Кіріспе

Оклахома штатындағы американдық тайпа, Оклахомадағы чероки ұлты.

Чероки ұлты (чероки тілінде: ᏣᎳᎩᎯ ᎠᏰᎵ Tsalagihi Ayeli немесе ᏣᎳᎩᏰᎵ Tsalagiyehli), бұрын Оклахома чероки ұлты деп аталған, АҚШ-тағы федералды мойындалған үш чероки тайпасының ең ірісі болып табылады. Оған Оңтүстік-Шығыстан қысымның күшеюіне байланысты Үндістан аумағына көшіп келген Ескі Чероки ұлтының мүшелерінің ұрпақтары, сондай-ақ Алыс жолмен (Trail of Tears) мәжбүрлі түрде көшірілген черокилер кіреді. Тайпаға чероки бостандықтарының, жоқ болған шауни және натчез ұлтының ұрпақтары да кіреді. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, 450 000-нан астам адам Чероки ұлтына тіркелген. Бас кеңсесі Оклахома штатының Талекуа қаласында орналасқан Чероки ұлтының Оклахома штатының солтүстік-шығыс бөлігіндегі 14 округты қамтитын қорығы бар. Бұл Адейр, Чероки, Крейг, Делавэр, Мейс, Макинтош, Мускоги, Новата, Оттава, Роджерс, Секуоя, Тулса, Вагонер және Вашингтон округтері.

18 ғасырдың аяғы мен 1907 жыл аралығы

Черокилерді көз жасты жолмен қоныстандырғаннан кейін, Чероки ұлты Үндістан аумағында болды. Америка Азамат соғысынан кейін, 1866 жылғы келісімшартта АҚШ Чероки ұлтына "тұрақты отан" уәде берді. Бұл үшін, Чероки ұлты (және басқа бес тайпа) АҚШ-қа өздерінің батыс аумағының бір бөлігін берді, ол кейін Оклахома территориясы ретінде ұйымдастырылды. Көптеген резервациялардан өзгеше, Чероки ұлты өз жерлеріне толыққанды меншік құқығына ие болды және олар АҚШ-тың сенімділікпен ұстауында болған жоқ. Басқару актісінде Бес тайпа үшін ерекшеліктер болғанымен, кейінірек қабылданған заңдар Чероки ұлтын өз резервациясын мүшелеріне бөлуге мәжбүр етті. 1906 жылы Конгресс Бес тайпа туралы заңды қабылдады, ол тайпаларды таратуды көздеген, бірақ сонымен қатар "Бес тайпаның тайпалық мәртебесі мен қазіргі тайпалық үкіметтері осымен заңмен рұхсат етілген барлық мақсаттар үшін толық күшінде және әсерлі болып қала береді" деген бапты қамтыды. 20 ғасырдың басында соттар заңнаманы тайпалық үкіметтерді тарату деп түсіндірді, бірақ 1970 жылдардың соңына қарай соттар өз түсіндірмелерін тайпалық үкімет ешқашан таратылмағанын анықтауға өзгертті.

Басшыны тағайындау кезеңі және сайлауды қалпына келтіру

1900 жылдары Чероки ұлтының тайпалық үкіметі дерлік тарап кеткеннен кейін және 1917 жылы Уильям Чарльз Роджерс қайтыс болғаннан соң, Федералдық үкімет 1919 жылы Чероки ұлтына басшылар тағайындай бастады. Әрбір тағайындалған басшының қызмет мерзімі соншалықты қысқа болғандықтан, ол «Бір күндік басшы» деп аталды. Алты адам осы санатқа кірді, біріншісі А. Б. Каннингем, ол 8 қарашадан 25 қарашаға дейін қызмет етті. 1930 жылдары Франклин Д. Рузвельт әкімшілігі 1934 жылғы Үндістерді қайта ұйымдастыру туралы заңды қолдау арқылы жағдайды жақсартуға тырысты, бұл заң тайпаларды өз үкіметтерін қайта құруға және конституция жазуға ынталандырды. 1938 жылдың 8 тамызында тайпа Оклахома штатының Феирфилд қаласында басшы сайлау үшін бас қосты. Олар Дж. Б. Миламды бас басшы етіп таңдады. Президент Франклин Д. Рузвельт 1941 жылы сайлауды бекітті. 1949 жылы У. У. Килер басшы болып тағайындалды. Президент Ричард Никсон басқаруымен АҚШ үкіметі өзін-өзі анықтау саясатын қабылдағаннан кейін, ұлт өзінің үкіметін қайта құруға мүмкіндік алды. Халық У. У. Килерді бас басшы етіп сайлады. Килер, сонымен қатар «Филипс Петролеум» президенті болды, оның орнын Росс Свиммер басты. 1975 жылы тайпа «Оклахома штатының Чероки ұлты» деген атпен конституция жобасын жасады, ол 1976 жылдың 26 маусымында ратификацияланды. 1985 жылы Вилма Манкилер Чероки ұлтының алғашқы әйел басшысы болып сайланды.

