Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Веприай қаласы (Веприай) – Литваның Укмерге ауданындағы ең ірі қала, Укмергеден оңтүстік-батысқа қарай орналасқан, халқы шамамен 549 адамды құрайды (2011 жылғы мәліметтер). Веприай округінің орталығы.
Vepriai town
Vepriai ('/v//æ//p//r//eɪ/) is the largest town in Ukmergė district, Lithuania, situated south west of Ukmergė with population of about 549 (2011). The capital of Vepriai elderate.
Тарих
Веприя қаласы Веприя көлінің жанында және Швентожи өзенінің оңтүстігінде орналасқан төбеде салынған. Ол алғаш рет 1384 жылы Виганд Марбургтің жылнамасында Веперен деген атпен еске алынған. Орта ғасырларда Веприя – Литва жерлерін батыс қауіп-қатерлерінен, әсіресе Тевтон орденінен қорғауда көмектескен қуатты төбелік бекініс болды. Виганд Марбург қамалды Литваның Ұлы князіне тиесілі деп мәлімдеді. 1384 жылдың көктемінде, 1381–1384 жылдардағы Литва азамат соғысы кезінде Литваның Ұлы князі Витауттың, Нартаут басқаруымен, біріккен әскерлері мен Тевтон ордені, Жогайла немесе Скиргайла бақылауындағы қамалға шабуыл жасап, оны басып алды. Қауіп сейілген соң, пилиакалнистегі қираған ағаш қорғаныс қамалының орнына бірнеше ғасыр бойы әртүрлі ақсүйек отбасылар билік еткен тұрғын үй салынды. 1542 жылы алғаш рет еске алынғанда, қамалдың иелері Кесгайла әулеті болды. 17 ғасырдың басында Шеметы (жекеше: Шемета) ақсүйек отбасының Ренессанс стиліндегі сарайы салынды. Содан кейін ол Огинский отбасының меншігіне өтті. 17 ғасырда Пл-дің иелігіндегі жер оның қызы Барбара Огинскаяның қалыңдыққа берілді, осылайша ол Шемета (Шеметтің полякшаланған түрі) отбасына өтті, бірақ 1681 жылы Барбараның жүйесі Марциан Александр Огинский оны қайтарып алды. Кейін ол Тизенхауз отбасына (қайта қалыңдық ретінде) өтті және 1779 жылға дейін Коссаковский отбасымен дауласып тұрды. 1808 жылы граф Игнатий Тизенхауз оны граф Йозеф Доминик Коссаковскийге сатты. 1840 жылы оның қайтысынан кейін бұл жер Коссаковскийдің қызы Пелагияға мұра болып өтті. Ол шотланд ақсүйегіне, бұрынғы Үндістан Әскери-теңіз флотының қызметшісіне, атақты көтерілісші Станислав Сент-Клердің әкесі Александр Бауэр Сент-Клерге үйленді. 1855 жылы патшалық билік бұл жерді тәркілеп, Ксавери Подбереский мен оның әйелі Анна Рёмерге сатты, кейіннен ол граф Адам Альфред Платерге сатылды. Платер отбасы сарай мен айналасындағы жерлерге 1923 жылға дейін ие болды, содан кейін Литва мемлекеті бұл аймақты мемлекеттік меншікке алды. 17 ғасырлық Ренессанс сарайы Веприя төбесінде Ұлы Солтүстік соғысы кезінде швед әскерлерімен қиратылып, кейіннен бұзылды. Жаңа сарай салу үшін көлге жақын жер таңдалды. Қазіргі неоклассикалық сарай 19 ғасырда салынды және сарай ансамблінде басымдық құрайды. Графиня Эмилия Платер әскерімен қараша көтерілісі кезінде сарайда болды. Сарай 1923 жылы мемлекеттендіріліп, 1924 жылдан бастап жаңадан құрылған Веприя ауыл шаруашылығы мектебіне берілді. Веприя 1845 жылы жаңа приходтың орталығы болды және 1864 жылдан 1950 жылға дейін Веприя волосының орталығы болды.
