағайындады. Папа өзінің жақынына көптеген инаяттар сыйлады, соның ішінде Нормандиядағы Мон-Сен-Мишель және Веронадағы Сен-Зено аббаттарының басшылығын, сондай-ақ Сен-Саба, Мирамондо, Гроттаферрата және Фраскати аббаттарының басшылығын берді. Папа мен оның асырап алған шөбересінің арасындағы ерекше қарым-қатынас туралы әңгімелер тарала бастағанда, Юлий кеңес алудан бас тартты. Кардиналдар Реджинальд Поле мен Джованни Карафа папаны "әкесіз жас жігіттің жоғарылатылуының қандай жаман пікірлерге әкелетіні" туралы ескертті. 1550 жылы Миланның губернаторы Ферранте Гонзагаға жазған хатында сарай адамы және ақын Жироламо Муцио былай деп жазды: "Олар осы жаңа папа туралы көп жаман нәрселер жазды; оның зұлым, мақтаншыл және ақылсыз екені айтылды". Римде осы кезеңде туысы кардинал Жан дю Беллдің ілесінде болған ақын Жоаким дю Белл өзінің "Өкініштер" (1558) атты өлеңдер жинағындағы екі сонетте Юлий туралы наразылығын білдірді, ол "басына қызыл тоқпан киген Ганимедті" көргеніне қатты ренжіді. Папаның саяси жаулары да осы даудан пайдаланды. Италияда Юлийдің Иннокенцоның Римге келуін күтіп, "сүйіктісін күтіп отырған ғашық сияқты" шыдамсыздық танытқаны және оның төсек қабілетімен мақтанғаны айтылды, ал Венеция елшісі Иннокенцо Дель Монте папаның төсегін "өзінің [Иннокенцоның] ұлы немесе немересі сияқты" бөліскенін хабарлады. "Мейірімді жандар баланың, әйтеке шешесінен туған ұлы болуы мүмкін деп ойлады".

Консисториялар

Өзінің понтификаты барысында Юлий III төрт консисторияда жиырма жаңа кардинал тағайындады, олардың ішінде 1551 жылы құпия түрде ("in pectore") тағайындаған және келесі жылы жариялаған бір кардинал болды.

Қасиетті деп жариялау

Папалық билігінің кезінде ол ешбір әулиені қастерлемесе де, Юлий III базилияндық монах және шөлгеш Сильвестрді Троиналықты мақұлдады.

Өлім

Юлий III 1555 жылғы 23 наурызда сағат 19:00-де қайтыс болды. Өмірінің соңғы жылдары подаградан (алқабынан) зардап шеккен ол, оны тек қана ораза ұстау арқылы емдеуге тырысқан. Асқазан ауруларына байланысты қайтыс болды. Өлім төсегінде тамақ жұту қиын болғандықтан, ыңғайсыздық сезінетін болған соң, азырақ тамақтанды. Папаның асқазан немесе өңеш қатерлі ісіктен қайтыс болғаны туралы оның қайтысынан кейін айтылды.

Көркем шығармаларда

Лютер Блиссеттің "Q" романында Юлий кітаптың соңына қарай діни төзімділікті қолдайтын, орташа кардинал ретінде пайда болады. Ол 16 ғасырдағы Реформация мен Рим шіркеуінің оған жауап ретіндегі әрекеттерінен туған қырқыстар кезінде осы ұстанымды сақтайды. Оның папа болып сайлануы және одан кейін Инквизицияның күшеюі романның соңғы тарауларын құрайды.