Конституциялық дағдарыс

1997 жылдың мамыр айында Чероки ұлты күрт тұрақсыздыққа ұшырады, бұл оқиға әртүрлі жағдайларда ұлттық «көтеріліс» немесе Жо Берд бастаған «конституцияға қарсы төңкеріс» деп сипатталды. 1995 жылы сайланған Берд Чероки тайпасының сот тармағымен күреске түсті. Дағдарыс 1997 жылдың 22 наурызындағы баспасөз конференциясында Берд Чероки ұлтының Жоғарғы сотының шешімдерінің қайсысы заңды, қайсысы заңсыз екенін өзі анықтайтынын мәлімдеген кезде өршіп келді. Бердтің жеке, қаруланған жарымәскери күш құруына байланысты шиеленіс жалғасты. 1997 жылдың 20 маусымында оның жеке милициясы Чероки ұлтының сот үйін заңды қорғаушылары мен тұрғындарынан – Чероки ұлтының маршалдарынан, Сот апелляциялық трибуналынан және сот хатшыларынан заңсыз түрде тартып алды. Олар қару қолданып заңды тұрғындарды үйден шығарып жіберді. Сот дереу сот үйін Чероки ұлтының сот тармағына қайтаруды талап етті, бірақ Берд бұл өтініштерді қанағаттандырмады. АҚШ-тың федералды билігі тайпалық егемендіктің бұзылуы мүмкін болғандықтан, бастапқыда араласудан бас тартты. Оклахома штаты Бердтің әрекеттері штат заңнамасын бұзғанын мойындады. 1997 жылдың тамызында штаттық полицейлер мен терроризмге қарсы арнайы жасақтар жіберілді. Берд Вашингтондағы Үндістер істері бюросымен кездесуге міндеттелді, онда ол соттарды қайта ашуға мәжбүр болды. Ол сайланған мерзімінің қалған бөлігін аяқтады. 1999 жылы Берд Чад Смиттен Бас басшы сайлауында жеңіліп қалды, бірақ 2013 жылы Тайпалық кеңеске сайланды. 1999 жылы жаңа конституция жасалды, онда лауазымды тұлғаларды қызметтен алу тетіктері, тайпалық кеңестің құрылымы өзгертілді және конституцияны өзгерту үшін Үндістер істері бюросынан рұқсат алу қажеттілігі жойылды. Тайпа мен Үндістер істері бюросы жаңа конституцияға өзгерістер енгізу бойынша келіссөздер жүргізді, ол 2003 жылы ратификацияланды. АҚШ Ішкі істер министрі оны бекітпегендіктен, жағдайды түсінбеушілік туды. Тұйыққа келген жағдайды шешу үшін Чероки ұлты референдум арқылы 1975/1976 жылғы Конституцияға түзетулер енгізуге дауыс берді, «президенттік бекіту құқығын жою» арқылы тайпаға өз конституциясын тәуелсіз түрде бекітуге және түзетуге мүмкіндік берді. 2007 жылдың 9 тамызында БИА Чероки ұлтына Ішкі істер министрлігінің келісімінсіз Конституциясына өзгерістер енгізуге келісім берді.

Бостандықтан босатылғандардың құқықтары бұзылды

Чероки азаттыққа ие болғандар, Антебеллум кезеңінде Чероки ұлтының азаматтарына тиесілі болған африкалық американдық құлдардың ұрпақтары, алғаш рет 1866 жылы АҚШ-пен жасалған жаңа шарт бойынша Чероки азаматтығына ие болуға кепілдік алды. Бұл Американдық Азамат соғысынан кейін болды, сол кезде АҚШ конституциялық түзету арқылы құлдарды азат етіп, азат болғандарға АҚШ азаматтығын берді. Конфедераттар тарапында болған черокилермен бейбіт келісімге қол жеткізу үшін АҚШ үкіметі олардың құлдықты тоқтатып, өз ұлтында тұратын азат болғандарға толық азаматтық құқықтар беруін талап етті. Кетіп қалғандар АҚШ азаматы бола алатын еді. Дегенмен, "1866 жылғы шарттың уәделеріне қарамастан, 19 және 20 ғасырларда азат болғандар Чероки ұлтының толыққанды азаматтары ретінде қабылданбады". Көптеген азат болғандар "руға қосылу құқығын қамтамасыз ететін шарттың тармағын білмеді". Іс жүзінде, Чероки ұлтының тізіміне ену көбінесе нәсілдік факторларға тәуелді болды. Доуес тізімдерін жасау кезінде, рулық жерлерді үй шаруашылықтарына бөлуге дейін, көптеген азат болғандар мен афро-черокилер, олардың тегі мен мәдениетіне қарамастан, "қан арқылы чероки" деп тізімделгендерден бөлек тізімделді. Осының салдарынан олар жер алған жоқ, кейін бір уақытқа ру мүшелігінен шеттетілді. 20 ғасырда Чероки ұлты Доуес тізімінде "қан арқылы чероки" деп тізімделгендердің ұрпақтарына мүшелікті шектеу туралы заң қабылдады, бұл көптеген африкалық американдықтар мен афро-черокилерді, бұрын ру мүшелері болғандарды да, мүшеліктен шығарды. 1989 жылы, Чероки егемендігін мойындап, федералды сот Freedmen ісі бойынша Nero v. Cherokee Nation ісінде Чероки ұлтының өзінің азаматтық талаптарын заңды түрде анықтауға құқылы екенін, тіпті бұл бұрын азаматтар деп есептелген азат болғандардың ұрпақтарын мүшеліктен шығаруды білдірсе де, шешім шығарды.