Vepriai was founded on a hill near Vepriai Lake and south of Šventoji River. It is first mentioned in Wigand of Marburg's Chronicle of 1384 under the name of Weperen. In the Middle Ages Vepriai was a powerful hill fort which assisted in protection of Lithuanian lands from western threats, primarily the Teutonic Order. Wigand of Marburg asserted that the castle belonged to the Grand Duke of Lithuania. In spring of 1384, during the Lithuanian civil war of 1381–1384 the united forces of Grand Duke of Lithuania Vytautas, under command of Nartautas, and the Teutonic Order, attacked the castle which was under control of Jogaila or Skirgaila and captured it. After the threats were eliminated, in the place of the destroyed wooden defensive castle on a piliakalnis a residential manor was built, ruled by various noble families for several centuries. At the time of the first mention in 1542, the castle's owners were the Kęsgailos Lithuanian ducal family. At the turn of the 17th century the Renaissance residential palace of the Шеметы (singular: Šemeta) noble family was built. Then it passed to the Ogiński family. The place owned by pl became a dowry of his daughter Barbara Szemiott née Ogińska in the 17th century and thus passed to the Szemiott (Polonized form of "Šemeta") family but was taken back by Barbara's nephew Marcjan Aleksander Ogiński in 1681. Later it passed to the Tyzenhauz family (again as a dowry) and eventually became disputed between it and the Kossakowski family until 1779. In 1808 Count Ignacy Tyzenhauz sold it to Count Jozef Dominik Kossakowski. Following his death in 1840 the place was inherited by Kossakowski's daughter Pelagia, married to a Scottish esquire, former servant in the Indian Navy, Alexander Bower St. Clair, father of an infamous rebel leader Stanislas Saint Clair, born in the manor palace. In 1855 the place was sequestrated by the imperial authorities and was sold to Ksawery Podbereski and his wife Anna née Roemer, who later sold it to Count Adam Alfred Plater. The Plater family owned the palace and the surrounding lands until 1923, when the area was nationalized by the Lithuanian state. The 17th century Renaissance palace on the Vepriai Mound was devastated by Swedish troops during the Great Northern War and has been demolished later on. The other place closer to the lake has been selected for the new palace. The present Neoclassical palace was erected in the 19th century and is dominant in the manor ensemble. Countess Emilia Plater with her army has stayed in the manor during the November Uprising. The manor was nationalized in 1923 and has been used to house the newly established Vepriai Agricultural School since 1924. Vepriai became the center of the new parish in 1845 and was the capital of Vepriai Volost from 1864 until 1950.
География
Қала Литвада табылған кратерлердің ішіндегі ең үлкені – Веприя метеор кратерінің ортасына жақын орналасқан. Веприя Аукштаития аймағында, Орта Литваның жазық даласында, Укмерге, Йонава және Каунас қалаларын байланыстыратын басты тас жолдан оңтүстікке қарай 4 шақырым жерде жатыр. Ол Делтувадан оңтүстік-батысқа қарай 11 шақырым, ал Апнинкайдан солтүстік-шығысқа қарай 10,5 шақырым қашықтықта орналасқан. Литваның үшінші үлкен өзені – Швентожи қаланың оңтүстігінен ағып өтеді. Орман, төбелер және өзен аңғарлары Веприя мен оның төңірегінің ландшафтына тән. Теңіз деңгейінен 67 метр биіктікте орналасқан Vepriai көлі жергілікті тұрғындар мен келушілерге балық аулау және түрлі демалыс мүмкіндіктерін ұсынады. Ыңғайлы орналасуы, әдемі табиғаты және бай мәдени мұрасының арқасында Веприя Укмерге ауданының ең тартымды туристік орындарының бірі болып есептеледі.
The town is situated near the center of Vepriai Meteor Crater, the largest of craters found in Lithuania. Vepriai is located in Aukštaitija Region, in the Middle Lithuanian Lowlands, 4 km south of a major highway connecting Ukmergė, Jonava and Kaunas cities. It is situated 11 km southwest of Deltuva and 10,5 km northeast of Upninkai. The third biggest river in Lithuania Šventoji flows just south of the town. Forests, hills and river valleys are inherent to the landscape of Vepriai and its vicinity. The picturesque Vepriai Lake, situated 67 meters above mean sea level, serves for fishing and various leisure activities of locals and arrivals. Due to its convenient placement, beautiful nature and rich heritage Vepriai is one of the most attractive tourism sites in Ukmergė District.
Құрылыстар
Веприя сарайының (XIX ғасыр) батыс павильоны, қарапайым Коринф тәртібіндегі 4 бағанасы бар портикпен безендірілген және ақ түспен боялған, ауласымен және көлдері бар саябақтың қалдықтары мен 130 метрлік липа аллеясы бүгінге дейін сақталған. Розарий патшайымы – Қасиетті Марияның неоготикалық Веприя Рим-католик шіркеуі, ескі ағаш шіркеудің орнына 1910 жылы салынған. Władysław Stipulkowski жобалаған шіркеу құрылысын граф Marian Broel Plater және жергілікті шаруалар қаржыландырған. Шіркеу 1944 жылғы 26 шілдеде Вермахттың қоңырау мұнарасына жасаған шабуылынан зардап шекті; бастапқы келбетіне қайта келтіру жұмыстары күтілуде. Қаланың ең көне құрылысы – 1772 жылдан кейін Бар конфедерациясын еске алу үшін салынған барокко стиліндегі жол жиегіндегі шағын шіркеу. Шіркеудің бір бөлігі сақталған, онда үлкен ағаштан жасалған айқыш бейнесі орналасқан. Бұл Укмерге ауданындағы барокко архитектурасының сақталған жалғыз нысаны. Веприя орталығындағы ең ірі құрылыс совет үкіметінің соңғы онжылдықтарында жүзеге асты. Ескі пасторлық үйдің және бірнеше ағаш ғимараттардың орнына заманауи мемлекеттік қызметтер ғимараты салынды. Бүгінде онда дүкен, бар және мотель орналасқан. 1990 жылдары бұрынғы су диірменінің орнында жаңа бөгет салынды, ол 2000 жылы аяқталған бастапқы су доңғалағының көшірмесімен жабдықталды. 1962 жылдан бастап Оңтүстік Веприяда 240 орындық Жас пионерлер лагері болды, ол 1990 жылдары тасталып, 2004 жылы балалардың жазғы лагеріне айналдырылды.
