Кіріспе
Плацентаның қалыптасуы мен құрылымы
Плацентация – плацентаның қалыптасуы, түрі, құрылымы немесе орналасуын білдіреді. Плацентацияның функциясы – аналық тіндерден өсіп келе жатқан эмбрионға қоректік заттарды, тыныс газдарын және суды жеткізу, ал кейбір жағдайларда эмбрионнан шығарылатын қалдықтарды жою. Плацентация ең жақсы тірі туатын сүтқоректілерде (терия) белгілі, бірақ сондай-ақ кейбір балықтарда, бауырымен жорғалаушыларда, қосмекенділерде, омыртқасыздардың алуан түрлерінде және гүлді өсімдіктерде де кездеседі. Омыртқалы жануарларда плацента 100-ден астам рет тәуелсіз түрде пайда болды, осы жағдайлардың көп бөлігі қосқабатты бауырымен жорғалаушыларда орын алды. Плацента – ұрықтық мембраналар мен ата-аналық тіндердің физиологиялық алмасу үшін тұрақты жақындасуы немесе бірігуі нәтижесінде қалыптасқан орган деп анықталады. Бұл анықтама жануарларда плацентацияны жатырда ғана пайда болатын жағдайлармен шектеді.
Қылқаламдар мен жыландарда
Плацентация тірі туу эволюциясының барысында жиі пайда болатындықтан, кесірткелер мен жыландарда (сквамата) тірі туудың 100-ден астам пайда болуы плацентацияның дерлік тең санындағы тәуелсіз пайда болуымен сәйкес келеді. Бұл скваматада плацентацияның барлық басқа омыртқалыларға қарағанда жиі кездесетінін білдіреді, бұл оларды плацентация мен тірі туудың өзінің эволюциясын зерттеу үшін өте қолайлы етеді. Көптеген скваматтарда екі жеке плацента қалыптасады, олар жеке эмбрионалдық тіндерді (хориоаллантоикалық және сары қышқылдың плаценталарын) пайдаланады. Плацентациясы күрделірек түрлерде газ, аминқышқылдары және липидтердің тасымалына арналған аймақтық мамандану байқалады. Плаценталар жатыр тіндеріне ену арқылы (сүтқоректілерде байқалатындай) қалыптасады және олардың қалыптасуы плазмалық мембрананың өзгеруімен жеңілдетілуі мүмкін. Көптеген бауырымен жорғалаушылар қатаң эпителиохориалды плацентацияны көрсетеді (мысалы, Pseudemoia entrecasteauxii), бірақ кем дегенде екі эндотелиохориалды плацентация мысалы анықталды (Mabuya sp. және Trachylepis ivensi). Эутериялық сүтқоректілерден айырмашылығы, эпителиохориалды плацентация аналық тіндермен сақталмайды, себебі эмбриондар жатырдан тыс тіндерге оңай енбейді.
Зерттеу
Плацента – бірнеше рет тәуелсіз дамыған, кейбір туыстамаларда салыстырмалы түрде жақында пайда болған және қазіргі тіршілік ететін түрлерде аралық формалары кездесетін орган. Осы себептерге байланысты, ол жануарлардағы күрделі мүшелердің эволюциясын зерттеу үшін өте қолайлы модель болып табылады. Плацентаның эволюциясын негізге алатын генетикалық механизмдерді зерттеулер әртүрлі жануарлар арасында, оның ішінде бауырымен жорғалаушылар, теңіз жылқылары және сүтқоректілерде жүргізілген. Плацента эволюциясын қолдайтын генетикалық процестерді жануар ағзасында жаңа құрылымдардың пайда болуына себеп болатын процестерден және плацентаның жаңа функцияларының дамуына әкелетін процестерден ажыратып қарастыру арқылы жақсырақ түсінуге болады.
Плаценталық функциялардың дамуы
Плацентаның функцияларына қоректік заттардың тасымалдануы, газ алмасу, ана мен ұрықтың байланысы және эмбрионнан қалдықтардың шығарылуы жатады. Гүлдің жұмыртқалығындағы жұмыртқалар (кейін жемістің ішіндегі тұқымға айналатын) өсімдіктің түтікшесі (фуникул) арқылы бекітіледі. Фуникулдың бекітілген жері плацента деп аталады. Ботаникада плацентация термині көбінесе жұмыртқалықтың ішіндегі жұмыртқалардың орналасуын білдіреді. Плацентация түрлері:
Basal: The placenta is found in mono to multi carpellary, syncarpous ovary. Usually a single ovule is attached at the base (bottom). E. g.: Helianthus, Tridex, Tagetus. Parietal: It is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. Unilocular ovary becomes bilocular due to formation of false septum. E. g.: Cucumber
Axile : it is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. The carpels fuse to form septa forming a central axis and ovules are arranged on the axis. E. g.: Hibiscus, lemon, tomato, lilly. Free central : It is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. Due to degradation of false septum unilocular condition is formed and ovules are arranged on the central axis. E. g.: Dianthus, Primula (primroses)
Marginal : It is found in monocarpellary unilocular ovary, placenta forms a rigid along ventral side and ovules are arranged in two vertical rows. E. g.: Pisum sativum (pea)
Базальды: Плацента моно- және мультикарпеллярлы, синкарпозды жұмыртқалықта кездеседі. Әдетте бір жұмыртқалық жасуша негізге (төменгі бөлігіне) бекітіледі. Мысалы: Helianthus, Tridex, Tagetus.