Бостандықта қалғандардың құқықтары қалпына келтірілді

Бірақ 2006 жылдың 7 наурызында Чероки ұлтының сот апелляциялық трибуналы Чероки азаттыққа иелерінің Чероки азаматтығына қол жеткізе алатынына үкім шығарды. Чероки азаттыққа иелері 1866 жылдан бері Чероки ұлтының «азаматтары» ретінде тарихта тіркелді, ал олардың ата-бабалары Доуес комиссиясының жер тізілімінде тіркелді (көптеген жағдайларда «Чероки азаттыққа иелері» санатында болса да, көптеген адамдар сияқты, «қан арқылы чероки» ретінде танылған жағдайлар да болды). Үкімде «азаматтыққа тек чероки қаны бар адамдардың қана қол жеткізе алатыны» шектеуге алынбады, себебі кейбір азаттыққа иелері мен олардың ұрпақтары ешқашан черокитермен некелеспеген. Белгілі генеалог, тарихшы және азаттыққа иелерінің жақтасы Дэвид Корнсилк басқа тарихи азаматтық негіздерінің (мысалы, ескі тізімге байланысты ата-баба) әлі де қолданылмайтынын атап өтті. 2007 жылдың 15 мамырында Чероки ұлтының тайпалық соты апелляциялық шағымдар қаралып жатқанда, Чероки азаттыққа иелерін азамат ретінде қайта орнатып берді. 2007 жылдың 22 мамырында Чероки ұлты АҚШ Үнді істері бюросынан 1975 жылғы Чероки ұлтының Конституциясына енгізілген түзетуге BIA мақұлдауы қажет болғандықтан және ол алынбағандықтан, түзетуді қабылдамағанын білдірді. BIA сондай-ақ Чероки ұлтының азаттыққа иелерін түзетуге қатысты дауыс беруден шеттетуін атап өтті. Осы мәселе бойынша Чероки ұлтының Жоғарғы соты Чероки ұлтының бұрын федералды үкіметке берген мақұлдау құқығын алып тастауға құқылы екеніне үкім шығарды. Сот процесінің аяқталуын күтіп, Чероки азаттыққа иелері дауыс беру құқығы және тайпалық қызметтерге қол жеткізу құқығы бар, толыққанды Чероки ұлтының азаматтары ретінде барлық құқықтарын сақтап қалды. 2011 жылдың басында тайпалық округтік сот 2007 жылғы конституциялық түзетуге қатысты арнайы сайлаудың конституцияға қайшы екенін, себебі ол азаттыққа иелерін дауыс беруден шеттетуге алып келгенін анықтады. Ұлт апелляциялық шағым түсірді. 2011 жылдың 22 тамызында Чероки Жоғарғы соты 2007 жылғы арнайы сайлау нәтижелерін күшінде қалдырды. Америкалық индеецтердің ұлттық конгресінің бұрынғы атқарушы директоры Чак Тримбл бұл шешімді «Чероки Дред Скотт шешімі» деп сипаттады, себебі ол бір топты азаматтығынан айырды. Сонымен қатар, Чероки Жоғарғы соты 2011 жылдың 24 қыркүйегінде Бас басшы лауазымын анықтау үшін арнайы сайлау өткізуді бұйырды. Осы жылғы сайлаудағы дауыс беру нәтижелері өте жақын болғандықтан, қазіргі Бас басшы Чэд Смит пен қарсыласы Билл Джон Бейкер, Чероки ұлттық кеңесінің ұзақ жылдар бойы мүшесі, екі рет жеңімпаз деп жарияланды. 11 қыркүйекте Ұлт азаттыққа иелеріне азаматтығынан айырылғаны және дауыс беру құқығынан шеттетілгені туралы хаттар жіберді. АҚШ Тұрғын үй және қала құрылысы министрлігі 2008 жылғы Өзін-өзі анықтау туралы заңның жаңаруына сәйкес, істі зерттеу кезінде Чероки ұлтына берілген 33 миллион долларлық қаражатты тоқтатты. 2011 жылдың 13 қыркүйегінде Ішкі істер департаменті Чероки ұлтын Чероки азаттыққа иелерінің ұрпақтарына дауыс беру құқығы мен артықшылықтарын, соның ішінде басты басшыға арнайы сайлауда дауыс беру құқығын қалпына келтіруге, конституциясын және АҚШ Конституциясын бұзу қаупі бар екенін ескеріп, шақырды. 14 қыркүйекте Чероки Бас прокуроры азаттыққа иелерін ауызша дәлелдемелер тыңдалғанға дейін қайта орнатуды ұсынды. 20 қыркүйекте АҚШ округтік сотының судьясы Генри Кеннеди Чероки ұлтының, азаттыққа иелерінің талапкерлерінің және АҚШ үкіметінің алдын ала тыңдау барысында азаттыққа иелеріне дауыс беруге рұқсат беру туралы келісімге келгенін, қажет болса дауыс беру 5 қазанға дейін жалғасатынын мәлімдеді. 2017 жылдың 30 тамызында Колумбия округінің АҚШ округтік соты азаттыққа иелерінің ұрпақтары мен АҚШ Ішкі істер министрлігінің пайдасына шешім шығарып, азаттыққа иелерінің ұрпақтарына Чероки ұлтының азаматтығына толық құқық берді. Чероки ұлты бұл шешімді қабылдап, дауды аяқтады. 2021 жылы Чероки ұлтының Жоғарғы соты конституциясынан және басқа да заңдық ілімдерден «қан арқылы» деген сөздерді алып тастау туралы шешім шығарды, себебі «2007 жылы конституцияға қосылған бұл сөздер тайпа құлдары болған қара адамдардың Чероки ұлтының толық азаматтық құқықтарын алуына кедері келтіру үшін қолданылды». Алайда, барлық азаматтық әлі де Доуес тізіміне байланысты ата-бабаны табуға негізделген, бұл қандық көрсеткіштен басқа да дау тудырады. Шонда Бьюкенен сияқты кейбір ұрпақтар әлі де шеттетілуде, ол өзінің «Black Indian» мемуарларында Чероки тізіміндегі ата-бабалары Доуес тізіміне енбегенін, сондықтан олар әлі де танылмайтынын айтады. Чероки ұлтының конституциясына енгізілген өзгерістер өзгерістен кейін де сынға ұшырауда, соңғысы Робин Мейес жасаған жаңа сайлау өткізу туралы шағым. 2021 жылдың 13 қыркүйегінде Мэрилин Ванн Чероки үкімет комиссиясына бекітілген алғашқы азаттыққа иелерінің ұрпағы болды, ол Бас басшы Чак Хоскин-младший тағайындаған Қоршаған ортаны қорғау комиссиясына тағайындалды.