The derelict western pavilion of the Vepriai manor palace (19th century), decorated with a portico with 4 columns of a simplified Corinthian order and painted in white, with the outhouse and remains of a park with ponds and a 130 m length linden alley has survived until the present days. The neo Gothic Vepriai Roman Catholic Church of The Holy Virgin Mary the Queen of the Rosary was built in 1910 in the place of an old wooden church. Construction of the church, designed by Władysław Stipulkowski, was funded by the Count Marian Broel Plater and local farmers. The church suffered a belfry's blow up by Wehrmacht on 26 July 1944; its restoration to the original appearance is pending. The oldest remaining structure in the town is a Baroque roadside chapel built after 1772 in commemoration of the Bar Confederation. The chapel has one segment remaining which contains a large wooden figure of crucifix. It is the only surviving piece of the masonry Baroque architecture in Ukmergė district. The largest construction took place in Vepriai center during the final decades of the Soviet rule. In the place of the old rectory and several other wooden buildings the modern public services' building was erected. Today it houses a shop, a bar and a motel. In the site of a demolished water mill a new dam was constructed in the 1990s with the replica of the original water wheel, finished in 2000. The Young Pioneer camp with 240 places used to be in the southern Vepriai since 1962, which was abandoned in the 1990s and reconstructed to the children summer camp in 2004.
Мәдениет
Қала шетінде католик дәстүрі бойынша Крест жолы 1846 жылы салынды. 1882 жылдан 1900 жылға дейін ағаш қаптамалы шағын ғибадатханалар (эдикулалар) тас қаптамалы ғибадатханалармен алмастырылды, бірақ Соңғы Тоқсан және Әйгілі Верониканың қызметі ғибадатханалары өзгеріссіз сақталды. 1962–1963 жылдардың қысында толығымен қиратылғанға қарамастан, Веприя Крест жолы халық арасында танымал болып, Кеңес кезеңінде де көптеген адамдарға белгілі болды. Бұл жол 5,5 км-ге созылып, кірпіштен салынған ғибадатханалармен, бесеуі ағаштан, біреуі темірден жасалған қақпалармен белгіленген, олардың көпшілігі 1989 жылы қайта жаңартылды. Веприя кальвариісі Литвадағы үш сақталған кальвариінің бірі (Веркий және Жемайтий кальвариілерімен бірге) және жыл сайын Ақ жексенбіде жергілікті діншілер оны зиярат етеді. Веприяда Жонниес мерекесін тойлау кеңінен таралған. Мереке ат шабуына арналған ипподромның жанындағы Веприя шыршалы орманнда өтеді. Ол ат жарыстарымен, спорттық бәйгелермен, жергілікті халық музыкалық ұйымдарының өнер көрсетулерімен басталып, от жағумен және түнгі жастар дискотекасымен аяқталады.
In the outskirts of the town the Way of the Cross according to the Catholic tradition was created in 1846. Wooden chapels were replaced by masonry chapels (aediculas) from 1882 until 1900, only the chapel of the Last Supper and the chapel of St. Veronica's Service have remained unchanged. Despite its complete destruction in winter of 1962–1963, Vepriai Way of the Cross has remained popular and has been attended abundantly throughout the Soviet occupation. The Way stretches for 5,5 km and is marked by brick chapels, five wooden and one iron gates denoting Stations of the Cross, most of which were restored in 1989. Vepriai Calvary is one of the three remaining in Lithuania (together with Verkiai Calvary and Žemaičių Kalvarija) and is visited by local worshipers yearly in Whit Sunday. Joninės celebration has a vivid tradition in Vepriai. The feast takes place in Vepriai pinewood, near the hippodrome. It starts with horse race, sports competitions, and performances of local folk music bands and ends with lighting of the bonfire and a nightlong youth discotheque.