Кіріспе

Сарах-Бат-Ашер (Танах) – Яғкуптың ұлы Ашердің қызы. Ол Яғкуптың отбасының Қанааннан Мысырға көшіп келген жетпіс мүшесінің бірі және оның аты Мұса пайғамбардың шөлде санау жүргізген кезде айтылады. Ол сондай-ақ, I Самуил кітабының 7-тарауының 30-тармағында Ашердің ұрпақтарының арасында есімдері тізілгендердің ішінде де еске алынады. Оның әйелдер арасындағы жалғыз есіммен тізілгені оның ерекше ұзақ өмір сүргенін көрсетеді. Бұл Яғкуптан алған ұзақ өмір сүру батасының нәтижесі. Ол сонымен қатар бірнеше аңыздың басты кейіпкері.

Торада

Серах туралы Торада екі рет айтылған. Біріншісі – «Жаратылыс» кітабының 46:17 аятында: «Бұл Мысырға келген израильдіктер, Яқып және оның ұрпақтарының есімдері» деп басталады, содан кейін Яқыптың барлық ұлдары, қызы Дина, немерелері және бір немересі – Серах туралы айтылады. Аятта былай делінген: «Ашердің ұлдары: Имна, Ишва, Ишви, Бери’а, олардың қарындасы Серах». Бұл сөйлем кейін «Еврей Киелі кітабының» «Шығулар» кітабының 7:30 аятында қайталанады. Торада 53 немере және бір ғана немере туралы айтылғандықтан, оның маңызды тұлға болғанын болжауға болады. Серах туралы екінші рет «Сандар» кітабының 26:46 аятында айтылады.

Сефер Хай-Яшарда

"Жасер кітабына" сәйкес, Ашер Адон бат Афлал бен Хадад бен Исмаилға үйленді. Ол бала туғызбай қайтыс болды. Содан кейін Ашер, Шемнің ұрпағы Хебердің ұрпағы Абимаелдің ұрпағы Малқиелдің жесірі Хадураға үйленді. Хадура Малқиелден бір қыз туып, оны Серах деп атады. Малқиел қайтыс болғаннан кейін анасы мен қызы Әбимаелдің үйіне қайтып келді. Ашер Хадураға үйленген соң Серахты асырап алып, оларды Қанаанға әкеліп, Яқуптың үйінде тұруға орналастырды. Бұл мәтін Талмудтың (Мегилла) асырап алынған баланың Тора заңы бойынша генетикалық ата-анасы емес, асырап алған ата-анасының баласы саналатынын көрсету үшін пайдаланатын деректердің бірі болып табылады. Бұл мәтінде Серахтың музыкалық қабілеті, сұлулығы және зиялылығы мақталып, оның израильдік болып өскені айтылады.

Дәстүр бойынша

Серах туралы бірнеше мидрашим жазылған. Бір мидраш бойынша, Серах Ашердің қызы емес, оның келіншегі болған. Ол үш жасында Ашер анасына үйленгенде, Жақыптың үйінде тәрбиеленді, оның мейіріміне өте әдемі мінезі мен ізгілігімен қол жеткізді. Оның туралы ең белгілі мидраш, ол Жақыпқа ұлы Жүсіптің әлі тірі екенін бірінші болып қалай хабарлағанын айтады. Алайда, қарт кісіге жаңалық тым ауыр соққы болады деп қорқып, ол Жақып дұға етіп тұрғанда арфада ойнап, өлеңмен Жүсіптің "тірі және Мысырда тұрғанын, Менаса мен Ефрайым есімді екі ұлы бар екенін" жеткізеді. (Еврей тілінде Мысыр – Мизраим, ол Ефрайыммен рифмаланады.) Содан кейін Жақып оған: «Мәңгі өмір сүр және ешқашан өлме» деп бата береді. Мұса Израильдің қарттарына көрінді, олар оның шынымен құтқарушы екенін растау үшін Серахқа барды. Ол оны «Құдай әрине есіне алды» (Шығу 3:16 және 4:31) деген құпия сөзбен таныды, бұл сөз Мидраш бойынша Ыбырайымнан Ысқаққа, Жақыпқа және оның ұлдарына берілген. Мысырдағы құлдықтың сол кезеңінде осы құпия сөздердің нақтылығын одан да жақсы білетін адам болған жоқ. Осы сөздерді Жүсіп өлім төсегінде айтқан (Жаратылыс 50:24). Жүсіп ағаларын оның сүйегін Мысырдан алып, Канаан жеріне жерлеуге ант беруге мәжбүр етеді (Жаратылыс 50:25). Мидраш Мұсаның Жүсіптің сүйегін қайда жерлеу керектігін білу үшін Серахқа жүгінгенін айтады. Жүсіптің сүйегі болмаса, израильдіктер Мысырдан шыға алмайды, сондықтан Фараон оны қорғасын лақетке салып, Ніл өзеніне құлаған суасты бөлмесіне тастауға бұйрық береді. Бұл израильдіктердің Мысырдан ешқашан шығуына кедергі келтіру әрекеті болды. Серах ғана оның сүйегін қайдан табу керектігін есінде сақтап қалды, өйткені ол мысырлықтартың мәйітті Нілге тастағанын көрген, ал оның буындығы бұл кезде өліп қалған. Мидраш бойынша, Серах – Шеба бен Бихридің өліміне себеп болған «ақылды әйел». Мидраш айтатын тағы бір оқиғада, Рабби Йоханан Қызыл теңіздің жарылуы туралы әңгімелесіп, су қабырғаларының қалай болғанын ойлады. Оқу үйінде теңіздің пішіні торлы немесе кірпіштен жасалған ба екені талқыланды. Сол сәтте Серах бат Ашер оқу залының терезесінен қарап: «Мен сол жерде болдым. Олар шаммен жарықтандырылған кірпіш терезелер сияқты болды», – деді. Басқа бір аңыз бойынша, Серах Ашер тайпасы V Салманасер тарапынан жер аударылғанға дейін өмір сүрді, олармен бірге жер аударылып, шамамен 1000 жасында қайтыс болды. Аңыз бойынша, оның қабірі Исфаханнан оңтүстік-шығысқа қарай 30 шақырым жердегі Пир Бакран деген шағын қалада орналасқан. Бұл жерде кішкентай синагог және шамамен 2000 жылдық үлкен зират бар. Кейбіреулер оны Израильдің ұлттық естелігінің сақтаушысы деп санайды.

Мәдени бірлестіктер

Эдвард Эйнхорнның "Тірі Мафусалах" абсурдтық комедиясы, оның "Голем, Мафусалах және Шейлок" атты пьесалар жинағында жарияланған, Серах пен Мафусалахқа қатысты басқаша көзқарас ұсынады. Онда Мафусалах пен Серах адамзат тарихындағы барлық ірі апаттарды басынан өткізіп, қазіргі күнге дейін тірі қалған.