Бір жынысты некелер

2004 жылғы 14 маусымда Чероки ұлтының тайпалық кеңесі некені әйел мен ер адам арасындағы одақ деп ресми түрде анықтады, соның салдарынан бір жынысты некеге жол берілмеді. Бұл шешім 13 мамырда берілген екі әйелден тұратын жұптың өтінішіне жауап ретінде қабылданды. Бұл шешім Чероки заңдарын Оклахома штатының заңдарымен үйлестірді, ол 2004 жылы бір жынысты некелерді заңдастыруға тыйым салатын конституциялық түзету бойынша референдум өткізді. 2016 жылғы 9 желтоқсанда Чероки ұлтының бас прокуроры Тодд Хембридің пікірі арқылы бір жынысты некелер заңдастырылды. Хембри 2004 жылғы заңның Чероки конституциясын бұзғанын, ол тайпа азаматтарына тең қарауды талап ететінін мәлімдеді. Ол бұл пікірді тайпаның салық комиссиясының директоры тайпаның құзыретінен тыс жерде некелескен бір жынысты жұпқа көлік құралына арналған белгі беруге бола ма деген мәселе бойынша шешім қабылдау үшін сұрағандықтан берді.

Резерв қайта құрылды

2020 жылдың 9 шілдесінде АҚШ Жоғарғы Соты 5–4 дауыспен бес өркениетті тайпамен (әсіресе МакГирт ісінде Оклахомаға қарсы Мускоги тайпасымен) жасалған бастапқы шарттар мен резервация уәдесі ешқашан қайтарылмағанын мәлімдеді. Бұл шешім кейінірек Чероки ұлтының резервация мәртебесін қайта орнатуға мүмкіндік берді. Басым пікірді судьялар Соня Сотомайор, Рут Бадер Гинзбург, Елена Каган, Стивен Брейер және Нил Горсуч білдірді. Хогнер Оклахомаға қарсы іс 2021 жылдың 11 наурызында Оклахома соттарында қаралып, Чероки ұлтының "резервациясы құрылғаны және ешқашан таратылмағаны" анықталды. Чероки ұлтының бас басшысы Чак Хоскин: "Біз Чероки ұлтының келісімдерімізге негізделген резервациясы бар екенін ұзақ уақыттан бері айтып келеміз, және АҚШ Жоғарғы Соты енді оны растады" деді және "Осы ұсынылған заң біздің резервация шекараларымызды және Жоғарғы Соттың МакГирт ісінде мойындаған кең тайпалық юрисдикцияны бекітеді. Біз Оклахома штатымен және федералды серіктестерімізбен халықтың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін жұмысымызды жалғастырамыз" деді. Біріккен Китууах Чероки тайпасы резервацияға құқығы бар екенін және "мүддесін жалғастырушы" екенін мәлімдейді, себебі олар бастапқы Чероки ұлты "Дауес тізіміне қол қойған бастапқы мүшелерінің соңғысы 2012 жылы 107 жасында қайтыс болғаннан кейін" жойылды деп санайды. Сондықтан, қазіргі Чероки ұлты енді федералды үкіметпен келісімдер жасаған сол Чероки ұлты емес, ол UKB сияқты тек "мұрагер" болып табылады. Алайда, Чероки ұлты Біріккен Китууах тайпасының аргументі заңды түрде дұрыс емес екенін, тек Чероки ұлтының 14 округтік резервация бойынша юрисдикциясы бар екенін және Біріккен Китууах тайпасының тек олардың 76 акр сенімді жері бойынша юрисдикциясы бар екенін мәлімдеді.

COVID-19 пандемиясы

COVID-19 пандемиясы 2020 жылы чероки ұлтына ауыр соққы берді. Пандемия кезінде жүздеген чероки өмірін жоғалтты. 2021 жылдың 18 наурызында чероки ұлты вирустан көз жұмған черокилерді еске алуға арналған ескеру рәсімін өткізді. Ескеру шарасы 107 черокиге, оның ішінде 50-ден астам чероки тілінде сөйлейтін қарттарға құрмет көрсетті. 2021 жылдың 3 тамызында чероки ұлтының денсаулық сақтау қызметтері COVID-19 жағдайларының 80%-ға өскенін байқағаннан кейін жоспарлы хирургиялық операцияларды тоқтатты. Сонымен қатар, Оклахома штатының Талекуа қаласындағы В.В. Гастингс ауруханасы үшін «жеделдетілген жоспарды» іске қосты. «Жеделдетілген жоспар» аурухананың жататын орын сыйымдылығын 50%-ға арттыруға мүмкіндік береді, бұл үшін қарқынды терапия бөлімшесі емес, шұғыл көмек көрсету бөліміне арналған орындар қайта бөлінеді. COVID-19 дельта штамы елдегі жаңа жағдайлардың 80%-ын құрады.

Демография

2018 жылы 360 589 адам Чероки ұлтының азаматы ретінде тіркелді. Азаматтар барлық штаттарда тұрады, 2018 жылы Оклахома штатында 240 417 адам, Калифорнияда 22 124 адам, Техаста 18 406 адам, Арканзаста 12 734 адам, Канзаста 11 014 адам және басқа штаттардың әрқайсысында 10 000-нан аз адам тұрды. 2021 жылға қарай тіркелгендер саны 400 000-ға жетті, бұл Чероки ұлтын Навахо ұлтынан кейін ең көп халқы бар тайпалардың біріне айналдырды. Шамамен 140 000 азамат Чероки ұлтының резервациялық аумағында тұрады.