Basal: The placenta is found in mono to multi carpellary, syncarpous ovary. Usually a single ovule is attached at the base (bottom). E. g.: Helianthus, Tridex, Tagetus. Parietal: It is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. Unilocular ovary becomes bilocular due to formation of false septum. E. g.: Cucumber
Axile : it is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. The carpels fuse to form septa forming a central axis and ovules are arranged on the axis. E. g.: Hibiscus, lemon, tomato, lilly. Free central : It is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. Due to degradation of false septum unilocular condition is formed and ovules are arranged on the central axis. E. g.: Dianthus, Primula (primroses)
Marginal : It is found in monocarpellary unilocular ovary, placenta forms a rigid along ventral side and ovules are arranged in two vertical rows. E. g.: Pisum sativum (pea)
Париетальды: Бикарпеллярлық-мультикарпеллярлық синкарпозды жұмыртқалықта кездеседі. Жалған септумның пайда болуынан бір камералы жұмыртқалық екі камералы болып келеді. Мысалы: Қымыз (егурець).
Basal: The placenta is found in mono to multi carpellary, syncarpous ovary. Usually a single ovule is attached at the base (bottom). E. g.: Helianthus, Tridex, Tagetus. Parietal: It is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. Unilocular ovary becomes bilocular due to formation of false septum. E. g.: Cucumber
Axile : it is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. The carpels fuse to form septa forming a central axis and ovules are arranged on the axis. E. g.: Hibiscus, lemon, tomato, lilly. Free central : It is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. Due to degradation of false septum unilocular condition is formed and ovules are arranged on the central axis. E. g.: Dianthus, Primula (primroses)
Marginal : It is found in monocarpellary unilocular ovary, placenta forms a rigid along ventral side and ovules are arranged in two vertical rows. E. g.: Pisum sativum (pea)
Аксилді: Бикарпеллярлық-мультикарпеллярлық синкарпозды жұмыртқалықта кездеседі. Карпельдер бірігіп септалар түзеді, орталық ось құрайды және жұмыртқалар осы ось бойында орналасады. Мысалы: Гибискус, лимон, помидор, лилия.
Basal: The placenta is found in mono to multi carpellary, syncarpous ovary. Usually a single ovule is attached at the base (bottom). E. g.: Helianthus, Tridex, Tagetus. Parietal: It is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. Unilocular ovary becomes bilocular due to formation of false septum. E. g.: Cucumber
Axile : it is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. The carpels fuse to form septa forming a central axis and ovules are arranged on the axis. E. g.: Hibiscus, lemon, tomato, lilly. Free central : It is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. Due to degradation of false septum unilocular condition is formed and ovules are arranged on the central axis. E. g.: Dianthus, Primula (primroses)
Marginal : It is found in monocarpellary unilocular ovary, placenta forms a rigid along ventral side and ovules are arranged in two vertical rows. E. g.: Pisum sativum (pea)
Еркін орталық: Бикарпеллярлық-мультикарпеллярлық синкарпозды жұмыртқалықта кездеседі. Жалған септумның ыдырауынан бір камералы жағдай пайда болады және жұмыртқалар орталық ось бойында орналасады. Мысалы: Dianthus, Primula (примула).
Basal: The placenta is found in mono to multi carpellary, syncarpous ovary. Usually a single ovule is attached at the base (bottom). E. g.: Helianthus, Tridex, Tagetus. Parietal: It is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. Unilocular ovary becomes bilocular due to formation of false septum. E. g.: Cucumber
Axile : it is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. The carpels fuse to form septa forming a central axis and ovules are arranged on the axis. E. g.: Hibiscus, lemon, tomato, lilly. Free central : It is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. Due to degradation of false septum unilocular condition is formed and ovules are arranged on the central axis. E. g.: Dianthus, Primula (primroses)
Marginal : It is found in monocarpellary unilocular ovary, placenta forms a rigid along ventral side and ovules are arranged in two vertical rows. E. g.: Pisum sativum (pea)
Шеттік: Монокарпеллярлы бір камералы жұмыртқалықта кездеседі, плацента қарын жағындағы бөлікте қатаң болып келеді және жұмыртқалар екі тік қатарға орналасады. Мысалы: Pisum sativum (бұршақ).
Basal: The placenta is found in mono to multi carpellary, syncarpous ovary. Usually a single ovule is attached at the base (bottom). E. g.: Helianthus, Tridex, Tagetus. Parietal: It is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. Unilocular ovary becomes bilocular due to formation of false septum. E. g.: Cucumber
Axile : it is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. The carpels fuse to form septa forming a central axis and ovules are arranged on the axis. E. g.: Hibiscus, lemon, tomato, lilly. Free central : It is found in bicarpellary to multicarpellary syncarpous ovary. Due to degradation of false septum unilocular condition is formed and ovules are arranged on the central axis. E. g.: Dianthus, Primula (primroses)
Marginal : It is found in monocarpellary unilocular ovary, placenta forms a rigid along ventral side and ovules are arranged in two vertical rows. E. g.: Pisum sativum (pea)