Азаматтық талаптары

Чероки ұлтының азаматы деп саналу үшін, жеке тұлғаның Доуес тізімінде Чероки индейі немесе Чероки бостандық иесі ретінде ұлт азаматы болып тіркелген тікелей ата-бабасы болуы керек. Бұл тайпаның мүшелерінің кейбіреулері африкалық, латын, азиялық, еуропалық және басқа да тектік байланыстарға ие. Чероки бостандық иелерінің мүшелері негізінен немесе толығымен афроамерикандық болуы мүмкін. 18 ғасырда Начес тайпасының мүшелері, сондай-ақ басқа оңтүстік-шығыс тайпалары сияқты, Чероки ұлтына қосылды. Чероки үндістерінің Біріккен Китуова тобынан (UKB) және Чероки үндістерінің Шығыс тобынан (EBCI) айырмашылығы, Чероки ұлтының тайпалық азаматтығына қол жеткізу үшін қан мөлшері маңызды емес. Бұл жерде, заңды "араласқан қанды чероки азаматтары, өздерінің жерлерін тезірек сату немесе жалға алу үшін, шын мәнінде олардан кем чероки ретінде тіркелген" және кейбір "заңды талаптары жоқ ақ адамдар жалған түрде тіркелген". Автор Роберт Дж. Конли Доуес тізімін мүшелікті анықтау үшін пайдалануды сынап, ол бір кезде Ұлтта тіркелген сайлаушы ғана болғанын, бірақ ұлт талап еткендей CDIB картасын ұстамағанын, оның UKB-ге кетуіне әкелгенін айтты, себебі ол кезде "құжаттама" аз болғанмен, қан мөлшері талап етілген. Конли Доуес тізімдерін "жетіспейтін, қате, тіпті алаяқтық" деп айыптайды және егер "Чероки ұлты өз егемендігін жүзеге асыру және мүшелігін анықтау туралы шынымен маңызды болса", онда ол "АҚШ үкіметі құрастырған, содан кейін АҚШ үкіметі жапқан" тізімді пайдаланбауы керек, яғни ұлттың "АҚШ Конгресімен [қазіргі тізімді] алуға рұқсат етілмейді" және сондықтан ол әлі де өз мүшелерінің қоныс аударушылардың анықтамаларына бағынады. Осаге ұлтының мүшесі Тинк Тинкер сияқты ғалымдар тайпаларды мемлекет ретінде жұмыс істегені үшін сынап, оны "еуропалық құрылым" деп атайды және тайпалардың назарын "мемлекетті реформалаудан 1492 жылға дейін әлемде гүлденген "кіші, жергілікті, автономды қауымдастықтарды" қайта құруға аударуын" қалайды. Олардың пікірінше, бұл "нағыз халықтың егемендігі мен өзін-өзі анықтауына мүмкіндік береді" және "тарих бізге ұлттар мен халықтардың бір-бірімен қабаттасатын әртүрлі жолдармен ұйымдастырылатынын айтады. Аумақтар ұзақ уақыттан бері халықтар арасында бөліседі, ал жеке адамдар өздерін белгілі бір мемлекеттің егемендігінің субъектілері ретінде емес, қарым-қатынастар желісінде анықтайды". Дауес тізіміне және басқа тізімдерге негізделген азаматтықты негізге алуды ғалым Фэй А. Ярброу "кландық қатынастарға негізделген чероки жеке тұлғасының ескі тұжырымдамаларынан күрт өзгеше, онда адамдар ешқандай чероки тегі болмаса да толық чероки бола алады" деп сипаттайды және кейінірек тайпа "тегіне негізделген чероки жеке тұлғасының сандық анықтамасын әзірлегені" "тоғызыншы ғасырдың соңында және Чероки ұлтына мүше болудың қазіргі заманғы процедурасына әсер етеді, екеуі де іздеуді және жеке тұлғалардың тегін "қан арқылы чероки" анықтауды талап етеді". Осылайша, Дауес тізімінің өзі әлі де "қан арқылы" тіл мен теорияны қолдайды. Марк Эдвин Миллер өз еңбегінде көптеген ұрпақтардың тайпалардан кетіп, "қалыптасқан, тайпалық емес (егер де ақ емес) қауымдастықтарға қосылғанын" мойындайды, сондықтан тайпасыз, BIA-да танылмайды. Миллер сонымен қатар "бес тайпа сияқты қан мөлшері талабы жоқ "тектік" тайпалар да алыс ата-бабаларына қан арқылы дәлелденген, құжатталған байланысты қызғанышпен сақтайды. Алайда, BIA-ның кез келген талабынан гөрі, бұл критерий оңтүстік-шығыс топтары үшін қиындық туды [федералды тануды іздеу], өйткені ол индейлік емес жазбаларға және сақталған құжаттардың шатастыратын (және шатастыратын) сипатына сүйенеді".

Үкімет

Чероки ұлты заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарынан тұрады, атқарушы билік Бас басшыға, заң шығарушы билік Тайпалық Кеңеске және сот билігі Тайпалық Жоғарғы Сотқа жүктелген. Бас басшы, Бас орынбасары және Тайпалық Кеңес 18 жастан асқан тіркелген тайпалық сайлаушылармен төрт жылдық мерзімге сайланады. Ұлттың қазіргі үкімет жүйесі 1999 жылғы Конституциямен құрылды, ол 2003 жылы тайпалық азаматтармен қабылданып, 2006 жылы іске асырылды. Конституцияға сәйкес, әр 20 жыл сайын тайпа мүшелері арасында жаңа конституциялық конвенция өткізу қажеттігі туралы дауыс беру жүргізіледі. АҚШ Конгресі, федералдық соттар және штаттық соттар жергілікті тайпалардың егемендігін бірнеше рет растады, олардың қарым-қатынасын нәсілдік емес, саяси тұрғыдан анықтады және бұл АҚШ-тың маңызды мүддесі екенін мәлімдеді. Өзін-өзі басқару және тайпалық егемендік принципі даулы мәселе болып табылады. Бостон колледжінің социологы және чероки тайпасының өкілі Ева Мари Гаррутттің мәлімдемесінше, 1978 жылғы конгресс жүргізген зерттеуге сәйкес, федералдық заңнамада "үнді" сөзінің 32 түрлі анықтамасы қолданылады. 1994 жылғы AIRFA (Америкалық үнділердің діни бостандығы туралы заң) үндіні – үнділік тайпаға жататын адам деп анықтайды, яғни "үнділік мәртебесіне байланысты Америка Құрама Штаттары үнділерге ұсынатын арнайы бағдарламалар мен қызметтерге ие болуға лайық деп танылған топ".

Сот тармағы

Асыл тұқымды үкіметтің сот тармағына округтік сот және АҚШ Жоғарғы сотымен салыстыратын Жоғарғы сот кіреді. Жоғарғы сотқа Бас басшы тағайындайтын, ал кеңес бекітетін бес мүше кіреді, олардың мерзімі он жылға белгіленеді және кезең-кезеңімен жаңаруға болады. Бұл Чероки ұлтының ең жоғарғы соты болып табылады және ұлт ішіндегі құқықтық дауларды және округтік соттан түсетін шағымдарды қарауды қадағалайды. Аудандық сот Чероки ұлтының сот кодексіне сәйкес оған түсетін барлық істерді тыңдайды. Сот жүйесін қадағалауды қамтамасыз ететін Сот жүйесі кеңесі жеті мүшеден тұрады. Оның құрамына үкіметтің үш тармағының әрқайсысы тағайындаған екі адамнан кіреді; олардың біреуі міндетті түрде заңгер, ал екіншісі – заңгер емес болуы керек. Ал жетінші мүше үкіметтің үш тармағы бірлесіп сайлайды. Марк Л. Доббинс Джон С. Гаррет

Қызметтер

2014 жылдан бастап Табиғи ресурстар департаментінің Чероки тұқым жобасы Чероки ұлтының мүшелеріне "екі кукуруза сорты, екі бұршақ түрі (соның ішінде Жасық жол бұршағы), екі лақ және дәрілік темекі" ұсынады. Чероки ұлтының көп тұратын аймақтарында тайпа 11 серіктес қауымдастық құрды. Бұл қауымдастықтардың көп бөлігі тіркелген Чероки ұлтының азаматтарынан тұрады. Бұл қауымдастықтар тіркелген Чероки азаматтарына Чероки мұрасымен және мәдениетімен байланысуға, сондай-ақ саяси тұрғыда белсенді болуға мүмкіндік береді. Бұл қауымдастықтар Аризона, Калифорния, Колорадо, Нью-Мексико, Техас, Флорида және Оклахома штатының орталық бөлігінде орналасқан.

Денсаулық

Чероки ұлты Оклахома штатының барлық жерінде денсаулық сақтау клиникаларын салған, қоғамдық даму бағдарламаларына үлес қосып, жолдар мен көпірлер салды, өз азаматтары үшін оқу орындары мен университеттер құрды, Гадуги дәстүрін және өзіне сенуді қалыптастырды, балалар мен жастарға арналған тілді үйрену бағдарламаларын жаңғыртты және Шығыс Оклахомадағы қуатты және жағымды экономикалық және саяси күшке айналды. 21-ші ғасырдың басында тайпа бұрын АҚШ Үндістандық денсаулық сақтау қызметі басқарған Талекуадағы В. В. Гастингс ауруханасын өз басқаруына алды. Чероки ұлты АҚШ-тың басқа аймақтарымен салыстырғанда COVID-19 жағдайына жауап беру бойынша жағымды пікірлер алды.

Өңірлік экологиялық кеңес

1992 жылдан бері Ұлт Тұңғыш Ұлтаралық Экологиялық Кеңесте (ITEC) мүше болып табылады. ITEC-тің миссиясы – жергілікті американдықтардың денсаулығын, олардың табиғи ресурстарын және ауа, жер және суға қатысты қоршаған ортаны қорғау. Осы миссияны іске асыру үшін ITEC түрлі экологиялық салаларда техникалық қолдау, оқыту және экологиялық қызметтер ұсынады.

Ұлт аралық мүшелік

Чероки ұлты Чероки индейлерінің шығыс тобымен көптеген бірлескен бағдарламаларға қатысады, оның ішінде мәдени алмасу бағдарламалары және екі Чероки тайпасының кеңесшілерін қамтитын бірлескен тайпалық кеңестер, ол Чероки халқының барлық мәселелерін қарастырады. Біріккен Китууах тобының тайпалық кеңесі екі елдің бірлескен кеңес отырысын өткізу үшін Чероки ұлтына жүгіну туралы бір ауыздан шешім қабылдады, бұл UKB кеңесінің сөздерімен айтқанда, "бейбітшілік тармағын ұсыну" мақсатында жасалды. Чероки ұлтының кеңесі мен UKB өкілдерінің кездесуі күні белгіленгенімен, басшы Чад Смит бұл кездесуге вето қойды. Делавэр тайпасы 1867 жылы Чероки ұлтының құрамына кірді. 2009 жылдың 28 шілдесінде ол федералдық деңгейде тәуелсіз танылды. Сол сияқты, Шоуни тайпасы 20 ғасырда Чероки ұлтынан бөлініп, федералдық тануға қол жеткізді. 2008 жылдың 9 сәуірінде Чероки ұлты мен Чероки индейлерінің шығыс тобының кеңестері Оклахома штатының Катуса қаласында өткен бірлескен кеңес отырысында келесі қаулыны қабылдады: "Жалған Чероки "тайпаларына" және "индейлерге" қарсы". Ол Чероки тайпалары немесе топтары деп аталатын мемлекеттік немесе федералдық тануды айыптады. Бұл тайпалар Чероки халқының үкіметі ретінде әрекет етуге тырысатын немесе осылай мәлімдейтін кез келген топты жоюға мемлекеттік және федералдық билік органдарына көмектесуге және оларды анықтауға міндеттенді. Қаулыда федералдық немесе штаттық үкіметтердің мемлекеттік қаражаты федералдық деңгейде танылмаған Чероки тайпалары немесе топтары үшін жұмсалмауы керектігі айтылды. Ұлт, Черокимен байланысы бар деп мәлімдеген мемлекеттік, танылмаған немесе 501(c)(3) қайырымдылық ұйымдарына берілген барлық федералдық қаражаттың толық есебін талап ететінін мәлімдеді. Ол федералдық және штаттық үкіметтерді "индей" федералдық анықтамасын қатаң түрде қолдануға шақырды, оған федералдық деңгейде танылған индей тайпаларының азаматтарын қосу, 1990 жылғы Индей өнері мен қолөнері заңын пайдалану мақсатында индей емес адамдардың жалған Чероки тайпаларына мүшелік сатуына жол бермеуді қамтамасыз етуді талап етті. Чероки баптист шіркеулері мен қайырымдылық ұйымдарына әсер етуі мүмкін даулы бөлімде, қаулыда 501(c)(3) ұйымы, мемлекет таныған немесе танылмаған топтар Чероки ретінде танылмауы керек деп айтылды. Қаулы Чероки тегін мәлімдейтін танымал адамдарға қарсы шықты (Мысалдар "Өзін-өзі таныстырған черокилердің тізімінде" келтірілген). "Федералдық деңгейде танылған Чероки тайпасының мүшесі емес, академиялық немесе басқа да салада жұмыс істейтін кез келген адам, Чероки ретінде немесе Чероки азаматтары атынан сөйлеуді немесе өзінің мансабын немесе біліктілігін ілгерілету үшін Чероки мұрасы туралы мәлімдемелерді пайдаланудан бас тартады" – Чероки ұлты мен Чероки индейлерінің шығыс тобының бірлескен кеңесі. Біріккен Китууах тобы бұл қаулыға қол қоймады немесе мақұлдамады. Чероки ұлты "Арканзас, Канзас, Миссури және Техас сияқты штаттарда" Чероки тегі бар адамдардың бар екенін мойындайды, олар тегі бойынша Чероки, бірақ Чероки ұлтының мүшелері болып саналмайды. "Біз өздерін Чероки ұлты, тайпасы немесе тобы деп атайтын 200-ден астам топты анықтадық", - деді Чероки ұлтының өкілі Майк Миллер. "Олардың үшеуі ғана федералдық деңгейде танылған, бірақ қалған топтардың мақсаттары әртүрлі. Кейбіреулері негізінен мұрагерлік топтар – тіл мен мәдениетке қызығушылық танытатын, Чероки мұрасына ие отбасылары бар адамдар, біз мұны қызықты деп санаймыз", - деді Миллер. "Бірақ мәселе, өздерін "ұлт", "топ" немесе "тайпа" деп атайтын топтар бар, өйткені бұл басқаруды білдіреді".

Өркениетті тайпалар

Көптеген топтар федералды үкімет тарапынан чероки тайпалары ретінде мойындалуға ұмтылды, бірақ бүгінде осылай мойындалған үш топ қана бар. Чероки ұлтының өкілі Майк Миллер кейбір топтарды, ол «чероки мұрасының топтары» деп атайды, қолдау көрсетуде. Басқалары өздерінің чероки екендіктерін дәлелдеу арқылы экономикалық пайда табуға тырысып, дау тудырды. Федералды түрде мойындалған үш топ тек өздерін чероки үнді тайпалары ретінде танытуға заңды құқығы бар екенін мәлімдейді. 1975 жылға дейін Техас черокилері мен Біріккен топтар, Тау Табор үнді қауымдастығы (TCAB MTIC) Чероки ұлтының бір бөлігі саналды, бұл Үнді талаптары жөніндегі комиссия алдында ұсынылған қысқаша мәліметтерде көрсетілген. У.У. Килер Чероки ұлтының басшысы болған кезде, ол TCAB атқару комитетінің төрағасы да болды. TCAB 1871 жылы Уильям Пенн Адаир мен Клемент Нили Ванн Техас черокилері мен Тау Табор қауымдастығының ұрпақтары үшін саяси ұйым ретінде құрылды. Олар 1836 жылғы Боулс ауылының шартынан туындаған шарты бұзылғандығы үшін өтемақы алуды көздеді. 1975 жылы Чероки ұлты конституцияны қабылдағаннан кейін, Техас штатының Раск округіндегі Тау Табор үнді қауымдастығының бір бөлігі болып қалған Тау Табор ұрпақтарын ру мүшелігінен шығарды. Бұл олардың ата-бабалары Бес өркениетті тайпаның соңғы тізімінде тіркелмегендігіне негізделген, бұл туралы АҚШ үкіметі құжаттаған. Тау Табор үнді қауымдастығы өзін чероки тайпасы деп санамайды және тек үш федералды түрде мойындалған чероки тобын заңды «чероки тайпалары» ретінде мойындайды. Негізгі отбасылары 1850 жылдан бері қандық тұрғыдан чероки болғанмен, қазіргі уақытта қоғамдық құрамы Yowani Choctaw, Chickasaw және Muscogee Creek үндістерінің үлкен үлесін қамтитын ерекше көп тайпалық бірлестікке айналды. Тау Табор үнді қауымдастығы 2017 жылы Техас штаты тарапынан тайпа ретінде мойындалды. Тау Табор үнді қауымдастығының чероки ұрпақтары алты ата-бабасының бірінен немесе бірнешесінен тікелей туыстығын дәлелдеуі керек. Барлық черокилердің шежіресі ежелгі қоныстанушылардың төлем тізімінде немесе Гуион Миллер тізіміндегі ата-бабаларының тізімінде көрсетілген.

Экономика

Чероки ұлты Чероки ұлты бизнестерін басқарады, бұл холдингтік компания ойын, құрылыс, аэроғарыш және қорғаныс, өндіріс, технология, жылжымайтын мүлік және денсаулық сақтау салаларындағы компанияларға ие. Ұлт сонымен қатар өз тұрғын үй басқармасын басқарады және тайпалық көлік және қайық тіркеу табельдерін шығарады. Чероки ұлтының жылдық экономикалық әсері штат экономикасына 1,06 миллиард доллар, жалақыға 401 миллион доллар және 13 527 чероки және чероки емес жұмыс орындарын қамтамасыз етеді. Соңғы жылдары қазіргі Чероки ұлты экономикалық өсім мен азаматтарының гүлденуінде беспрецеденттік кеңейісті бастан өткерді. Чероки ұлтының маңызды бизнес, корпоративтік, жылжымайтын мүлік және ауыл шаруашылығы мүдделері бар, олар экономикалық даму мен әл-ауқат үшін кіріс табуға көмектеседі.

Мәдениет

Чероки ұлтының кеңесі Чероки мәдениетін сақтаумен айналысатын тарихи қорларға, оның ішінде Чероки мұралық орталығына қаржы бөледі. Онда қайта жаңартылған ежелгі Чероки ауылы, Адамс ауылдық ауылы (ғасыр басындағы ауыл), Нофайр шаруашылықтары және генеалогиялық зерттеулерге арналған Чероки отбасылық зерттеу орталығы сияқты тірі тарих экспонаттары жұмыс істейді, ол жалпы жұртқа ашық. Чероки ұлты жыл сайын Еңбек күні демалысында Чероки ұлттық мерекесін өткізеді, бұл мерекеге 80 000 – 90 000 чероки Тахлекуаға жиналады.

Өнер

Чероки мұра орталығы – Чероки ұлттық мұражайының орны, онда көпшілікке ашық көптеген көрмелер бар. CHC – Чероки ұлтының Ұлттық мұрағаты болып табылады. CHC Cherokee National Historical Society, Inc. ұйымы аясында жұмыс істейді және атқару комитетімен басқарылатын қамқоршылар кеңесі тарапынан басқарылады. Бұдан басқа, ұлт Талекуадағы Чероки ұлтының кинофестивальдерін қолдайды және Юта штатының Парк-Сити қаласында өтетін Сунданс кинофестиваліне қатысады.

Бизон

2014 жылдың күзінде әндер мен дұғалармен күтіп алынған 38 бизон Бадлендс ұлттық паркінен тайпаға жеткізілді. Қазір бұл топқа шамамен 215 бизон кіреді, олар Буль-Холоуда еркін жайылып жүреді.

Тіл

Чероки ұлты 10 жылдық тілді сақтау жоспарын бастады, ол бала кезінен бастап мектептердегі тілге батыру бағдарламалары арқылы чероки тілінде еркін сөйлейтін жандарды дамытуды, сондай-ақ үйде тілді қолдану үшін қауымдастықпен бірлесіп жұмыс істеуді қамтиды. Бұл жоспар 50 жыл ішінде чероки халқының 80 пайызы немесе одан да көп бөлігі тілді еркін меңгерсін деген амбициялық мақсаттың бір бөлігі болды. 2006 жылы құрылған, Солтүстік Каролина штатындағы Квалла ауданында орналасқан Шығыс Чероки үндістерінің Китуваханы сақтау және білім беру бағдарламасы (KPEP) туғаннан бастап бесінші сыныпқа дейінгі балаларға арналған тілге батыру бағдарламаларына баса назар аударады. Ол сонымен қатар жалпы жұртшылыққа арналған мәдени ресурстарды және ересектер арасында чероки тілін қолдануды ынталандыру үшін қауымдастық тіл бағдарламаларын әзірлейді. Оклахома штатының Талекуа қаласындағы чероки тіліндегі мектеп балабақшадан сегізінші сыныпқа дейін білім береді. Оклахома университеті, Солтүстік-Шығыс мемлекеттік университеті және Батыс Каролина университеті сияқты бірнеше университеттер чероки тілін екінші тіл ретінде ұсынады. Батыс Каролина университеті (WCU) федералды мойындалған Шығыс Чероки үндістерімен (EBCI) серіктестік құрып, мектептің Чероки зерттеулері бағдарламасы арқылы тілді насихаттау және қайта жаңғырту жұмыстарын жүзеге асырып келеді. Онда чероки тілі мен мәдениетіне қатысты сабақтар оқытылады. WCU және EBCI он жылдық тілді жаңғырту жоспарын іске қосты, ол: (1) EBCI Atse Kituwah Cherokee Language Immersion School-ді жақсарту және кеңейтуді жалғастыру, (2) чероки тілін үйренуге арналған ресурстарды одан әрі дамыту және (3) Батыс Каролина университетінің бағдарламаларын кеңейту арқылы толыққанды тілдік оқыту курсын ұсынуды қамтиды. Жобаға бес үй кіреді, онда ана тілінің өкілдері тұрып, тілдік ортаны жақсарту үшін олармен және мекеме қызметкерлерімен тікелей қарым-қатынас жасауға мүмкіндік береді.